«Είμαι κατά της εκτέλεσης θανατοποινιτών, με ηλεκτρισμό ή μη…»
«Εντάξει, την Παρασκευή, γύρω στις 11 το πρωί. Είναι λογική ώρα. Αυτή τη στιγμή το μυαλό μου παίρνει 275 στροφές το λεπτό». Αυτή επί λέξει ήταν η απάντησή του όταν του ζήτησα να μου αφιερώσει πέντε λεπτά.
Του τηλεφώνησα ακριβώς στις 11 π.μ. της Παρασκευής, όπως είχαμε συμφωνήσει, στο Ηôtel du Rhin. Τον συνάντησα στο ωραίο στούντιο του πρώτου ορόφου όπου διέμενε. Ο Εντισον στεκόταν δίπλα στο τζάκι. Δεν ήταν μόνος. Κοντά στο σεκρετέρ που βρισκόταν δίπλα στο παράθυρο κάθονταν ο στρατηγός Γκουρό, ο κ. Ντυρέ και διάφοροι άλλοι. Στο βάθος του δωματίου γύρω από τη γλυκιά σύζυγο με το παιδικό προσωπάκι και το παρουσιαστικό μικρού κοριτσιού, την κυρία Εντισον, είχε στηθεί ένα δεύτερο «πηγαδάκι».
Δεν είναι εύκολο να κάνει την αρχή ο παρείσακτος και εγώ είχα πάει εκεί ακριβώς για να ενοχλήσω. Τέλος πάντων, έκλεισα τα μάτια, έπιασα τη μύτη μου και βούτηξα στα βαθιά…
– Εκείνο το μηχάνημα εξόρυξης…
«Μεγάλη υπόθεση!.. Ηδη 80 τέτοια μηχανήματα “έχουν πιάσει δουλειά” στα μεταλλωρυχεία. Δηλαδή μόνο στα μεταλλωρυχεία, προς το παρόν. Διότι επεξεργάζομαι τώρα την προσαρμογή τους στην εξόρυξη ασημιού και χρυσού. Μετ’ ου πολύ θα είναι έτοιμα οπότε θα βγάζουμε πολύ περισσότερα χρήματα!..».
Ηθελα να μάθω λεπτομέρειες για τα μηχανήματα εξόρυξης χρυσού, αλλά μας διέκοψε ένας φλύαρος τύπος, ολίγον φαφλατάς, ο οποίος χειρονομούσε διαρκώς. Εδειχνε τόσο ενθουσιασμένος με τη νέα εφεύρεση του Εντισον που μιλώντας «εξ ονόματος της ανθρωπότητος» τον αποκαλούσε «βασιλέα της επιστήμης» και άλλα τέτοια πομπώδη. Οχι ότι δεν το άξιζε ο Εντισον. Πιστεύω ότι όποιος τον γνωρίσει από κοντά δεν τον ξεχνά μετά για όλη την υπόλοιπη ζωή του. Εχει γλυκύτατο χαμόγελο και πολύ καλούς τρόπους: προσποιείται ότι συμμετέχει σοβαρά στη συζήτηση, όπως ακριβώς απαιτεί το σαβουάρ βιβρ. Οσοι τον γνωρίζουν καλύτερα αποδίδουν αυτό το χαμόγελο που συνοδεύει τα καταφατικά νεύματά του στην κώφωση, η οποία βοηθάει σε τέτοιες περιπτώσεις. Το βέβαιον είναι ότι όση ώρα του μιλάς το μυαλό του δεν βρίσκεται εκεί. Ενας Θεός ξέρει πού τριγυρνάει!..
