• Αναζήτηση
  • Το τέλος του διπολισμού και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έφεραν και την αμφισβήτηση του παραδοσιακού κράτους - έθνους

    Τα αποσχιστικά κινήματα στον κόσμο

    Το τέλος του διπολισμού και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έφεραν και την αμφισβήτηση του παραδοσιακού κράτους – έθνους Τα αποσχιστικά κινήματα στον κόσμο «Ενα φάντασμα πλανάται στον κόσμο ­ το φάντασμα της απόσχισης. Ολες οι δυνάμεις της γηραιάς Ευρώπης έχουν ενωθεί σε μια ιερή συμμαχία για να το εξορκίσουν: από τον Πάπα ως τον νέο τσάρο του Κρεμλίνου, από τον Σιράκ ως τον Κολ και από τους γάλλους

    Τα αποσχιστικά κινήματα στον κόσμο | tovima.gr

    «Ενα φάντασμα πλανάται στον κόσμο ­ το φάντασμα της απόσχισης. Ολες οι δυνάμεις της γηραιάς Ευρώπης έχουν ενωθεί σε μια ιερή συμμαχία για να το εξορκίσουν: από τον Πάπα ως τον νέο τσάρο του Κρεμλίνου, από τον Σιράκ ως τον Κολ και από τους γάλλους διανοουμένους ως τους γερμανούς αστυνομικούς». Κάπως έτσι θα μπορούσε ένας σύγχρονος Καρλ Μαρξ να αρχίσει το «Μανιφέστο του Αποσχιστικού Κόμματος».


    Είναι όμως πράγματι τόσο ισχυρή και επικίνδυνη αυτή η τάση της απόσχισης, της κονιορτοποίησης των παραδοσιακών κρατών; Μια ανάγνωση των χαρτών που δημοσιεύονται στον σημερινό Φάκελο επιβεβαιώνει το μέγεθος του φαινομένου.


    Και τι είναι αυτό το φαινόμενο; Η απάντηση στο ερώτημα είναι σύνθετη. Ισως ο καλύτερος ορισμός ­ παραμένοντας στη μαρξιστική ορολογία ­ είναι: «Απόσχιση, η γεροντική ασθένεια του εθνικισμού». Ενας υψηλός δηλαδή πυρετός των μικροεθνικιστικών ιδιαιτεροτήτων.


    Από το μέγεθος δηλαδή του κράτους – έθνους περνάμε σε μεγέθη περιφερείας – έθνους ή (πολλές φορές) περιοχής – έθνους. Αν θέλετε, η απόσχιση είναι η εξτρεμιστική άποψη της ιδεολογικής αρχής της «αυτοδιάθεσης των λαών».


    Μιας αρχής που έγινε ξανά της μόδας μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την ένωση των δύο Γερμανιών. Γιατί απαγορεύεται στους Ουαλούς, στους Σκωτσέζους, στους Βάσκους, στους Κορσικανούς, στους Σιλεσιανούς, στους Τσετσένους, στους Βορειοηπειρώτες, στους… αυτό που πέτυχαν ­ και με τις ευλογίες και τη βοήθεια της δημοκρατικής Δύσης ­ οι Γερμανοί, οι Κροάτες, οι Βόσνιοι και οι Σλοβένιοι; Η ερώτηση εμπεριέχει και μια πρώτη ερμηνεία του φαινομένου της απόσχισης: το τέλος του διπολισμού και η κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ απελευθέρωσαν φυγόκεντρες δυνάμεις που έχουν ήδη αλλάξει τον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη.


    Μια δεύτερη ερμηνεία είναι μια λέξη πολύ της μόδας σήμερα: η παγκοσμιοποίηση. Μια περιοχή ή και μια πόλη έχει σήμερα οικονομικά συμφέροντα σε όλες τις ηπείρους πολύ πιο ισχυρά από άλλες περιοχές ή πόλεις του ίδιου κράτους. Ετσι κάθε μία από αυτές προσπαθεί να εφαρμόσει μια δική της εξωτερική οικονομική και εμπορική πολιτική, πολλές φορές σε αντίθεση με εκείνη του κράτους στο οποίο ανήκει. Και αυτό, σε μια εποχή όπου η οικονομία έχει αντικαταστήσει την πολιτική, έχει σαν αποτέλεσμα την κρίση της έννοιας του κράτους – έθνους.


