1 Τι είναι τα αναβολικά στεροειδή;
Τα αναβολικά στεροειδή είναι συνθετικές μορφές της τεστοστερόνης, της ανδρικής ορμόνης. Η τεστοστερόνη, εκτός από την αύξηση των ανδρικών γεννητικών οργάνων και τη δημιουργία των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου κατά την εφηβεία, έχει και αναβολική δράση, προάγει δηλαδή τη σύνθεση των πρωτεϊνών. Κανονικά ένας ενήλικος άνδρας παράγει από 2,5 ως 10 mg τεστοστερόνης κάθε ημέρα. Η ορμόνη παράγεται από τα ενδιάμεσα κύτταρα των όρχεων ύστερα από διέγερσή τους από τις γοναδοτροφίνες της υπόφυσης και μεταβολίζεται από το ήπαρ. Πολύ μικρά ποσά τεστοστερόνης παράγουν και οι γυναίκες.
Τα στεροειδή, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως φάρμακα από τη δεκαετία του ’30 χορηγούμενα σε άνδρες οι οποίοι δεν παρήγαν ικανοποιητικές ποσότητες τεστοστερόνης, έχουν και σήμερα πολλές εγκεκριμένες ιατρικές εφαρμογές: χορηγούνται για την αντιμετώπιση ορισμένων αναιμιών, ορισμένων τύπων καρκίνου του μαστού, καθώς και της οστεοπόρωσης.
2 Αν τα στεροειδή είναι φάρμακα, γιατί λαμβάνονται από υγιείς αθλητές;
Από τη δεκαετία του ’60 και μετά τα στεροειδή άρχισαν να χρησιμοποιούνται από τους αθλητές, δεδομένου ότι η αναβολική δράση τους οδηγούσε σε αύξηση της μυϊκής μάζας και της αντοχής τους και, κατ’ επέκταση, σε αύξηση των επιδόσεών τους. Ωστόσο, η λήψη τους από τους αθλητές είναι απαγορευμένη και η πλειονότητα των στεροειδών είναι ανιχνεύσιμη στα ούρα όσων τα λαμβάνουν.
3 Εχουν παρενέργειες τα αναβολικά στεροειδή;
Παρά το γεγονός ότι τα αναβολικά στεροειδή μιμούνται τη δράση της «φυσικής» τεστοστερόνης, η κατάχρησή τους από υγιείς έχει σοβαρές παρενέργειες. Ετσι, αν στις φυσιολογικά παραγόμενες ποσότητες τεστοστερόνης προστεθούν πολλαπλάσιες ποσότητες αναβολικών στεροειδών (συχνά λαμβάνονται περί τα 100 mg ημερησίως!), ο εγκέφαλος, ο οποίος ρυθμίζει την έκκριση της τεστοστερόνης, κλείνει το κανονικό σύστημα παραγωγής της προκειμένου ο οργανισμός να αντεπεξέλθει. Επειδή όμως η άρση της παραγωγής τεστοστερόνης έχει ως αποτέλεσμα την άρση της παραγωγής και άλλων ουσιών, μια σειρά συστήματα επηρεάζονται από αυτήν.
Ειδικότερα στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα οι υπερβολικές ποσότητες τεστοστερόνης αναστέλλουν την παραγωγή των γοναδοτροφινών, πράγμα που έχει ως συνέπεια την ατροφία των όρχεων, τη μείωση της παραγωγής σπέρματος, τη στειρότητα και την αύξηση του προστάτη. Σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη και μετά την άρση της λήψης στεροειδών, το σύστημα παραγωγής τεστοστερόνης δεν αποκαθίσταται οδηγώντας σε μόνιμη βλάβη.
Αντίστοιχες είναι οι συνέπειες στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα το οποίο με τη λήψη στεροειδών «ανδροποιείται». Ετσι παρατηρούνται ατροφία της μήτρας, αναστολή της εμμήνου ρύσεως, μείωση του μεγέθους του στήθους, αύξηση της κλειτορίδας, αύξηση της τριχοφυΐας και αλλαγή της φωνής.