– Και το μηχάνημα που θα σε κάνει να βλέπεις μακριά;
«Κάτι έχω ακούσει… Μερικοί ευρωπαίοι εφευρέτες ισχυρίζονται ότι με έχουν ξεπεράσει σε αυτόν τον τομέα. Πάντως, για να είμαι ειλικρινής, δεν γνωρίζω τίποτε για την εφεύρεσή τους. Το δικό μου μηχάνημα είναι μια χαρά. Δεν χρειάζεται να “βλέπει” μακριά… Ούτε και χρειάζεται να εντοπίζει ψήγματα σε μεγάλες αποστάσεις. Σε τι θα χρησίμευε να καλύπτει, π.χ., ακτίνα 10.000 μιλίων; Είναι βλακώδες. Οπως και να ‘χει, δεν ψάχνω τίποτε τέτοιο προς το παρόν τουλάχιστον».
Εκείνη τη στιγμή με πλησίασε ο στρατηγός Γκουρό. Με τράβηξε παράμερα. «Θα σας πω κάτι που δεν θα μαθαίνατε ποτέ από τον ίδιο τον κ. Εντισον» μου «εκμυστηρεύθηκε» σχεδόν ψιθυριστά. «Βλέπετε εκείνον τον κύριο που μιλάει τώρα μαζί του; Είναι ο Καβαλιέρε Κοπέλο. Μόλις έφθασε στο Παρίσι. Βρίσκεται σε ειδική αποστολή για λογαριασμό του βασιλέως της Ιταλίας. Φέρνει ένα μήνυμα για τον κ. Εντισον: του απονέμεται ο τίτλος του Μέγα Τιτλούχου του Ιταλικού Στέμματος. Τα διάσημα συνοδεύονται από ένα μήνυμα, του οποίου ίσως θα θέλατε να αποκτήσετε ένα αντίγραφο. Να, ορίστε τι λέει: “Οταν ο Καβαλιέρε Κοπέλο παρουσίασε στον αξιοσέβαστο ανώτατο άρχοντά μας και μεγαλοπρεπή ηγεμόνα μας τον φωνόγραφο, τον οποίο εφηύρε η διαπρεπής εξοχότητά σας, η μεγαλειότητά του ο βασιλεύς εντυπωσιάστηκε τα μάλα. Τόσο που θέλησε να αποτυπώσει τον θαυμασμό του στο πρόσωπό σας μαγνητοφωνώντας ο ίδιος στο μηχάνημα το μήνυμά του προς εσάς. Κατά συνέπειαν, επιθυμώντας να σας αποδώσει την τιμή που σας αξίζει, ως δώρο για τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις που συνδέονται με το όνομά σας και είναι τόσο γνωστές διεθνώς, παίρνει την πρωτοβουλία και σας συγκαταλέγει μεταξύ των Μεγάλων Τιτλούχων του Στέμματος της Ιταλίας. Είμαι ευτυχής να σας απονείμω διά της παρούσης, εκ μέρους της μεγαλειότητάς του, τα διάσημα αυτής της υψίστης τιμής και επιφυλάσσομαι να αποστείλω το συντομότερο δυνατόν το Βασιλικό Δίπλωμα. Εν τω μεταξύ δεχθείτε αυτή την… (και τα λοιπά και τα λοιπά) Rattazzi”».
Η τιμητική αυτή διάκριση έδινε στον Εντισον τον τίτλο του κόμη και στην κυρία Εντισον τον τίτλο της κόμισσας. Μπήκα στον πειρασμό και ευχήθηκα όλοι αυτοί αυλικοί και αυλοκόλακες, τιτλούχοι και «λακέδες» , οι περισσότεροι εκ των οποίων ουδέποτε γνώρισαν τον κ. Εντισον, να παρευρίσκονταν εκείνη τη στιγμή εδώ, να δουν την παρέα του να αστειεύεται και να πειράζει τον εφευρέτη αποκαλώντας τον κόμη. «Προς Θεού, μη μαθευτεί κάτι τέτοιο στη Νέα Υόρκη! Δεν θα έχω πού να σταθώ. Δεν πρόκειται να σταματήσουν να γελούν με τη μεγαλειότητά μου…» εκλιπάρησε γελώντας ο κ. Εντισον.
