οπερέτα

Πρώτη του έτους, εορτή, άνθη, γλυκά και δώρα,

τρεις μουσικοί, δυο τύμπανα και μία κλαπαδόρα,

την πόλη περιέρχονται ησύχως και ανέτως

κι ειδοποιούν πως έφτασε και πάλιν νέον έτος!..

Το 1908 έχει μόλις ανατείλει και η Αθήνα το υποδέχεται με λαμπρότητα ζώντας στη «ζάλη» των αλλαγών που την έχουν πλέον μεταμορφώσει σε πραγματική μεγαλούπολη. Το κέντρο της πόλης έχει μόλις, για πρώτη φορά, ασφαλτοστρωθεί και ηλεκτροφωτιστεί! Τα τραμ αντί για άλογα κινούνται πλέον με ρεύμα! Τα πρώτα κινηματοθέατρα παίζουν βουβές ταινίες με συνοδεία μουσικής! Διακόσιοι κιόλας οι συνδρομητές του νεοσύστατου τηλεφωνικού κέντρου ενώ στους φούρνους τέρμα οι «ποδοζυμωτές»! Το μαύρο ψωμί έχει αντικατασταθεί από τον άρτο πολυτελείας, αγαθό που – όχι φρέσκο βεβαίως – απολαμβάνουν ακόμη και οι «μη κατέχοντες», αφού μπορούν να το προμηθευτούν από το «μπαγιατοπάζαρο» δίπλα στο Δημοπρατήριο!

Αν λοιπόν ο Παναθηναϊκός σηματοδότησε την ίδρυση της πρώτης ομάδας ποδοσφαίρου της πρωτεύουσας ανταποκρινόμενη σε νεοαποκτηθείσα – τότε – σχετική μανία, η παράσταση της γοητευτικής «Μαμζέλ Νιτούς» του Ερβέ που παίχθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά από τον θίασο του Αντώνη Νίκα στο «Θέατρο Συντάγματος» είχε και αυτή τον αντίκτυπό της. Εγινε η «μάνα» της ελληνικής οπερέτας που έμελλε να γεννηθεί την επόμενη χρονιά σφραγίζοντας ανεξίτηλα την καλλιτεχνική ζωή του α’ μισού του 20ού αιώνα αφού κατάφερε να προσφέρει «στο λαό το τραγούδι του, στο σαλόνι το ταγκό του και στον στρατιώτη το πολεμικό του εμβατήριο!»

Αφιερωμένη στον Θεόφραστο Σακελλαρίδη, τον σημαντικότερο – μαζί με τον Νίκο Χατζηαποστόλου – συνθέτη οπερέτας, είναι η παράσταση «Θυμήσου εκείνα τα χρόνια» που κάνει πρεμιέρα απόψε στο θέατρο Ακροπόλ από την Εθνική Λυρική Σκηνή επιχειρώντας να αποτελέσει ένα γοητευτικό μουσικοθεατρικό ταξίδι στην αθηναϊκή «μπελ επόκ». Η παράσταση αποτελεί καρπό συστηματικής ιστορικής και μουσικολογικής έρευνας που διεξήγαγε ο εθνομουσικολόγος Λάμπρος Λιάβας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος υπογράφει και το λιμπρέτο. Ο ίδιος συνυπογράφει τη σκηνοθεσία με τη χορογράφο Αποστολία Παπαδαμάκη, η οποία επιμελήθηκε την κίνηση.

Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Λάμπρος Λιάβας, και πέρα από τον προφανή φόρο τιμής στη συμπλήρωση ενός αιώνα από την ίδρυση της ελληνικής οπερέτας και 90 χρόνων από την πρώτη παράσταση του θρυλικού «Βαφτιστικού» το 1918, ο σκοπός δεν είναι να αντιμετωπιστεί η οπερέτα «σαν ένα μουσειακό είδος, που αρκείται στο να προκαλεί τη νοσταλγία και το επιφανειακό γέλιο ενός ηλικιωμένου κοινού, ούτε σαν ηθικολογία υποκριτική, αλλά σαν ένα κομμάτι αγαπημένο της “προίκας” μας, κειμήλιο και παρακαταθήκη που σφραγίστηκε από την ενέργεια και το ταλέντο σπουδαίων καλλιτεχνών. Γι’ αυτό και παραμένει σημείο αναφοράς και κινητήριος δύναμη για έμπνευση και πράξη…».