    Πρώην ΕΣΣΔ


    Τον Δεκέμβριο 1991 οι πρόεδροι της Ρωσικής Ομοσπονδίας, της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας αναγγέλλουν τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης. Μέσα στη γενική αναταραχή προσπαθούν να επωφεληθούν οι ρωσόφωνοι της Κριμαίας (αποτελεί τμήμα της Ουκρανίας) και της Υπερδνειστερίας (στη Μολδαβία). Στην Κριμαία απέτυχαν τα αποσχιστικά κινήματα του 1992 και του 1994 και τώρα τελεί υπό τον άμεσο έλεγχο του προέδρου της Ουκρανίας Λεονίντ Κούσμα. Η δεύτερη ανακηρύχτηκε ανεξάρτητη το 1990, αλλά στη συνέχεια, με δημοψήφισμα του 1995, απορρίφθηκε το σχέδιο αποχώρησης της 14ης μεραρχίας του Κόκκινου Στρατού.


    Στις 31 Μαρτίου 1992 υπογράφηκε η συνθήκη για τη νέα ομοσπονδιακή σχέση με τη Ρωσία. Απούσα η Τσετσενία, όπου συνεχίζεται ακόμη ο αιματηρός πόλεμος.


    ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ


    Πρωτοχρονιά του 1993 παίρνουν «συναινετικό διαζύγιο» η Δημοκρατία της Τσεχίας και η Σλοβακία. Την πήραν εν μια νυκτί οι δύο πρωθυπουργοί: ο Τσέχος Βάκλαβ Κλάους και ο Σλοβάκος Βλαντίμιρ Μετσιάρ, χωρίς να λάβουν τον κόπο να ρωτήσουν και τους λαούς τους. Σήμερα στη Σλοβακία υπάρχει ισχυρό αυτονομιστικό κίνημα των Μαγυάρων (10,7% του πληθυσμού) στις περιοχές που συνορεύουν με την Ουγγαρία.


    Ισχυρή ουγγρική μειονότητα (1,5 εκατομμύριο, 8% του πληθυσμού) υπάρχει και στην Τρανσυλβανία, περιοχή της Ρουμανίας. Υπάρχει επίσης το πρόβλημα της Σιλεσίας στην Πολωνία. Η γερμανική μειονότητα που κατοικεί στην περιοχή έχει εγκαταλείψει τις αυτονομιστικές απαιτήσεις, ολόκληρη η ζώνη όμως είναι πολύ πλούσια. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που ακούγονται έντονες αποσχιστικές φωνές που ζητούν να επανέλθει η Σιλεσία στο προπολεμικό καθεστώς αυτονομίας.


    ΒΑΛΚΑΝΙΑ


    Μετά την αποτυχία των προσπαθειών για επαναπροσδιορισμό του ομοσπονδιακού χαρακτήρα της Γιουγκοσλαβίας, τον Ιούνιο 1991, η Σλοβενία και η Κροατία κηρύσσουν την ανεξαρτησία τους. Ο ομοσπονδιακός στρατός επεμβαίνει χλιαρά στη Σλοβενία και δυναμικά στην Κροατία. Τον Σεπτέμβριο 1991 κηρύσσει την ανεξαρτησία της και η πΓΔΜ (Σκόπια) που διεθνώς αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητο κράτος το 1993. Τον Μάρτιο 1992 αποχωρεί και η Βοσνία από τη γιουγκοσλαβική ομοσπονδία και έτσι άρχισε ένας σκληρός πόλεμος που κράτησε ως τον Δεκέμβριο 1995.


    Η Αλβανία φοβάται ότι η Ελλάδα ευνοεί κίνημα ανεξαρτησίας στα εδάφη που παλαιά της ανήκαν και που επιδιώκουν επιστροφή της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα. Από την άλλη μεριά, τα Τίρανα ευνοούν το κίνημα απόσχισης στο Κοσσυφοπέδιο που κατοικείται από αλβανόφωνους αλλά έχει ενταχθεί στην ομοσπονδία Σερβίας Μαυροβουνίου.