– Πείτε μου περισσότερα για τον φωνόγραφο…
«Εχει τεθεί σε πρακτική εφαρμογή. Σκεφθείτε ότι ήδη 1.800 μηχανήματα βρίσκονται εγκατεστημένα σε διάφορους εμπορικούς οίκους και ότι τα εργοστάσιά μας παράγουν περίπου 40 τέτοια μηχανήματα την ημέρα. Επίσης πρέπει να σας πω ότι επιτέλους κατάφερα να φτιάξω έναν συμπαγή και γερό κύλινδρο, ο οποίος εξαλείφει τον κίνδυνο ζημιάς κατά την ταχυδρομική αποστολή της συσκευής σε μακρινές αποστάσεις. Ολα αυτά, ξέρετε, σημαίνουν πολλή και σκληρή δουλειά. Μόνο για τα εργαλεία που ήταν απαραίτητα στην κατασκευή του μεγάλου φωνόγραφου ξοδέψαμε 5.000 δολάρια. Διότι έχω φτιάξει επίσης ένα μικρό μοντέλο έναν φωνόγραφο τσέπης, πείτε τον έτσι του οποίου ο κύλινδρος χωράει περίπου 300 λέξεις, όση δηλαδή είναι η έκταση μιας συνηθισμένης επιστολής. Τον έχω φέρει εδώ μαζί μου. Οποτε θέλετε ελάτε να τον δείτε. Είναι πολύ πρακτικός για τη διεκπεραίωση της τρέχουσας αλληλογραφίας. Δεν διατίθεται ωστόσο ακόμη προς πώλησιν».
– Λέτε δηλαδή ότι μπορεί να λύσει τα χέρια των ανθρώπων του Τύπου;
«Ασφαλώς. Ηδη χρησιμοποιείται στα γραφεία της “World”. Η συσκευή είναι εγκατεστημένη στον κάτω όροφο. Οι ρεπόρτερ πηγαίνουν και μιλούν στο μηχάνημα. Μετά ο κύλινδρος μεταφέρεται επάνω, στην αίθουσα στοιχειοθεσίας, όπου οι στοιχειοθέτες γράφουν τα κείμενα… καθ’ υπαγόρευσίν του! Ετσι εξοικονομείται χρόνος και φυσικά χρήμα».
– Είστε ο καλύτερος φίλος των δημοσιογράφων και του Τύπου, έτσι;
«Ναι, πράγματι, είμαι. Η πιο έξυπνη κάστα ανθρώπων στον κόσμο είναι οι δημοσιογράφοι της Νέας Υόρκης. Μου αρέσουν πολύ. Σχεδόν κάθε Κυριακή τους καλώ και κάνουμε πάρτι στο σπίτι μου. Ορισμένοι δε από αυτούς περνούν όλη την ημέρα μαζί μου. Εχουμε σπουδαίες εφημερίδες στην Αμερική. Εγώ αγοράζω τους “Times” και τη “World” και τις ρουφάω ως την τελευταία λέξη. Τα νήματα των εξελίξεων στην Αμερική τα κινούν οι εφημερίδες. Η “World” είναι η μεγαλύτερη εφημερίδα. Οπως ο κ. Πούλιτζερ είναι ο μεγαλύτερος και ευφυέστερος εφημεριδάνθρωπος του κόσμου. Είναι πανέξυπνος και περιστοιχίζεται από επίσης πανέξυπνους και καλούς συνεργάτες».
