Μετά από 3.500 καταδύσεις, η ομάδα των αρχαιολόγων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ενάλιας Αρχαιολογίας του Παρισιού βρέθηκε μπροστά στο βυθισμένο παλάτι της Κλεοπάτρας στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας και στο θαυμάσιο αυτό κεφάλι των Ελληνιστικών χρόνων


Πριν από λίγες ημέρες βρέθηκε στον βυθό του λιμανιού της Αλεξάνδρειας το ανάκτορο της Κλεοπάτρας. Πιθανότατα βρέθηκε και το ανάκτορο του Μάρκου Αντωνίου. Θα βρεθεί άραγε και ο τάφος που μόνη της έκτισε η θρυλική βασίλισσα; Οι αρχαιολόγοι έχουν πολλούς λόγους να είναι αισιόδοξοι. Οπως αισιόδοξοι είναι ότι κάπου εκεί τριγύρω θα βρεθεί και ο τάφος του Ελληνα που ίδρυσε την πόλη, του Μεγάλου Αλεξάνδρου


Στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας, απέναντι από το ισλαμικό φρούριο του Καΐτ Μπέη και προς τα ανατολικά και νότια από εκεί όπου η γαλλοαιγυπτιακή αποστολή βρήκε τα κατάλοιπα του Φάρου, για τα οποία είχε δημοσιεύσει πριν από δύο εβδομάδες «Το Βήμα», μια άλλη αρχαιολογική αποστολή εντόπισε τη βυθισμένη περιοχή των βασιλικών ανακτόρων της αρχαίας πόλης. Εκεί βρέθηκε το ανάκτορο της Κλεοπάτρας, όπου εκτυλίχθηκε ένα από τα μεγαλύτερα ερωτικά δράματα της ιστορίαςΩ αυτό της ελληνίδας βασίλισσας και του Μάρκου Αντωνίου. Είναι ο τόπος όπου μια βασίλισσα και ένας στρατηγός που ζούσε σαν αυτοκράτορας αυτοκτόνησαν από έρωτα, όπου ο πλούτος, η χλιδή και οι υλιστικές απολαύσεις και οι ακολασίες μπερδεύτηκαν κάποτε με τα ερωτικά σκάνδαλα, τους φόνους και τις πολιτικές ίντριγκες. Σήμερα η αρχαιολογική αποστολή υπό τον Franck Goddio και τους 16 δύτες του ανατρέπουν τις ως τώρα υποθέσεις για τη θέση του ανακτόρου της Κλεοπάτρας φέρνοντας στο φως και άλλα αγάλματα και κυρίως τα σχέδια για το πώς ακριβώς ήταν το βασιλικό λιμάνι των Πτολεμαίων και τα ανάκτορά τους.


Εξι χρόνια μετά τη ναυμαχία στο Ακτιο, όταν νικήθηκε ο στόλος του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας, ο Στράβων εγκαταστάθηκε στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και άρχισε να γράφει την ιστορία της θρυλικής τελευταίας ελληνίδας βασίλισσας και της πόλης του Μ. Αλεξάνδρου. Εγραψε τότε για τον βασιλικό περίβολο και τα παλάτια, για το εσωτερικό λιμάνι όπου έδεναν τα βασιλικά καράβια «κρυμμένα από ανθρώπινο μάτι και κατασκευασμένα από ανθρώπινα χέρια», για τον πλούτο του βασιλικού περιβόλου όπου βρίσκονταν και οι τάφοι των Πτολεμαίων Φαραώ και για τη φαρδιά προβλήτα, το Τιμώνιον, επάνω στην οποία ήταν κτισμένος ο ναός και το ανάκτορο του Μάρκου Αντωνίου, ακριβώς απέναντι από το ανάκτορο της Κλεοπάτρας. Τότε ελέγετο πως η Αλεξάνδρεια είναι 1.000 παλάτια.