    ΚΑΥΚΑΣΟΣ


    Το 1988, 193.000 Αρμένιοι που κατοικούν στο Ναγκόρνο Καραμπάχ απαιτούν από την κυβέρνηση του Μπακού να τους δώσει την ανεξαρτησία τους. Αρχίζει έτσι ένας ακήρυχτος πόλεμος ανάμεσα στην Αρμενία και στο Αζερμπαϊτζάν. Το 1995 εξελέγη στο Ναγκόρνο Καραμπάχ αυτόνομο κοινοβούλιο. Στην ίδια περιοχή δημιουργήθηκαν μεγάλα προβλήματα από τη Νότια Οσετία και την Αμπχαζία που αποσχίστηκαν από τη Γεωργία. Η σφοδρότερη διαμάχη όμως έχει δημιουργηθεί στην Τσετσενία που έχει κηρύξει την ανεξαρτησία της από τη Ρωσία το 1991. Το 1992, η Ινγκουσετία αποφασίζει με δημοψήφισμα να αποσχιστεί από την Τσετσενία και να παραμείνει ενταγμένη στη Ρωσική Ομοσπονδία.


    ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ


    Η Βρετανία ονομάζεται κατ’ ευφημισμόν Ηνωμένο Βασίλειο, δεδομένου ότι οι τέσσερις λαοί που την αποτελούν διατηρούν έντονη την εθνική τους συνείδηση, φτάνει να σκεφτεί κανένας ότι στα κύπελλα ποδοσφαίρου και ράγκμπι κατεβάζει… τέσσερις εθνικές ομάδες (Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία, Ιρλανδία). Υπάρχουν επίσης τέσσερις Εκκλησίες (επίσημη η αγγλικανική μόνο στην Αγγλία). Το πρόβλημα της Ιρλανδίας είναι ένα από το πολυπλοκότερα της Οικουμένης. Ο Ιρλανικός Δημοκρατικός Σρατός (IRA) μάχεται για την ένωση με της Βορείου Ιρλανδίας με την Ιρλανδία.


    Παράλληλα αναζωπυρώνονται οι διαμάχες με Ουαλούς και Σκωτσέζους οι οποίοι ζητούν ανεξάρτητα κοινοβούλια. Το Σκωτσέζικο Εθνικιστικό Κόμμα έφτασε μάλιστα μέχρι σημείου να ζητάει τη δημιουργία ανεξάρτητου σκωτσέζικου στρατού. Στη Σκωτία το 70% των κατοίκων ζητούν ευρεία αυτονομία και οι υπόλοιποι πλήρη ανεξαρτησία. Στην Ουαλία τα ποσοστά είναι ανάλογα.


    Η Γαλλία θεωρείται το κατεξοχήν εθνικό κράτος της Ευρώπης. Εχει όμως και αυτή την πληγή της Κορσικής, όπου οι αυτονομιστές ξανάρχισαν την τρομοκρατική δράση τους, σπάζοντας την ανακωχή που συμφώνησαν πριν από τρεις μήνες με τη γαλλική κυβέρνηση. Στη Σαβοΐα δημιουργήθηκε ένωση ανάλογη της Λέγκας του Βορρά του Μπόσι στην Ιταλία. Στη Βρετάνη το αυτονομιστικό κίνημα που ξεκίνησε πριν από 20 χρόνια βρίσκεται εν υπνώσει. Επομένως η μόνη πραγματική απειλή κατά της γαλλικής ενότητας προέρχεται από την Κορσική.


    Στην Ισπανία δύο είναι οι εστίες των αυτονομιστών: Καταλονία και Χώρα των Βάσκων. Η πρώτη έχει επικεφαλής τον πρόεδρο της επαρχίας Γιόρντι Πουχόλ που είναι και αρχηγός του κόμματος Σύγκλιση και Ενωση. «Αφού κέρδισε η Λιθουανία την ανεξαρτησία της, γιατί όχι και εμείς», φώναζαν κάποτε οι Καταλανοί, σήμερα όμως έχουν ρίξει νερό στο κρασί τους και ζητούν απλώς περισσότερη αυτονομία. Πράγμα που εν μέρει πετυχαίνουν, μετά από τις συμφωνίες που έκλεισε η πολιτική τους ηγεσία με τη νέα κυβέρνηση του Αθνάρ.