– Πώς σας φάνηκε το Παρίσι;
«Με ζάλισε. Αποβλακώθηκα. Μόνο οι λέξεις “τρικυμία εν κρανίω” αποδίδουν τη σύγχυση του εγκεφάλου μου αυτή τη στιγμή. Οπως υπολογίζω, για να συνέλθω από όλο αυτό το κομφούζιο και να ανακτήσω τις αισθήσεις μου θα χρειαστεί τουλάχιστον ένας χρόνος… Μακάρι να είχα έρθει με την εργαστηριακή μπλούζα μου και να τριγύριζα ως άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Κάτι θα είχα αποκομίσει. Η έκθεση είναι απέραντη, μεγαλύτερη ακόμη και από τη δική μας στη Φιλαδέλφεια. Οπότε ελάχιστα πράγματα πρόλαβα να δω. Για να μην είμαι αχάριστος, πρέπει να πω ότι σήμερα το πρωί εντόπισα ένα εργαλείο το οποίο μάλλον θα μου κάνει οικονομία τουλάχιστον 6.000 δολαρίων τον χρόνο καθαρά. Είναι ένα καλέμι που δουλεύει με υδραυλική πίεση. Περνούσα και έπεσε το μάτι μου επάνω του. Θα παραγγείλω μερικά και θα τα στείλω στην Αμερική. Αυτό το πραγματάκι θα μας απελευθερώσει περίπου 18 εργατικά χέρια».
«Αυτό θα πει καλό επιχειρηματικό πρωινό» πετάχτηκε ο στρατηγός Γκουρό.
Ο Εντισον συνέχισε χωρίς να τον κοιτάξει. «Ξέρετε όμως τι μου έκανε φοβερή εντύπωση; Η νωθρότητα, η τεμπελιά. Πότε δουλεύουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι εδώ; Δουλεύουν ή κοπροσκυλιάζουν; Με τι ακριβώς ασχολούνται; Οσο βρίσκομαι στο Παρίσι δεν είδα ούτε ένα κάρο να μεταφέρει αγαθά. Ο κόσμος εδώ σου δίνει την αίσθηση ότι έχει κατοχυρώσει την πατέντα ενός μοναδικού συστήματος οκνηρίας. Ηρθαν να με συναντήσουν κάτι μηχανικοί. Κομψοί, με τα μπαστουνάκια περιπάτου τους, ντυμένοι με την τελευταία λέξη της μόδας. Πότε δουλεύουν αυτοί οι άνθρωποι; Δεν καταλαβαίνω τίποτε!..».
– Μια και θίξατε αυτό το θέμα… Ακούγονται απίστευτες ιστορίες για την εργασιομανία σας. Εχετε τη φήμη ότι είστε ικανός να δουλεύετε 23 ώρες το εικοσιτετράωρο χωρίς σταματημό…
«Α! Εχω δουλέψει πολύ περισσότερο!.. Συμφωνείς, Γκουρό; Κατά κανόνα ωστόσο εργάζομαι περίπου 20 ώρες την ημέρα. Τέσσερις ώρες ύπνος μού είναι αρκετός».
Ο Εντισον προφέρει τις λέξεις «δουλειά» και «εργάζομαι» σαν να λέει «προσευχή» και «θρησκεία». Με τέτοια ευλάβεια. Μήπως, εδώ που τα λέμε, θρησκεία δεν είναι για αυτόν η δουλειά;
– Βλέπω ότι καπνίζετε. Δεν σας βλάπτει το κάπνισμα; Δεν σας έχει προξενήσει κανένα πρόβλημα υγείας μέχρι στιγμής;
«Κάθε άλλο! Καπνίζω περί τα 20 πούρα την ημέρα. Και όσο περισσότερο δουλεύω τόσο περισσότερο καπνίζω! Μια φορά κάποιος είχε πει: “Ο κύριος Εντισον έχει σιδερένιο σκαρί. Κάνει ό,τι ακριβώς αντενδείκνυται, ό,τι μπορεί να βλάψει την υγεία του, και όμως ως τώρα δεν έχει αρρωστήσει ποτέ”».
– Αυτή τη στιγμή έχετε κάτι στα σκαριά;
«Αρκετές μελέτες. Οταν θα διοργανώσουμε τη μεγάλη έκθεσή μας στην Αμερική, σίγουρα θα έχω να δείξω πολλά καινούργια πράγματα».