Το λιμπρέτο αποτελεί τον άξονα μιας δραματοποιημένης αφήγησης-ξενάγησης που αναλαμβάνει ο ίδιος ο συνθέτης (Μιχάλης Μητρούσης/Δημήτρης Ντάσιος) μαζί με τις δύο «μούσες» του, τη Μαρίκα Κοτοπούλη και την Αφροδίτη Λαουτάρη. Τον συναντάμε την Πρωτοχρονιά του 1950, την προηγουμένη δηλαδή του θανάτου του, και ακολουθούμε την αναδρομή στην «πρώτη ποίηση της ζωής του», στα «όμορφα χρόνια μιας ζωής χαριτωμένης και πολύ γλυκιάς», στην αθηναϊκή «ωραία εποχή» μιας αστικής τάξης η οποία βιώνει με πάθος και ενθουσιασμό τις κοσμογονικές αλλαγές που συντελούνται γύρω της. Ο Σακελλαρίδης και οι σύντροφοι του «μυστικού θιάσου», «νέοι, ωραίοι, ανυποψίαστοι, ευτυχείς σαν να ‘ναι αιώνιοι» αντιτάσσουν στη νομοτέλεια των καιρών το δίπτυχο «έρως – πατρίς». Και στο τέλος, όταν η Ιστορία, αφού πρώτα τους χαμογέλασε, τους γυρνά την πλάτη, σαν έτοιμοι από καιρό, σαν θαρραλέοι, σαν που αξιώθηκαν μια τέτοια πόλη, μια τέτοια ζωή, αποχωρούν με αξιοπρέπεια από τη σκηνή, αρνούμενοι να ενταχθούν στη «νέα Ελλάδα» των αρχοντορεμπέτικων και της αντιπαροχής…

Μια αντιπροσωπευτική επιλογή από τις ωραιότερες μελωδίες του Σακελλαρίδη – ο οποίος συμπυκνώνει δημιουργικά στο έργο του στοιχεία από όλα τα μουσικά είδη και ύφη, το βυζαντινό μέλος και το δημοτικό τραγούδι, την αστική λαϊκή μουσική, το κωμειδύλλιο, την επιθεώρηση, τη βιεννέζικη, γαλλική και ιταλική οπερέτα αλλά και το μελόδραμα – δίνει την ευκαιρία να ξεδιπλωθεί, όπως σημειώνει και πάλι ο Λάμπρος Λιάβας, «το ευρύτατο φάσμα του ρεπερτορίου της εποχής, όπου στην τέχνη σπουδαίων συνθετών, τραγουδιστών και ηθοποιών συμβίωναν, χωρίς στεγανά και προκαταλήψεις, η λόγια και η λαϊκή παράδοση, η Ανατολή και η Δύση, το παλαιό και το νεωτερικό σε μια θαυμαστή ισορροπία». Εστω, καταλήγει ο ίδιος, «κι αν οι καλλιτέχνες αυτοί κάποια στιγμή κατέληξαν παραγνωρισμένοι, καλύφθηκαν από την ετικέτα του ρετρό, δεν παύουν να ταυτίζονται με μια “ηρωική εποχή” της μουσικής μας παράδοσης. Εχει νόημα λοιπόν να ανακαλύψουμε τα νήματα που μας συνδέουν με την τέχνη τους σε σχέση με τις σημερινές ανάγκες για έκφραση και επικοινωνία, σε χρόνια εξίσου δύσκολα και μεταβατικά».

Η παράσταση «Θυμήσου εκείνα τα χρόνια» κάνει πρεμιέρα απόψε στο θέατρο Ακροπόλ και θα παίζεται ως τις 20 Απριλίου 2008.