    Πολύ σοβαρότερο (λόγω τρομοκρατικών επιθέσεων) είναι το πρόβλημα με τους Βάσκους που διαθέτουν ένοπλες ομάδες, τον περιβόητο ΕΤΑ. Οι βάσκοι αυτονομιστές δεν διστάζουν να φτάσουν στα άκρα.


    ΑΣΙΑ


    Ο πιο πολυάνθρωπος λαός σε αναζήτηση πατρίδας είναι οι Κούρδοι. Υπολογίζονται γύρω στα 20-25 εκατομμύρια, διαμοιρασμένοι στο Ιράν, Ιράκ, Τουρκία και Συρία. Ζούν σε μια τεράστια περιοχή που στους χάρτες αναφέρεται με το όνομα Κουρδιστάν. Ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, μουσουλμάνοι σουνίτες το θρήσκευμα κατά κύριο λόγο, οι ρίζες τους φτάνουν στη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού. Εχουν βάλει και αυτοί τη σφραγίδα τους στον αραβικοϊσλαμικό πολιτισμό, στον οποίο προσέφεραν τον περιβόητο Σαλαντίν, τον μεγάλο επαναστάτη που πολέμησε τους Σταυροφόρους. Η πρόσφατη ιστορία τους όμως είναι βαμμένη με ποταμούς αίματος, καθώς έπεσαν θύματα άγριων εισβολέων. Ως πριν από λίγα χρόνια η Τουρκία αρνιόταν ως και αυτή ακόμη την ύπαρξή τους: τους ονόμαζε «ορεσίβιους Τούρκους». Για ένα μικρό διάστημα, μετά την ήττα του Σαντάμ στον πόλεμο του Περσικού, οι Κούρδοι του Ιράκ είδαν να αναπτερώνονται οι ελπίδες τους για ανεξαρτησία. Δεν άργησαν όμως τα στρατεύματα της Βαγδάτης να τους επαναφέρουν «στην τάξη», δηλαδή στο προηγούμενο καθεστώς. Ο ΟΗΕ όμως δημιούργησε μια ζώνη ελεύθερη για τους Κούρδους όπου έχουν δημιουργηθεί στρατόπεδα προσφύγων για τρία εκατομμύρια ψυχές.


    Η Ασία ωστόσο είναι η ήπειρος όπου επικρατεί μεγάλη αναταραχή. Οταν απεχώρησαν οι Αγγλοι το 1947, επέτρεψαν τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων κρατών, της Ινδίας και του Πακιστάν. Το Κασμίρ που σε ποσοστό 80% κατοικείται από μουσουλμάνους προσαρτήθηκε στην Ινδία, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει πόλεμος ανάμεσα στις δύο χώρες. Επενέβη ο ΟΗΕ, αλλά η κατάσταση πήγαινε από το κακό στο χειρότερο επί 50 συναπτά έτη. Από το 1989 οι ομάδες των αυτονομιστών έκριναν ότι μόνη διέξοδος είναι ο ένοπλος αγώνας, αλλά και μεταξύ τους υπάρχουν διαφορές, καθώς άλλοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να προσαρτηθούν στο Πακιστάν, ενώ άλλοι τάσσονται υπέρ της απόλυτης ανεξαρτησίας. Η ίδια κατάσταση επικρατεί στο Πουντζάμπ που κατοικείται κυρίως από Σιχ.