Δεν έχει νόημα να πιέσεις τον Εντισον να σου δώσει εκτενείς πληροφορίες για τις ιδέες που κυκλοφορούν μες στο μυαλό του. Είναι τόσο πρακτικός τύπος που νομίζεις ότι είναι ανίκανος να μιλήσει για πλάσματα της φαντασίας. Γι’ αυτόν υπάρχει μόνο το «τι είναι». Το «τι πρόκειται να είναι» δεν ξέρει τι θα πει…
Η κυρία Εντισον ζήτησε από τον Καβαλιέρε να της κάνει την τιμή να γευματίσει μαζί της στου Μπρεμπάν, στον Πύργο του Αϊφελ. Ο Γκουρό με ρώτησε αν ήθελα να αποτελέσω μέλος της παρέας που θα πήγαινε να γευματίσει στο εστιατόριο. Δέχθηκα. Και έτσι βρεθήκαμε να παραγγέλνουμε πρωινό. Καθ’ οδόν ο Γκουρό με ρώτησε πώς μου φάνηκε που το ιταλικό Στέμμα είχε στείλει στον εφευρέτη μήνυμα μέσω του φωνογράφου. Το βασικό για μένα ήταν, του είπα, ότι ο βασιλιάς και η βασίλισσα έστειλαν μήνυμα.
«Στο πλοίο μάς σέρβιραν ρολό και καφέ για πρωινό» είπε ο Εντισον καθώς καθόταν στο τραπέζι το εστιατόριο βρισκόταν στον πρώτο όροφο του Πύργου. «Θεωρώ ότι είναι πολύ φτωχό πρωινό για κάποιον που δουλεύει σκληρά. Αλλά μάλλον δεν ισχύει κάτι τέτοιο εδώ. Οι συνήθειες είναι τελείως διαφορετικές. Θα ήθελα ένα αμερικανικό γεύμα, έτσι για αλλαγή. Ολο πίτες, για ποικιλία». Αυτά είπε και έμπηξε με δύναμη το πιρούνι του στο ρολό.
Ημασταν έξι άτομα: ο κύριος και η κυρία Εντισον, ο στρατηγός Γκουρό, ο Καβαλιέρε, ο κύριος Ντυρέ, ο εμπνευστής και συγγραφέας ενός αρκετά σημαντικού διαφημιστικού εντύπου γύρω από τη δουλειά του κυρίου Εντισον, και εγώ. Είχαμε τον κόσμο κάτω από τα πόδια μας. Τα ορντέβρ περιελάμβαναν και γαρίδες. Μάλλον ο Εντισον δεν είχε ξαναφάει ούτε καν δει. «Κυκλοφορούν και σε μεγαλύτερο μέγεθος;» έκανε τη ρητορική του ερώτηση και συνέχισε: «Πολύ κακό για το τίποτα!».
– Ποια είναι η γνώμη σας για τον Πύργο του Αϊφελ;
«Εργο ενός χτίστη γεφυρών!..» είπε ειρωνικά κάποιος από την παρέα.
«Τι είναι αυτά που λέτε; Οχι βέβαια! Είναι φοβερή ιδέα. Και μόνο η σύλληψή της και η θαρραλέα απόφαση αυτής της τεράστιας κατασκευής δείχνουν το μεγαλείο του Αϊφελ. Τι νομίζετε ότι χρειάζεται; Η ιδέα και η χρηματοδότησή της. Μου αρέσουν τελικά οι Γάλλοι. Εχουν μεγαλοφυείς ιδέες. Καλά θα έκαναν οι Βρετανοί να ξεφυλλίσουν κανένα βιβλίο τους… Ποιος Αγγλος θα συνελάμβανε κάτι τέτοιο, που ξεφεύγει από τα συμβατικά πλαίσια; Ποιος Εγγλέζος θα τολμούσε να ανεγείρει το Αγαλμα της Ελευθερίας;».
