Τουριστικές διαδρομές με… δυσοσμία

Ενα ταξίδι σε τόπους μνήμης, ιστορίας, πολιτιστικού και φυσικού κάλλους στην Ελλάδα περνά σήμερα από το εθνικό και επαρχιακό οδικό δίκτυο, όπου το σκηνικό συνθέτουν όγκοι σκουπιδιών, μπάζα, εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα και φορτηγά, αλλά και αξιοθέατα και αρχαιολογικοί χώροι με προβλήματα καθαριότητας και στάθμευσης, με ελλιπή φύλαξη, με ανεπαρκή και ανοργάνωτη ενημέρωση των επισκεπτών. Η ολυμπιακή… εποποιία του 2004 ενεργοποίησε πρόσκαιρα τα αντανακλαστικά της… σκούπας στους τουριστικούς προορισμούς και τώρα το φαράσι έχει μείνει στα αζήτητα. Οι ξεναγοί αποτελούν αυτόπτες μάρτυρες του προβλήματος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης των αρχαιολογικών χώρων και των διαδρομών που οδηγούν σε αυτούς. «Το ποτάμι κατά μήκος της διαδρομής Νεκρομαντείο- Πηγές Αχέροντα είναι μονίμως βρώμικο,αν και υποτίθεται ότι η περιοχή αυτή είναι ενταγμένη στο δίκτυο προστατευομένων περιοχών ΝΑΤURΑ 2000» λένε ξεναγοί στην Ηπειρο. «Η διαδρομή Πόλη- Φιγαρέτο- Κανόνι είναι απόλυτα απαράδεκτη εξαιτίας της ύπαρξης σκουπιδιών» σχολιάζουν ξεναγοί στην Κέρκυρα, ενώ άλλοι από την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα συμπληρώνουν το παζλ: «Από την περιοχή του Συκουρίου σε όλη τη διαδρομή Λάρισα- Τρίκαλα- Μετέωρα υπάρχουν σωροί σκουπιδιών», «στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου η κατάσταση είναι καλή,αλλά οι τουαλέτες είναι απαράδεκτες».

«Το Βήμα» παρουσιάζει συνοπτικά πέντε έρευνες με θέμα την «Καθαριότητα των τουριστικών διαδρομών και αρχαιολογικών χώρων», οι οποίες πραγματοποιήθηκαν τον Μάρτιο του 2007 από την Ομάδα Περιβάλλοντος του Ινστιτούτου Αστικής και Αγροτικής Κοινωνιολογίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΙΑΑΚ/ ΕΚΚΕ), με επικεφαλής τον οικονομολόγο- περιφερειολόγο κ. Κώστα Τσακίρη. Αποτυπώθηκε η κατάσταση που επικρατεί σήμερα ως προς την καθαριότητα στους πιο πολύχναστους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας και στις διαδρομές προς αυτούς και έγιναν συγκρίσεις με προηγούμενα έτη. Στην έρευνα συνεργάστηκαν το Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών Αθήνας, ο Σύνδεσμος Ξεναγών Θεσσαλονίκης, το Σωματείο Επαγγελματιών Ξεναγών Κρήτης και Σαντορίνης, το Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών Δωδεκανήσου και η Ενωση Διπλωματούχων Ξεναγών Ιονίων Νήσων και Δυτικής Ελλάδος.

Οσον αφορά την εικόνα των αρχαιολογικών χώρων και διαδρομών του «κλασικού γύρου», που περιλαμβάνει 18 διαδρομές (ΑθήναΙσθμός- Επίδαυρος- Μυκήνες- Ναύπλιο- Τρίπολη- Σπάρτη- Καλαμάτα – Ολυμπία- Πάτρα- Ρίο- ΑντίρριοΔελφοί) και τους αρχαιολογικούς χώρους των Μυκηνών, της Επιδαύρου, του Μυστρά, της Ολυμπίας, των Δελφών και των Μετεώρων, αποτυπώθηκε δυσμενέστερη εικόνα κατά το 2007 απ΄ ό,τι το 2005 αφού οι αρνητικές τοποθετήσεις των ξεναγών συγκεντρώνουν ποσοστό 34,6% («βρώμικοι» και «πολύ βρώμικοι» χώροι) έναντι 32,9% το 2005… Κατά την έρευνα του 2007 μόνο ο αρχαιολογικός χώρος των Δελφών και ο Μυστράς αξιολογούνται θετικότερα απ΄ ό,τι πριν, χειρότερη αναδεικνύεται η εικόνα των Μετεώρων και της Επιδαύρου, ενώ δεν παρατηρείται μεταβολή όσον αφορά τον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας. Χειροτερεύει η εικόνα του πελοποννησιακού οδικού δικτύου (π.χ. Ναύπλιο- Τρίπολη- Σπάρτη, Ολυμπία- ΠάτραΡίο, Ισθμός- Μυκήνες, Ισθμός- Επίδαυρος).

Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα
Οι αρχαιολογικοί χώροι του Δίου και της Βεργίνας είναι σημεία έλξης επισκεπτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι οι ξεναγοί επιμένουν στον σχολιασμό (και στην ανάγκη άρσης) των κακώς κειμένων στις διαδρομές Θεσσαλονίκη- Κατερίνη- Δίον και Θεσσαλονίκη- Βέροια- Βεργίνα.

Σύμφωνα με την έρευνα του 2007 η εικόνα των αρχαιολογικών χώρων, των τοπίων φυσικού κάλλους και των διαδρομών που οδηγούν σε αυτά είναι απογοητευτική συγκριτικά με το 2005. Οι ξεναγοί σε ποσοστό 79,2% σημειώνουν ότι δεν επήλθε καμία βελτίωση, ενώ το 4,2% εκτιμά ότι η κατάσταση όσον αφορά την καθαριότητα είναι χειρότερη από πριν.

