Τα τραγικά αεροπορικά δυστυχήματα αυτού του Αυγούστου έχουν, εκτός από τις άμεσες δραματικές συνέπειές τους, και έμμεσες. Ποιες είναι αυτές οι δεύτερες; H σημαντική επίδραση που ασκούν στην ψυχολογική κατάσταση των μελλοντικών επιβατών, με όσα αυτό συνεπάγεται τόσο για το ίδιο το κοινό όσο και για τις αεροπορικές εταιρείες. Ο φόβος της πτήσης, η πετοφοβία, δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Συνυπάρχει με τον άνθρωπο από τη στιγμή που τα πρώτα «σιδερένια πουλιά» πέταξαν στον αέρα – εκτιμάται ότι ποσοστό της τάξεως του 10% του γενικού πληθυσμού εμφανίζει πετοφοβία ενώ ένας στους πέντε τακτικούς επιβάτες αεροπορικών πτήσεων πίνει αλκοόλ ή παίρνει χάπια για να αντέξει το ταξίδι. H φοβία όμως αυτή εξαπλώνεται σαν «επιδημία» έπειτα από περιστατικά όπως εκείνο της 14ης Αυγούστου στο Γραμματικό. Αυτό συμβαίνει πάντα ύστερα από μεγάλα αεροπορικά δυστυχήματα και έχει παγκόσμιο αντίκτυπο, σημειώνουν οι ειδικοί. Και είναι αναμενόμενο να συμβεί και τώρα.
Ως φοβία, σύμφωνα με τους ψυχολόγους, ορίζεται ο επίμονος και παράλογος φόβος για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, χώρο, δραστηριότητα, κατάσταση που έχει ως αποτέλεσμα το άτομο να επιθυμεί έντονα την αποφυγή αυτού που φοβάται, αν και αναγνωρίζει ότι οι φόβοι του είναι υπερβολικοί ή μη ρεαλιστικοί. Οι φοβίες μπορεί να εκφραστούν με έντονα σωματικά συμπτώματα: δύσπνοια, ταχυκαρδία, ζάλη, αίσθημα αστάθειας και έλλειψης ισορροπίας, αίσθημα βάρους στο στέρνο, μούδιασμα σε όλο το σώμα, εξάψεις και εφίδρωση, ναυτία, τάση λιποθυμίας.
Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα τη φοβία της πτήσης, είναι ποικίλοι οι λόγοι που οδηγούν σε αυτήν, σύμφωνα με τους ειδικούς. Συνήθως συνδέεται με τον «τρόμο» για το μεγάλο ύψος στο οποίο γίνεται η πτήση αλλά και για την παραμονή – πολλές φορές πολύωρη – σε κλειστό χώρο όπως η καμπίνα των επιβατών.
Σε αρκετές περιπτώσεις η σχέση του ατόμου με το αεροπλάνο ξεκινά καλά αλλά… χαλάει στην πορεία. Ενα ταξίδι που αποτέλεσε τραυματική εμπειρία εξαιτίας π.χ. σοβαρών αναταράξεων ή πιθανού μηχανικού προβλήματος κατά τη διάρκεια της πτήσης γέννησε αγωνία και φόβο για μια μελλοντική πτήση.
Και βέβαια υπάρχει η περίπτωση της εμφάνισης «πετοφοβίας» ύστερα από ένα μεγάλο αεροπορικό δυστύχημα όπως το πρόσφατο με το Boeing της Helios. Ο βομβαρδισμός με εικόνες, η ενημέρωση σχετικά με τις εκατοντάδες των νεκρών και η ανάλυση για τις δραματικές στιγμές που πρέπει να έζησαν οι επιβάτες πριν από την πτώση προκαλούν συλλογικό φόβο.