– Θα φτιάξετε τέτοιον πύργο στη Νέα Υόρκη;
«Ασφαλώς. Θα χτίσουμε έναν πύργο που θα έχει ύψος 2.000 πόδια. Θα βελτιώσουμε τον Αϊφελ κατά 100%, χωρίς καμία έκπτωση στο ποσοστό που σας λέω».
Ενόσω τα γκαρσόνια έπαιρναν από μπροστά μας τα ορντέβρ ρώτησα:
– Ποια είναι η γνώμη σας για την εκτέλεση των θανατοποινιτών με ηλεκτρισμό;
«Κατ’ ουσίαν πρόκειται για το σύστημα του Γουέστινγκχαουζ, το οποίο εφαρμόζουν όμως χωρίς τη θέλησή του. Και σας πληροφορώ ότι ο άνθρωπος είναι έξαλλος με τέτοιου είδους πρακτικές εφαρμογές των μελετών του. Και εγώ επίσης. Είμαι κάθετα αντίθετος με τις εκτελέσεις κατ’ αρχάς, με οποιονδήποτε τρόπο και αν γίνονται. Βάλ’ τους να δουλέψουν σκληρά, ναι. Μην τους σκοτώνεις όμως».
Βρήκα «κενό» όσο μας σέρβιραν τις τηγανητές γλώσσες και ρώτησα:
– Κάτι διάβασα στις εφημερίδες για τα πειράματά σας επάνω στην έγχρωμη φωτογραφία.
«Οχι, όχι. Δεν είναι αλήθεια. Αυτά είναι για συναισθηματικούς τύπους» είπε χαμογελώντας. «Τώρα που είπα “συναισθηματικούς τύπους”, ο καημένος ο Κάρνεγκι το γύρισε στο συναίσθημα και τίποτε άλλο. Την τελευταία φορά που τον συνάντησα ήθελα να μιλήσω μαζί του για τις κατασκευές του και το σιδηρουργείο του. Εμένα αυτό με ενδιαφέρει: απέραντα εργοστάσια διαρκούς πυρός που δουλεύουν μέρα-νύχτα. Να ακούω τον βρυχηθμό των λεβήτων, τον μεταλλικό ήχο των σφυριών που χτυπάνε δυνατά. Τεράστιες εκτάσεις κατειλημμένες από το μουγκρητό των καμινιών όπου οι εργάτες δουλεύουν πυρετωδώς η πάλη του ανθρώπου με το σίδερο. Αυτά ήθελα να ακούσω. Αλλά εκείνου δεν του έλεγαν τίποτε. Γύρισε και μου είπε: “Ολα αυτά είναι πρωτόγονα. Θηριώδη, στυγνά”. Το μόνο που τον νοιάζει τώρα είναι να μιλάει για τη γαλλική τέχνη και την ερασιτεχνική φωτογραφία. Κρίμα!..».
– Να σας ρωτήσω κάτι «τρελό»; Είναι δυνατόν να εφευρεθεί μια μηχανή που να προσαρμόζεται στο κεφάλι μας και να καταγράφει τις σκέψεις μας γλιτώνοντάς μας από τον μπελά της ομιλίας και του γραψίματος;
«Ναι, είναι και παραείναι. Για σκεφθείτε όμως τελικά να φθάναμε σε τέτοιου είδους εφεύρεση. Ο καθένας θα μπορούσε να εισβάλει στις σκέψεις του γείτονά του, να μη ζει τη δική του ζωή και να βρίσκει καταφύγιο στις ζωές των άλλων. Χάος!..».
Καθώς μας έφερναν τα φιλέτα α λα Μπρεμπάν συμπλήρωσα:
– Τι στο καλό είναι τελικά αυτός ο ηλεκτρισμός;
«Είναι ένας τρόπος κίνησης, ένα σύστημα δονήσεων. Μια συγκεκριμένη ταχύτητα δονήσεων παράγει θερμότητα· η πιο χαμηλή ταχύτητα, φως· η ακόμη χαμηλότερη ταχύτητα, κάτι άλλο…».
