ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ-ΤΕΡΑΣ κλείνει τον δρόμο στους πολίτες. Υψώνει λαβυρίνθους, που αδυνατούν να διαβούν, και μετά τους προτείνει με το αζημίωτο παρακαμπτηρίους οδούς, αν θέλουν κάποτε να ξεμπερδέψουν. Τους ταλαιπωρεί και τους εξευτελίζει σε κάθε τους βήμα. Στραγγαλίζει κάθε αναπτυξιακή προσπάθεια και υποβάλλει σε καθημερινές βασανιστικές διαδικασίες όσους χρειαστεί να συναλλαγούν μαζί του. Μέσα από την πολυνομία και την αυθαιρεσία διαιωνίζει τη δική του υπανάπτυξη. Απόγνωση. Παραλογισμός. Τραγωδία. Αυτό είναι το καθημερινό πρόσωπο της γραφειοκρατίας. Από την Κυριακή «Το Βήμα» ξεκίνησε μια έρευνα για την ελληνική γραφειοκρατία και τα θύματά της. Οι αναγνώστες της εφημερίδας συμβάλλουν καθημερινά με τις δικές τους ιστορίες, τις μικρές καθημερινές τραγωδίες που βίωσαν υπό το Κράτος-δυνάστη της γραφειοκρατίας και προτείνουν λύσεις. H ανταπόκριση των πολιτών είναι εντυπωσιακή. Πώς επιβιώνει το χαρτοβασίλειο
Το 1986, δηλαδή πριν από περίπου 20 χρόνια, η κυβέρνηση του ΠαΣοΚ κατέθεσε τον πρώτο νόμο για την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, όπως ονομάζονται, τον N. 1599/86, ο οποίος εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα και έχει τον τίτλο: «Σχέσεις κράτους – πολίτη, καθιέρωση νέου δελτίου ταυτότητας και άλλες διατάξεις». Με τον νόμο αυτόν, εκτός των άλλων, έγινε η πρώτη απόπειρα να περιοριστούν ή να καταργηθούν τα πιστοποιητικά που αφορούν τα «live events», τα «επεισόδια ζωής», όπως ονομάζονται.
Μετά την ψήφιση του νόμου εντοπίστηκαν μερικές διοικητικές διαδικασίες και πιστοποιητικά τα οποία υποτίθεται ότι καταργήθηκαν. Υποτίθεται ότι καταργήθηκαν, διότι ζητήθηκε απλώς από τις αρμόδιες υπηρεσίες – με υπουργικές αποφάσεις – να τα καταργήσουν. Μεταξύ αυτών και το «πιστοποιητικό γεννήσεως». «Ο,τι τεκμαίρεται από την αστυνομική ταυτότητα δεν πρέπει να το ζητούν οι υπηρεσίες» ανέφερε η σχετική υπουργική απόφαση, η οποία εξεδόθη κατ’ εφαρμογήν του N. 1599/1986. H απόφαση εξεδόθη επειδή εντοπίστηκαν περίπου 80 διαδικασίες, όπως για παράδειγμα η έκδοση άδειας οδήγησης, όπου οι υπηρεσίες ζητούσαν «πιστοποιητικά γεννήσεως» τα οποία στην ουσία ήταν άχρηστα. Δεν εξυπηρετούσαν κανέναν σκοπό.
E λοιπόν, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, το πιστοποιητικό γέννησης και τα άλλα ανάλογα δημόσια έγγραφα δεν καταργήθηκαν. Οι υπηρεσίες τα διατήρησαν από το… παράθυρο. Τα «κόλπα» που μεταχειρίστηκαν είναι τα εξής:
* Μετά την έκδοση της σχετικής υπουργικής απόφασης ζήτησαν από την κυβέρνηση να θεσπίσει «ασφαλιστικές δικλίδες», όπως χαρακτηρίζονται. «Θα πρέπει να μας επιτρέψετε να κρίνουμε εμείς αν τα πιστοποιητικά που μας ζητάτε να καταργήσουμε είναι άχρηστα ή περιττά» είπαν, επικαλούμενες ακόμη και λόγους «δημοσίου συμφέροντος».
* Ορισμένα άλλα στελέχη της διοίκησης εμφανίστηκαν… «ευφυέστερα» και δεν ακολούθησαν καν αυτή τη διαδικασία. Κατάργησαν αρχικά τα πιστοποιητικά και τα επανέφεραν λίγο αργότερα με το πρόσχημα ότι «δεν υφίσταται ρητή κατάργηση των νόμων που αφορούν τη λειτουργία των υπηρεσιών». Αξιοποίησαν ταυτόχρονα και μια παράλειψη του N. 1599/1986 που δεν προέβλεπε ότι τα πιστοποιητικά τα οποία θα καταργηθούν δεν μπορεί και να επαναδημιουργηθούν. Με αποτέλεσμα τα πιστοποιητικά αυτά, αν και επισήμως καταργημένα, να υφίστανται σήμερα.
Ολα αυτά στο όνομα της τήρησης της νομιμότητας, μιας αρχής στην οποία εμφανίζεται να είναι προσηλωμένο το 46% των δημοσίων υπαλλήλων, όπως προκύπτει από σχετική έρευνα. H προσήλωση αυτή, όπως απεδείχθη, είναι πολλές φορές ύποπτη. Και αυτό γιατί η «τυπική νομιμότητα», αν συνδυαστεί με την απουσία σαφούς θεσμικού πλαισίου ή με τον κυκεώνα των ρυθμίσεων που υπάρχουν στην Ελλάδα, διευκολύνει τη γραφειοκρατία, η οποία με τη σειρά της γεννά το «γρηγορόσημο». Αυτό είναι και το… μυστικό που ερμηνεύει και την εμμονή της δημοσιοϋπαλληλικής ιεραρχίας στη διατήρηση των άχρηστων και περιττών δικαιολογητικών στις διοικητικές πράξεις.