Αυτό παρατηρήθηκε στο παρελθόν με πιο πρόσφατη την περίπτωση της 11ης Σεπτεμβρίου, όπου μάλιστα στο μυαλό του κοινού «φώλιασε» ένα νέο… σαράκι, αυτό της τρομοκρατίας. «Είναι επόμενο κάτι τέτοιο να συμβεί και τώρα. Παρατηρείται γενικώς αύξηση του ποσοστού φοβιών που σχετίζονται με την πτήση έπειτα από τραγικά αεροπορικά δυστυχήματα και σε άτομα μάλιστα τα οποία ως εκείνη τη στιγμή δεν είχαν μπει σε αυτή τη διαδικασία. Αυτό πάντως δεν συνεπάγεται σε όλες τις περιπτώσεις μια μόνιμη κατάσταση» σημειώνει η σύμβουλος Ψυχικής Υγείας κυρία Ντόρα Μίνου και προσθέτει: «Οι εικόνες της καταστροφής επηρεάζουν κυρίως άτομα που έχουν προδιάθεση στις φοβίες και στα οποία το πρόβλημα της φοβίας της πτήσης ίσως βρισκόταν σε λανθάνουσα κατάσταση. Βρίσκουν λοιπόν την “ευκαιρία” μετά από ένα δυστύχημα από το οποίο έχουν επηρεαστεί και οι γύρω τους να το εξωτερικεύσουν». Οπως τονίζει η ειδικός, όλο και περισσότερα άτομα καταφεύγουν στον ψυχολόγο για τις φοβίες τους. «Συνήθως φθάνουν στον ειδικό για άλλους λόγους και στην πορεία αναφέρουν και το θέμα της φοβίας για την πτήση με αεροπλάνο ακριβώς επειδή δεν αποτελεί φοβία που επηρεάζει σε καθημερινή βάση τη ζωή τους, όπως π.χ. η αγοραφοβία».
H κυρία Μίνου επισημαίνει πάντως ότι η φοβία των πτήσεων δεν είναι αήττητη. «Οι φοβίες γενικώς “εγκλωβίζουν” τον άνθρωπο και πρέπει να αντιμετωπίζονται. Κατ’ αρχάς το σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσει ο ίδιος ο άνθρωπος το πρόβλημά του και να θελήσει να το λύσει. Στη συνέχεια με την κατάλληλη ψυχοθεραπεία μπορεί να νικήσει τον “εχθρό” του. Σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρού προβλήματος, όταν η φοβία συνδέεται με έντονα σωματικά συμπτώματα και επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ατόμου στην καθημερινότητά του, συστήνεται και η επαφή με έναν ψυχίατρο προκειμένου να χορηγηθεί η κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία».
Ενα σημαντικό βήμα – και όχι τη θεραπεία – προς τη «λύτρωση» από τον τρόμο των… δύο φτερών προσφέρουν και τα «αντιπετοφοβικά» σεμινάρια, τα οποία γνωρίζουν ολοένα και μεγαλύτερη άνθηση σε παγκόσμιο επίπεδο. Τέτοιου είδους σεμινάρια διοργανώνει από το 2002 η αεροπορική εταιρεία Austrian Airlines – είναι τα μοναδικά σεμινάρια του είδους που γίνονται στην Ελλάδα. «Τα προηγούμενα έτη γίνονταν μία φορά τον χρόνο, ωστόσο για εφέτος διοργανώθηκαν δύο: το πρώτο έγινε τον περασμένο Φεβρουάριο και το επόμενο είναι προγραμματισμένο για τον ερχόμενο Νοέμβριο. Σε κάθε σεμινάριο παίρνουν μέρος περί τα 10-12 άτομα καθώς απαιτείται οι ομάδες να είναι μικρές ώστε οι ειδικοί να μπορούν να ασχοληθούν αναλυτικά με το κάθε άτομο. Υπάρχει πάντα μεγάλη ζήτηση» λέει στο «Βήμα» η κυρία Ιωάννα Χόφμαν, αναπληρώτρια διευθύντρια στην Ελλάδα της Austrian Airlines.