– Και μπορεί να έχει εφαρμογές στην ιατρική;
«Σαφώς και μάλιστα σε τεράστια έκταση. Επίσης πρέπει να πω ότι κυκλοφορεί μεγάλη ποσότητα παραπληροφόρησης ως προς το συγκεκριμένο θέμα. Ο τομέας αυτός, βλέπετε, προσφέρεται για αγύρτες και απατεώνες».
Σαν σχολαστικός μετρ ντ’ οτέλ έπιασε το Clos Vougeot και άρχισε να σερβίρει με τον στόμφο και την υπερβολή ιεροτελεστίας προσθέτοντας: «Οπως επίσης και ο τομέας της οινογνωσίας προσφέρεται για αγύρτες και άσχετους. Και ο τομέας των πούρων επίσης. Οι άνθρωποι τα αξιολογούν βάσει της τιμής τους. Οι πραγματικοί γνώστες είναι ελάχιστοι. Θα σας πω ένα αστείο. Στο σπίτι έχω φυλάξει κάτι πανάθλια πούρα. Αλλα έχουν μάλλινες ίνες μέσα, άλλα κλωστές ακατέργαστου βαμβακιού. Τα δίνω σε κριτικούς καπνού. Πρέπει να τους δεις πώς τα εκτιμούν όταν τους πεις ότι κοστίζουν 35 σεντς το καθένα!..».
Μιλήσαμε για μαγειρική και για διάσημους σεφ. Μου είπε για κάποιον ο οποίος υπερηφανευόταν επειδή «έκλεισε» πρόσφατα έναν γάλλο μάγειρο με μισθό αρχιεπισκόπου.
«Η σύγχρονη ασθένεια των επιφανών ξεκινά από το μέρισμα που εισπράττουν!..».
Του Εντισον του αρέσει να μιλάει με επιχειρηματικούς όρους, με τη γλώσσα της αγοράς. Αυτή τη γλώσσα κατέχει καλά. Πρέπει να τον ακούσεις να προφέρει τις λέξεις «βγάζω χρήματα», «κάνω περιουσία». Η εμπορικότητα και ο πλούτος ασκούν τεράστια επιρροή επάνω του. Τον απομυθοποιούν και τον κάνουν έναν από τους άλλους…
Το γεύμα τελείωνε αλλά ο Εντισον μόλις που είχε αγγίξει τα φαγητά. «Οταν δουλεύω χρειάζομαι τουλάχιστον ένα πάουντ τροφής την ημέρα. Τώρα όμως δεν δουλεύω…».
Μετά το επιδόρπιο ήρθε η σαμπάνια. Οι προπόσεις έβγαζαν αναθυμιάσεις από οινόπνευμα… Πρώτος άρχισε ο Καβαλιέρε. Μετά πήρε τον λόγο ο Εντισον: «Ο Καβαλιέρε είναι αφειδής στις ευχές και στα καλά λόγια αλλά όχι τόσο όσο ένας άλλος ιταλός τζέντλεμαν που είπε κάποτε πίνοντας στην υγειά μου ότι ακόμη και οι κότες γνώριζαν το όνομά μου στην πατρίδα του… Με τόσα “εις υγείαν” αναρρωτήριο το κάναμε εδώ μέσα… Τέλος πάντων, δεν είμαι συνηθισμένος σε τέτοια. Ολα αυτά είναι καινούργια πράγματα για μένα [σ.σ.: έριξε το φαρμάκι του για το τυπικό των εορτασμών μας]. Πάω στοίχημα ότι, αν μείνω λίγο ακόμη, θα κουνάω τα χέρια μου διαρκώς, θα κάνω χειρονομίες και θα βγάζω ατέλειωτους λόγους όρθιος στο τραπέζι!..».