Κατά την περιγραφή του Στράβωνος, το παλάτι της Κλεοπάτρας ήταν κτισμένο πάνω σε ένα νησί που ονομαζόταν Αντιρρόδος. Ο χρόνος, όμως, οι σεισμοί και τα παλιρροϊκά κύματα σκέπασαν το ανάκτορο, που μαζί με το νησί βρίσκεται τώρα στον βυθό του ανατολικού Μεγάλου Λιμένα της πόλης. Αυτό το νησί εντόπισε μια ομάδα αρχαιολόγων δυτών υπό τον κ. Franck Goddio, μαθηματικό και διευθυντή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ενάλιας Αρχαιολογίας του Παρισιού. Το αναζητούσε στο κέντρο του λιμανιού, λίγο νοτιότερα από εκεί όπου μια άλλη γαλλοαιγυπτιακή ομάδα αρχαιολόγων δυτών υπό τον κ. Jean Yves Empereur βρήκε τα κατάλοιπα του Φάρου και άλλα κολοσσικά φαραωνικά αγάλματα («Το Βήμα», 27 Οκτωβρίου 1996, ειδικό οκτασέλιδο). Στο κέντρο όμως του λιμανιού δεν βρήκε τίποτα. Μόνο όταν οι δύτες αρχαιολόγοι κατευθύνθηκαν νοτιότερα, πλησιάζοντας την ακτή, βρέθηκαν μπροστά σε μια υπερυψωμένη έκταση στον βυθό, λιθόστρωτη, διαστάσεων 18.000 τ.μ. ή σχεδόν δύο στρέμματα! Να ήταν το νησί Αντιρρόδος, το οποίο όμως οι αρχαίοι γεωγράφοι τοποθετούσαν πολύ πιο δυτικά στο λιμάνι;


Η πολυτέλεια του δομικού υλικού που οι δύτες εντόπισαν στο πλακόστρωτο νησί του βυθού δεν αφήνει πολλές αμφιβολίες πως επιτέλους, 2000 χρόνια από τότε όπου η Κλεοπάτρα κλείστηκε στον τάφο που η ίδια είχε φροντίσει να κτίσει για τον εαυτό της και εκεί, στολισμένη με τα βασιλικά ενδύματα και πανέμορφη, έβαλε την κόμπρα (οι επιστήμονες λένε τώρα πως δεν επρόκειτο για ασπίδα ­ δηλητηριώδες φίδι της Αιγύπτου ­ αλλά κόμπρα) επάνω στο στήθος της περιμένοντας το θανατηφόρο της δάγκωμα.


Οπως τα είπε ο Στράβων


Με τη βοήθεια δορυφόρου οι δύτες αρχαιολόγοι σχεδίασαν το τοπογραφικό του βυθού και εκτός του νησιού Αντιρρόδος με το ανάκτορο βρήκαν και όλους τους λιμενοβραχίονες που οι Πτολεμαίοι είχαν κατασκευάσει στα ανατολικά του Μεγάλου Λιμένα. Εντόπισαν το ακρωτήριο Λοχίας, τη θέση του ναού του Ποσειδώνα, το κρυφό βασιλικό λιμάνι και το δεύτερο, κάπως μεγαλύτερο, για τον πολεμικό στόλο των Πτολεμαίων. Δηλαδή δύο ακόμη λιμάνια μέσα στον Μεγάλο Λιμένα, έργα των Πτολεμαίων. Με τα νέα ευρήματα εξηγείται και η περιγραφή του Στράβωνος που μιλούσε για δύο κρυφά λιμάνια, δύο διαφορετικές «λεκάνες». Ενώ τώρα οι νέες θέσεις συμπίπτουν απόλυτα με τη λεπτομερή περιγραφή της εισόδου του στο λιμάνι όπου λέει πως το νησί Αντιρρόδος με το ανάκτορο της Κλεοπάτρας βρισκόταν αρκετά νοτιότερα και ανατολικότερα από τον Φάρο.


Επιστροφή όμως στο παρόν. Επάνω στην πλακόστρωτη και βυθισμένη Αντιρρόδο οι αρχαιολόγοι εκτός από την πολυτέλεια του δομικού υλικού βρέθηκαν μπροστά σε ένα δάσος από κίονες από γρανίτη και άλλους ογκόλιθους με ιερογλυφικά. Ολα ευρήματα που από την ιστορία ξέρουμε ότι υπήρχαν στους κήπους του ανακτόρου της Κλεοπάτρας. Κυρίως αυτά ήταν που τους έπεισαν ότι πρόκειται για το παλάτι της.


Και οι αμφισβητήσεις…


Ετσι, πριν από λίγες ημέρες ο κ. Γκοντιό, μιλώντας μπροστά σε ένα κατάπληκτο κοινό αρχαιολόγων και δημοσιογράφων στην Αλεξάνδρεια, ανακοίνωσε το εκπληκτικό εύρημά του: ένα πολύ εντυπωσιακό κτίριο στον βυθό, το οποίο περιβάλλεται από κίονες σπάνιων και ασυνήθιστων γι’ αυτή τη χρήση λίθων! Το ανάκτορο της Κλεοπάτρας; Μάλλον.