    Το 1959 εκδηλώθηκε αιματηρή εισβολή των Κινέζων στο Θιβέτ. Εκτοτε το Πεκίνο καταπιέζει σκληρά τους Θιβετιανούς, φυλακίζοντας και εξοντώνοντας χιλιάδες διαμαρτυρόμενους που ζητούν ανεξαρτησία. Προσπαθώντας να σβήσουν τη θρησκεία των Θιβετιανών, οι Κινέζοι καταστρέφουν τα μοναστήρια τους. Παράλληλα εφαρμόζει ένα σχέδιο εποικισμού, μεταφέροντας στο Θιβέτ χιλιάδες Κινέζους, με αποτέλεσμα σήμερα να κατοικείται η πρωτεύουσα του Θιβέτ, η Λάσα, μόνο κατά το ένα τρίτο από Θιβετιανούς. Αυτή την πολιτική ακολουθεί πάντα το Πεκίνο. Πρόσφατα τα στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος συγκεντρώθηκαν για να εξετάσουν την κατάσταση που επικρατεί στην επαρχία του Ξινγιάνγκ στα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας, όπου έχουν εσχάτως εκδηλωθεί αυτονομιστικά κινήματα εθνικής και θρησκευτικής (ισλαμικής) βάσης. Οι πληροφορίες είναι ασαφείς, αλλά δεν αποκλείεται η κατάσταση να είναι πολύ πιο σοβαρή από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως.


    Στα αυτονομιστικά κινήματα κατατάσσεται και ο αγώνας των Τίγρεων της εθνότητας Ταμίλ (ινδουιστές, αποτελούν το 17% του πληθυσμού) που από το 1983 έχουν πάρει τα όπλα αποφασισμένοι να απαλλαγούν από τον ζυγό των βουδιστών της Σρι Λάνκα. Υπάρχει επίσης το αυτονομιστικό κίνημα στο νησί Μιντανάο, όπου οι μουσουλμάνοι προσπαθούν να απαλλαγούν από τους Φιλιππινέζους που είναι φανατικοί καθολικοί. Είκοσι πέντε χρόνια κρατάει αυτός ο πόλεμος που έχει 50.000 νεκρούς. Εσχάτως έχουν δημιουργηθεί ελπίδες για ειρήνη, καθώς οι μετριοπαθείς Ταμίλ έχουν αναγνωρίσει την εξουσία του επίσης μετριοπαθούς Νουρ Μισουάρι. Τέλος, στην πρώην πορτογαλική αποικία του Ανατολικού Τιμόρ, που έγινε ανεξάρτητο το 1975, βρίσκεται σε εξέλιξη ένας άγριος πόλεμος που ξεκίνησαν οι αρχές της Ινδονησίας, οι οποίες πραξικοπηματικά προσάρτησαν το Τιμόρ το 1976. Εκτοτε τα στρατεύματα του Σουχάρτο έχουν εξοντώσει το ένα τρίτο του πληθυσμού (600.000 κάτοικοι) του Ανατολικού Τιμόρ.


    ΑΦΡΙΚΗ


    Δύο έντονες διαμάχες έχουν δημιουργηθεί στη Μεσόγειο, προ των ευρωπαϊκών πυλών. Πρόκειται για τους Βέρβερους της Καβυλίας που ζητούν να απαλλαγούν από τον ζυγό του αλγερινού κράτους (το οποίο ωστόσο αντιμετωπίζει μεγαλύτερα προβλήματα με τους ισλαμιστές) και για τους καθαρόαιμους αραβοβέρβερους, 750.000 άνθρωποι, που αγωνίζονται ενάντια στο Μαρόκο και στη Μαυριτανία για να κρατήσουν το κομμάτι της Σαχάρας που τους ανήκει.


    ΑΜΕΡΙΚΗ


    Σοβαρό πρόβλημα έχει δημιουργηθεί μόνο στο Κεμπέκ το οποίο αγωνίζεται να αποσχισθεί από τον Καναδά, από την πρώτη μέρα που δημιουργήθηκε η ομοσπονδία, πριν από 126 χρόνια. Δύο φορές οργάνωσαν οι γαλλόφωνοι δημοψήφισμα με το ερώτημα της απόσχισης. Στο τελευταίο που έγινε τον περασμένο Οκτώβριο, η διαφορά ήταν ελάχιστη. Σίγουρα θα ξαναδοκιμάσουν…

    Κόσμος
    One Channel
    Ο νέος ενημερωτικός τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας
    Σίβυλλα
    Helios Kiosk