Εκτός όμως από το αναπαραγωγικό σύστημα ανδρών και γυναικών, τα αναβολικά στεροειδή επιδρούν και σε άλλα συστήματα και όργανα. Εχει παρατηρηθεί ότι χρονία κατάχρηση στεροειδών οδηγεί σε ηπατίτιδες, δεδομένου ότι το ήπαρ είναι αναγκασμένο να μεταβολίζει συνεχώς υπερβολικές δόσεις τεστοστερόνης. Ωστόσο, το σύστημα το οποίο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην τεστοστερόνη είναι το καρδιαγγειακό. Προκαλώντας κατακράτηση υγρών, τα στεροειδή αυξάνουν την αρτηριακή πίεση. Επίσης αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής, δεδομένου ότι αναστέλλοντας την παραγωγή ορισμένων λιποπρωτεϊνών μειώνουν την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει τη χοληστερόλη, πράγμα που οδηγεί στο φράξιμο των αρτηριών, ενισχύουν τον σχηματισμό θρόμβων και προκαλούν μεγαλοκαρδία. Στην τελευταία περίπτωση, τα μυϊκά κύτταρα της καρδιάς αυξάνονται ταχύτατα ενώ τα αγγεία δεν παρακολουθούν αυτή την αύξηση. Ετσι κάποιες περιοχές της καρδιάς δεν τροφοδοτούνται με αίμα και επέρχεται καρδιακή προσβολή.
4 Επηρεάζουν τον ψυχισμό τα αναβολικά στεροειδή;
Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι ο ψυχισμός όσων λαμβάνουν αναβολικά στεροειδή μεταβάλλεται. Η επιθετική συμπεριφορά είναι σήμα κατατεθέν όσων κάνουν κατάχρηση των ουσιών αυτών. Καταστάσεις οι οποίες σε κανονικές συνθήκες δεν θα προκαλούσαν αντιδράσεις δημιουργούν σε χρήστες στεροειδών ισχυρά αισθήματα θυμού και ανεξέλεγκτη συμπεριφορά.
Επίσης συνήθη φαινόμενα της κατάχρησης των στεροειδών είναι οι διαταραχές του ύπνου, καθώς και η κατάθλιψη και το αίσθημα της στέρησης όταν η λήψη τους τερματισθεί.
5 Εκτός από τα αναβολικά στεροειδή, υπάρχουν άλλες ουσίες οι οποίες έχουν αντίστοιχες δράσεις;
Η αυξητική ορμόνη (Growth Hormone GH) και η ερυθροποιητίνη (Epo) είναι δύο ακόμη φυσικά παραγόμενες ουσίες οι οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί από τους αθλητές προκειμένου αυτοί να πετύχουν καλύτερες επιδόσεις. Οι παραπάνω ουσίες θεωρούνται η τελευταία λέξη του ντόπινγκ, δεδομένου ότι δεν ανιχνεύονται στα ούρα.
Κανονικά η αυξητική ορμόνη παράγεται από την υπόφυση και ρυθμίζει την ανάπτυξη. Η συνθετική μορφή της χρησιμοποιείται ως φάρμακο κατά του νανισμού. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν μελέτες που να αποδεικνύουν την ευεργετική για τους αθλητές δράση της, αυτή χρησιμοποιείται, σε συνδυασμό με τον αυξητικό παράγοντα της ινσουλίνης (Insulin Growth Factor IFG-1), προκειμένου να επιτευχθεί αύξηση της μυϊκής μάζας. Ανάμεσα στις παρενέργειές της συγκαταλέγονται η ακρομεγαλία, οι μυοκαρδιοπάθειες και ο διαβήτης.
Η ερυθροποιητίνη παράγεται κανονικά από το ήπαρ και τους νεφρούς και αποτελεί τον κύριο παράγοντα ωρίμανσης των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η συνθετική μορφή της χορηγείται ως φάρμακο σε περιπτώσεις νεφρικής ανεπάρκειας ή για την αντιμετώπιση ορισμένων αναιμιών. Δεδομένου ότι στα ερυθρά αιμοσφαίρια γίνεται ανταλλαγή του οξυγόνου με το διοξείδιο του άνθρακα, οι αθλητές τη λαμβάνουν προκειμένου να αυξήσουν τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων τους και κατ’ επέκταση την ικανότητά τους να μεταφέρουν οξυγόνο στους ιστούς και την αύξηση της αντοχής τους. Παρενέργεια της κατάχρησης της ερυθροποιητίνης είναι η μείωση της ρευστότητας του αίματος, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακό ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