Ολη η έρευνα επιχορηγείται από το Ιδρυμα Hilti του Λιχτενστάιν και με τους γάλλους συνεργάζονται και αιγύπτιοι ειδικοί, όπως ο καθηγητής της Ενάλιας Βιολογίας κ. Hassan El Banna και οι καθηγητές Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Αλεξάνδρειας κ. Fawzi El Fakarani και Aziza Said, και φυσικά η έρευνα γίνεται με την υποστήριξη του Ανώτατου Αρχαιολογικού Συμβουλίου της Αιγύπτου. Με τα ευρήματα και την ερμηνεία τους πρέπει να πούμε ότι δεν σωμφωνούν όλοι οι Αιγύπτιοι. Οπως, π.χ., ο καθηγητής Mustafa ElAbbadi, συγγραφέας του βιβλίου «Βίος και τύχη της Αρχαίας Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας», ο οποίος υποστηρίζει πως ο Στράβων δεν ήταν άλλο παρά ένας προπαγανδιστής υπέρ των Ρωμαίων και δεν θα πρέπει να παίρνουμε τη θεωρία του για το Τιμώνιο στα σοβαρά. «Ο Αντώνιος επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια ηττημένος το 31 π.Χ. και αυτοκτόνησε, όπως ξέρουμε, το 30 π.Χ. Πώς είναι δυνατό να πρόφθασε να κτίσει σε έναν μόνο χρόνο το Τιμώνιο;» αναρωτιέται εύλογα ο αιγύπτιος ιστορικός, ο οποίος όμως φαίνεται ότι… δεν υπολογίζει και τις δαιμόνιες ικανότητες μιας ΕλληνίδαςΩ της Κλεοπάτρας, που θα έκανε το παν για να θέλξει τον αγαπημένο της.


Γιατί περισσότερο από την ομορφιά της η Κλεοπάτρα θα πρέπει να μείνει στην ιστορία για τις απίστευτες ικανότητες και την ευστροφία της. Αλλωστε ο Πλούταρχος το λέει καθαρά: «αυτό καθ’ αυτό το κάλλος αυτής ου πάνυ δυσπαράβλητον ουδέ οίον εκπλήξαι τους ιδόντας». Η μεγάλη γοητεία της βασίλισσας οφείλετο κυρίως στην ευφυΐα της, στο λεπτό της πνεύμα και… κάτι λιγότερο γνωστό, στον τόνο της φωνής της. «Αφήν δ’ είχεν η συνδιαίτησις άφυκτον… ηδονή δε και φθεγγομένης επήν τω ήχω». Και εκτός αυτών και μια γυναίκα εξαιρετικά μορφωμένη που μιλούσε πάρα πολλές γλώσσες και διαλέκτους, έτσι ώστε μπορούσε να μιλάει με τους ξένους πρεσβευτές χωρίς διερμηνείς. Αυτά τα σπάνια για γυναίκα της εποχής της προσόντα ήξερε να τα κατευθύνει κατά τρόπο μοναδικό προς υψηλότερους στόχους.


Ηδονή, πάθος και φαρμάκι


Οχι πως δεν ήταν ένα πλάσμα γεμάτο πάθος και πως δεν χρησιμοποιούσε και τον παράγοντα της ηδονής για να πετύχει τους σκοπούς της. Αρκεί να θυμηθούμε πως ανέβηκε στον θρόνο σε ηλικία μόλις 17 ετών και σύμφωνα με τα αιγυπτιακά ήθη παντρεύτηκε τον αδελφό της. Κατ’ αρχήν δημιούργησε ερωτικό δεσμό με τον Πομπήιο Β’. Αργότερα, όταν ήρθε στην Αίγυπτο ο Καίσαρ για να διευθετήσει τη φιλονικία της με τον αδελφό της, κατόρθωσε κρυφά να μπει στα ανάκτορα των Πτολεμαίων τυλιγμένη σε ένα χαλί που ξετυλίχθηκε στα πόδια του ρωμαίου αυτοκράτορα, του οποίου οι… αντιστάσεις αυτοστιγμεί μηδενίστηκαν! Ενεκα, όπως λέει ο Πλούταρχος, της τόλμης αλλά και της άλλης ομιλίας και χάριτος της τελευταίας ελληνίδας βασίλισσας. Και φυσικά «τα ‘φτιαξε» και με τον Καίσαρα κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στον Ανω Νείλο. Ετσι γεννήθηκε ο Καισαρίων, που «(..) μια μέρα που ήτανε ζεστή και ποιητική, ο ουρανός ένα γαλάζιο ανοιχτό (..) στεκόταν πιο εμπροστά, ντυμένος σε μετάξι τριανταφυλλί, στο στήθος του ανθοδέσμη από υακίνθους (..)» και οι Αλεξανδρινοί τον είπαν βασιλέα των βασιλέων.