Προσθέτει ότι δεν παρατηρείται διαφορά στην προσέλευση στα σεμινάρια έπειτα από τραγικά δυστυχήματα. «Ισως επειδή δεν αποφασίζουν πολλοί ένα τόσο δραστικό βήμα. Ωστόσο αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες είναι ότι δεχόμαστε πολλά τηλεφωνήματα σχετικά με το τι τύπο αεροσκαφών έχουμε. Πρέπει να τονίσουμε ότι το σημαντικότερο όλων είναι η συντήρηση του αεροσκάφους και όχι ο τύπος του».
Οπως σημειώνει η κυρία Χόφμαν, «αυτό που εμείς κάνουμε είναι να βοηθήσουμε τους “πετοφοβικούς” να κάνουν το πρώτο βήμα. Είναι απολύτως απαραίτητο όμως μετά το σεμινάριο να συνεχίσουν να πετούν». Τα σεμινάρια (κόστος 790 ευρώ) περιλαμβάνουν αναλυτική ξενάγηση σε όλους τους χώρους τού «Ελ. Βενιζέλος» – ακόμη και στον Πύργο Ελέγχου -, ξενάγηση σε όλους τους χώρους του αεροπλάνου και επεξήγηση σχετικά με όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά του. Και μετά τη θεωρία έρχεται η πράξη: ένα αεροπορικό ταξίδι.
H φοβία της πτήσης αποτελεί γεγονός για εκατομμύρια ανθρώπους. Γεγονός όμως αποτελεί και το ότι δεν είναι ανίκητη, σημειώνουν οι ειδικοί. Χρειάζεται αρετή και τόλμη η ελευθερία και… στους αιθέρες.
H καθηγήτρια Γαλλικών και Γερμανικών κυρία Ελση Τσουκαράκη ασχολείται λόγω επαγγέλματος καθημερινά με γλώσσες άλλων λαών, ωστόσο επί έτη της ήταν αδύνατον να ζήσει από κοντά τη γοητεία των χωρών όπου μιλιούνται. Ο λόγος; H «πετοφοβία» της, η οποία την εμπόδιζε μέχρι και να περάσει… έξω από αεροδρόμιο. «Ταξίδεψα μια-δυο φορές με αεροπλάνο στα 20 έτη μου και αυτό ήταν το τέλος επί χρόνια. Ενιωθα δεμένη και αβοήθητη, αισθανόμουν πανικό κυρίως κατά τη διάρκεια της απογείωσης». Ετσι η σχέση της 45χρονης σήμερα κυρίας Τσουκαράκη με το σιδερένιο πουλί διεκόπη απότομα. Ωσπου είδε το 2002 τη διαφήμιση για τα σεμινάρια της Austrian Airlines. Ηταν από τους πρώτους έλληνες «πετοφοβικούς μαθητές». «H αναλυτική επεξήγηση σε όλες τις απορίες, η ξενάγηση και το ταξίδι με έκαναν να βρεθώ ένα βήμα μπροστά από τον φόβο μου. Ολοι μάς έδειξαν ότι τίποτε σε μια πτήση δεν αφήνεται στην τύχη». Τώρα όμως το δυστύχημα του Γραμματικού δεν την έκανε να πάει ένα βήμα… πίσω αποδεικνύοντας ότι δεν βρίσκονται πάντα τα πράγματα υπό έλεγχο; «Φοβήθηκα όπως όλοι. Συνέβη μάλιστα το εξής: την ημέρα που έγινε το δυστύχημα του Bοeing που είχε προορισμό την Πράγα βρισκόμουν στην Πράγα και έπρεπε να ταξιδέψω για Αθήνα την επόμενη ημέρα! Ολοι φοβηθήκαμε, είδα το αίσθημα του τρόμου και στους υπόλοιπους επιβάτες. Μέσα μου όμως δούλεψα με τον φόβο μου και τα κατάφερα». Το σημαντικό, σύμφωνα με την κυρία Τσουκαράκη, είναι ο κάθε άνθρωπος να προσπαθήσει να παλέψει με τη φοβία του και να μη σταματήσει να πετά. «Τώρα ετοιμάζω το επόμενο αεροπορικό ταξίδι μου…».