Το πρόσωπό του φωτίστηκε όταν «σερβιρίστηκαν» στο τραπέζι ο καφές και τα πούρα. «Ο κύριος Εντισον μόλις ξεκινά να παίρνει το πρωινό του» τον πείραξε ο στρατηγός. Ο Εντισον δεν «κόλλησε»: «Ναι, “το μπρέκφαστ για μένα ξεκινά με ένα Αβάνας”!». Εν τω μεταξύ ο Καβαλιέρε προσπαθούσε να τον πείσει να επισκεφθεί την Ιταλία, να συναντήσει τον βασιλιά (περισσότερη αγωνία να δει τη μεγαλειότητά του είχε μάλλον εκείνος). Οι άνθρωποι των επιστημών και των τεχνών καθώς και οι δημοτικές αρχές θα του απέδιδαν τιμές, είπε. Ο Εντισον κούνησε το κεφάλι του γνέφοντας αρνητικά και η άρνησή του ήταν κατηγορηματική όσο όλοι οι κύκλοι των ελλήνων καλλιτεχνών μαζί. «Οχι» είπε. «Δεν θα το αντέξει το νευρικό μου σύστημα. Μετά το Παρίσι θα επιστρέψω ήσυχα ήσυχα στη Νέα Υόρκη. Δεν θα πάω ούτε στο Λονδίνο, αυτό το τόσο εύθυμο, τόσο αλέγρο μέρος [σ.σ.: δεύτερο φαρμάκι…]. Το μυαλό μου αυτή τη στιγμή είναι άνω-κάτω». Ωστόσο ο Καβαλιέρε επέμενε. Σηκώθηκε από την καρέκλα του και ακολούθησε τον κύριο Εντισον προσπαθώντας να τον μεταπείσει.
Καθώς απομακρυνόμασταν από τον Πύργο, μερικά λεπτά αργότερα, παρατήρησα ξανά αυτόν τον αυθόρμητο, ειλικρινή άνθρωπο με το παιδικό πρόσωπο και τα γκρίζα μαλλιά επάνω από το αρυτίδιαστο μέτωπο. Μετά κοίταξα προς τον Πύργο. Μετά ξανά τον Εντισον. Σε αυτή τη σύγκριση το μνημείο μού φάνηκε πολύ μικρό…
* Ο Robert Harborough Sherard (1861-1943) ήταν γιος ενός ιερέα της Αγγλικανικής Εκκλησίας και δισέγγονος του Γουίλιαμ Γουόρντσγουορθ. Σπούδασε στα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και της Βόννης. Επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία ασχολήθηκε το 1884, συνεργαζόμενος με έντυπα της Βρετανίας, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Φίλος του Οσκαρ Γουάιλντ, έγραψε την πρώτη μεγάλη βιογραφία του διάσημου εστέτ το 1906. Δύο μεγάλες ενότητες κειμένων που δημοσίευσε σε περιοδικά και περιέγραφαν τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής του εκδόθηκαν και σε βιβλία [«Οι λευκοί σκλάβοι της Αγγλίας», «The White Slaves of England» (1897) και «Τα παιδιά-σκλάβοι της Βρετανίας», «The Child-Slaves of Britain» (1905)]. Εκτός από το κοινωνικό ρεπορτάζ, ειδικεύθηκε και στις συνεντεύξεις διασήμων ανδρών, όπως ο Γκυστάβ Αϊφελ, ο Τόμας Εντισον, ο Ερρίκος Ιψεν, ο Εμίλ Ζολά κ.ά. Εγραψε επίσης μία βιογραφία του Γκυ ντε Μοπασάν καθώς και μία αυτοβιογραφία. Ιδρυσε τον εκδοτικό οίκο Vindex. Ελαβε τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής.
Φωτογραφίες: HELLAS Press Πολύτιμα στοιχεία και φωτογραφικό υλικό αντλήσαμε από τα βιβλία «Το χρονικό των επιστημονικών ανακαλύψεων» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) και «Παγκόσμια Ιστορία» (τόμος 17, Time-Life Books, εκδόσεις Κ. Καπόπουλος).