Μετά ήρθε στην Αλεξάνδρεια ο Αντώνιος. Και εκεί πια η νεαρή βασίλισσα αποδείχθηκε ανυπέρβλητη στην εξεύρεση τρόπων που θα τον κρατούσαν δέσμιό της. «… και παιδιάς αεί τινα καινήν ηδονήν επιφέρουσα και χάριν διεπαιδαγώγει τον Αντώνιον, ούτε νυκτός ούτε ημέρας ανιείσα… και συνεπλανάτο θεραπαινίδων στολήν λαμβάνουσα», λέει ο Πλούταρχος. Αμ πώς… Με αυτά και με αυτά όμως, παρ’ όλο που ο Αντώνιος την ανακήρυξε βασίλισσα των βασιλισσών, παρ’ όλο που η ίδια όχι μόνο φορούσε την ενδυμασία της Ισιδος… όταν δεν φορούσε στολή θεραπαινίδος εννοείται, αλλά ονομάστηκε και επισήμως και Νέα Ισις, ο κατήφορος προς την καταστροφή ήταν ήδη προδιαγεγραμμένος. Τα τελευταία τρία χρόνια της ζωής της η δόξα τής πήρε τα μυαλά και το ίδιο έγινε και με τον Μάρκο Αντώνιο, που έλπιζε να επιτύχει την ίδρυση της Ελληνορωμαϊκής Αυτοκρατορίας που δεν είχε κατορθώσει πριν από αυτόν ο Καίσαρας. Και ενώ στην Αλεξάνδρεια η Κλεοπάτρα είχε πια ρωμαίους σωματοφύλακες και στρατιώτες με το όνομά της χαραγμένο στην ασπίδα τους, στη Ρώμη είχε ήδη ξεσηκωθεί η κοινή γνώμη από τις διαδόσεις των αχαλίνωτων οργίων της Αυλής της.


«Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον»


Ετσι, όταν αυτή τώρα πια κυκλοφορούσε μέσα στο χρυσό της φορείο «κωνωπείον» περιστοιχισμένη από ρωμαϊκές σημαίες στην Αλεξάνδρεια, και δεχόταν τα δώρα που της έστελνε ο Αντώνιος από τις πόλεις και τις χώρες της Ανατολής που για χάρη της λαφυραγωγούνταν, η Σύγκλητος της Ρώμης κήρυξε πόλεμο όχι μόνο προς τον Αντώνιο αλλά και προς την Κλεοπάτρα. Η ναυμαχία δόθηκε στο Ακτιο και μετά την ήττα του ο Αντώνιος κατευθύνθηκε στη Λιβυκή ακτή και η Κλεοπάτρα επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου αργότερα ήρθε και την βρήκε και εκείνος. Βλέποντας το αναπόφευκτο τέλος να πλησιάζει και με τον φόβο της σύλληψης μπροστά της, η Κλεοπάτρα άρχισε να δοκιμάζει διάφορα δηλητήρια αναζητώντας εκείνο που θα της πρόσφερε έναν ηρεμότερο θάνατο. Συγχρόνως έκτιζε και ένα μεγαλοπρεπέστατο τάφο.


Το τέλος ήταν πια προ των πυλών. Ηταν όμως λιγότερο ήρεμο από ό,τι το περίμενε. Στο Πηλούσιο του Δέλτα είχε φθάσει ο Οκτάβιος με τον στρατό του και ήταν φανερό πως δεν θα μπορούσε να τον αντιμετωπίσει ο Αντώνιος με τους δικούς τους άνδρες. Ετσι, κρυφά παράγγειλε στους άνδρες της να αυτομολήσουν και όταν έγινε αυτό, ο Αντώνιος καταλαβαίνοντας πως προδόθηκε δοκίμασε να δώσει τέλος στη ζωή του τρυπώντας με το σπαθί το στήθος του. Η πληγή όμως δεν έφερε αμέσως τον θάνατο και η Κλεοπάτρα εγκαταλείποντας τη δική της αυτοκτονία έστειλε να φέρουν τον Αντώνιο στον τάφο όπου είχε απομονωθεί ελπίζοντας να τον σώσει, χωρίς όμως επιτυχία. Πέθανε στα χέρια της. Ηταν αμέσως μετά από αυτό που έδιωξε τις θεραπαινίδες της εκτός από δύο και, παρά τα μέτρα που πήρε ο Οκτάβιος, κατόρθωσε να πεθάνει. Στον βασιλικό τάφο την βρήκε ο Οκτάβιος… «κατακειμένην εις χρυσήν κλίνην και βασιλικώς κεκοσμημένην».