Ως καθαρότερος αρχαιολογικός χώρος χαρακτηρίζεται εκείνος της Βεργίνας συγκεντρώνοντας τις περισσότερες θετικές γνώμες (77,8%) αλλά με ποσοστό που απέχει από το 83,3% των ευνοϊκών σχολίων του 2005, όπως και ο αρχαιολογικός χώρος του Δίου που ακολουθεί ως δεύτερος στην κατάταξη. Μόνο για τον αρχαιολογικό χώρο της Πέλλας αυξήθηκαν οι θετικές γνώμες σε σχέση με το 2005. Περισσεύουν πάντως τα αρνητικά σχόλια για τη διαδρομή Θεσσαλονίκη- Λάρισα- Μετέωρα, Πέλλα – Εδεσσα- Νάουσα και για τη διαδρομή Βόλος- Μετέωρα, ενώ έχουν μειωθεί οι θετικές γνώμες για τον γύρο της Κασσάνδρας και τον γύρο της Σιθωνίας.

Δωδεκάνησα
Το κυκλοφοριακό και τα προβλήματα καθαριότητας στα οποία συμβάλλει ο υψηλός τουριστικός φόρτος, σύμφωνα με τους ξεναγούς, πλήττουν ιδιαίτερα την εικόνα της Ρόδου και της Κω. Αντίθετα ο επισκέπτης στα μικρά νησιά φτάνει σε αξιοθέατα από διαδρομές που διέρχονται από φυσικό και όχι αστικό περιβάλλον, ενώ η αβίαστη κυκλοφορία οχημάτων προστίθεται στα «συν» των ταξιδιωτικών εντυπώσεων. Οι ξεναγοί το 2007 διατυπώνουν τους πιο ευνοϊκούς χαρακτηρισμούς για τον χώρο του Ασκληπιείου στην Κω (85,7%). Ακολουθούν ο αρχαιολογικός χώρος του Μοναστηρίου- Σπηλαίου στην Πάτμο (83,4%), το πάρκο των Πεταλούδων στη Ρόδο (77,8%) και ο αρχαιολογικός χώρος Φιλερήμου (65,9%).

Από τις διαδρομές προς τα αξιοθέατα, θετικότερη εντύπωση σχηματίζεται για τα μικρά νησιά, με τα σκήπτρα να κρατά η διαδρομή Μαντράκι – Ηφαίστειο στη Νίσυρο (συγκεντρώνει το 72,7% των θετικών χαρακτηρισμών το 2007 έναντι 37,5% το 2005) και η διαδρομή Λιβάδι- Μεγάλο Χωριό- Αγ. Παντελεήμονας στην Τήλο (συγκεντρώνει το 50% των θετικών χαρακτηρισμών το 2007 έναντι 42,9% το 2005). Αντιθέτως η διαδρομή Πόλη Ρόδου- Λίνδος χαρακτηρίζεται θετικά μόνο από το 17,8% των ξεναγών έναντι 35,3% το 2005, ενώ την κατιούσα ως προς την καθαριότητα ακολουθεί και η διαδρομή Κολύμπια- Επτά Πηγές- Προφήτης Ηλίας- Εμπωνας. Κέρκυρα
Η μακροχρόνια τουριστική παράδοση της Κέρκυρας, και μάλιστα με επισκέπτες υψηλών απαιτήσεων, έχει διαμορφώσει τους όρους για μια τουριστική υποδομή επαρκέστερη και πιο λειτουργική απ΄ ό,τι σε περιοχές που η τουριστική κίνηση δεν αναπτύχθηκε βαθμηδόν αλλά εισέβαλε βιαίως, χωρίς να αφομοιωθεί από τις τοπικές κοινωνίας. Τόσο στην έρευνα του 2005 όσο και σε αυτή του 2007 στην Κέρκυρα ο χώρος της εκκλησίας του Αγ. Σπυρίδωνα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην κατάταξη των αξιοθέατων και των διαδρομών που οδηγούν σε αυτά, ενώ το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης στο Ανάκτορο των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση (4η θέση το 2005). Το Βυζαντινό Μουσείο στη Μονή Αντιβουνιώτισσας «έπεσε» στην 5η από τη 2η θέση, όπως και το Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο από την 3η θέση στην οποία είχε καταταχθεί το 2005 «κατρακύλησε» στην 7η. Οι ξεναγοί δίνουν έμφαση στην ανάγκη ύπαρξης και σωστής λειτουργίας τουαλετών στη Μονή Παλαιοκαστρίτσας και στο Κανόνι, κατασκευής υποδομών (ράμπες, ασανσέρ για άτομα με ειδικές ανάγκες) στην πόλη της Κέρκυρας και στο Αχίλλειο (όπου εκτός των άλλων είναι αφρόντιστοι οι κήποι και ασυντήρητα τα αγάλματα και οι μαρμάρινες επιφάνειες).

Κρήτη
Στην Κρήτη βαθμολογήθηκαν από τους ξεναγούς έξι χώροι, εκ των οποίων τρεις είναι αρχαιολογικοί (Κνωσός, Μάλια και Ιδαίο Αντρο) και οι υπόλοιποι τρεις είτε έχουν ιστορική σημασία (Μονή Αρκαδίου), είτε είναι ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους (Φαράγγι Σαμαριάς), είτε είναι τουριστικές παραλίες (Γαϊδουρονήσι). Συγκρίνοντας την κατάσταση που επικρατεί το 2007 με εκείνη του 2003, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι στους δύο βασικούς αρχαιολογικούς χώρους της Κνωσού και των Μαλίων διαπιστώνεται μείωση της θετικής εικόνας.