Και όχι μόνο. Υπάρχουν περιπτώσεις που οι καρεκλοκένταυροι του Δημοσίου για να επαναφέρουν σε ισχύ πιστοποιητικά τα οποία είχαν καταργηθεί δεν επικαλέστηκαν απλώς λόγους «δημοσίου συμφέροντος», αλλά επιστρατεύθηκε ακόμη και η… CIA. Ναι, σωστά διαβάσατε: επιστράτευσαν ακόμη και τη… CIA. Θέλετε ένα παράδειγμα; Πριν από μερικά χρόνια οι ΗΠΑ κατηγόρησαν την Ελλάδα ότι δεν τηρεί τους κανόνες ασφαλείας στην έκδοση των διαβατηρίων. Αφορμή ήταν ότι οι υπηρεσίες ασφαλείας των ΗΠΑ εντόπισαν ελληνικά διαβατήρια τα οποία ήταν στην κατοχή κακοποιών που προέρχονταν κυρίως από τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και είχαν εισέλθει παράνομα στις ΗΠΑ. Ο πρέσβης των ΗΠΑ στη χώρα μας κ. Τόμας Μίλερ έκανε και σχετικό διάβημα στον τότε υπουργό Εσωτερικών, από τον οποίο ζήτησε να ληφθούν μέτρα για την ασφάλεια των διαβατηρίων. E λοιπόν, υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου, αξιοποιώντας αυτό το διάβημα, παρέδωσαν στον υπουργό να υπογράψει υπουργική απόφαση με την οποία επαναθεσπίζονταν μια σειρά δικαιολογητικά στην έκδοση των διαβατηρίων, τα οποία είχαν καταργηθεί τις ίδιες ημέρες με άλλη υπουργική απόφαση την οποία είχε υπογράψει ο ίδιος υπουργός. Εμφανιζόταν δηλαδή με το ένα χέρι να καταργεί πιστοποιητικά και με το άλλο να τα επαναφέρει.
TO ΠΡΟΒΛΗΜΑ «Θέλεις βεβαίωση αγγλικών; Απόδειξε πρώτα ότι γεννήθηκες»
H κυρία Μαίρη Παλμούτσου χρειάστηκε να εκδώσει μια βεβαίωση επάρκειας της αγγλικής γλώσσας από το υπουργείο Παιδείας· αλλά για να της τη δώσουν της ζήτησαν πιστοποιητικό γέννησης! H κυρία Παλμούτσου γνώριζε ότι το πιστοποιητικό γέννησης είναι το πιο απλό και διαδεδομένο πιστοποιητικό. Ως ελεύθερη επαγγελματίας ήξερε ότι ζητείται σε πάρα πολλές περιπτώσεις συναλλαγών με το Δημόσιο. Αλλά να απαιτείται και για να βγάλει μια βεβαίωση ότι γνωρίζει επαρκώς μια ξένη γλώσσα; Ούτε που το είχε φανταστεί ποτέ! H γραφειοκρατία όμως έχει τους δικούς της κανόνες. Και αυτοί οι κανόνες μπορεί να ξεπεράσουν και την πιο ζωηρή φαντασία…
«Μου ζήτησαν να προσκομίσω μια μετάφραση πτυχίου και ένα πιστοποιητικό γέννησης. Θεώρησα ότι ήταν φυσιολογικό να μου ζητήσουν τη μετάφραση του πτυχίου μου, αλλά δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον λόγο χρειαζόταν το πιστοποιητικό γέννησης. Ηξερα ότι χρειάζεται για έκδοση ταυτότητας ή διαβατηρίου αλλά όχι και για την επάρκεια γλώσσας» λέει η κυρία Παλμούτσου. Στην αρχή σκέφθηκε να μην υποκύψει στις… βουλές της Διοίκησης· να διερευνήσει γιατί χρειάζεται να τρέχει για να εκδώσει από το ληξιαρχείο του δήμου όπου γεννήθηκε το πιστοποιητικό ενώ θα μπορούσε στη θέση του να χρησιμοποιήσει απλώς την ταυτότητα που είχε στο πορτοφόλι της.
«Οταν εξέφρασα την απορία μου στους υπαλλήλους, μου εξήγησαν πως σε πολλές περιπτώσεις η ταυτότητα μπορεί να μην περιέχει στοιχεία για τον ενδιαφερόμενο τα οποία κρίνονται αναγκαία από μια υπηρεσία και για τον λόγο αυτόν ζητείται το πιστοποιητικό γέννησης. H απάντηση που πήρα δεν με κάλυψε απολύτως. Κατάλαβα όμως ότι δεν επρόκειτο να βγάλω εύκολα άκρη». Οση ώρα ο αρμόδιος υπάλληλος του υπουργείου Παιδείας τής εξηγούσε γιατί χρειαζόταν το πιστοποιητικό γέννησης η κυρία Παλμούτσου άρχισε να σκέφτεται τι έπρεπε να κάνει. Ετσι κι αλλιώς εκείνη την ημέρα δεν θα τελείωνε τη δουλειά της. Βεβαίωση επάρκειας χωρίς να καταθέσει το πιστοποιητικό δεν θα έπαιρνε. Επρεπε να φύγει από το υπουργείο, να πάει στον δήμο της, να προλάβει ανοιχτό το ληξιαρχείο, να εκδώσει το πιστοποιητικό – ή έστω να κάνει μια αίτηση στο κοντινότερο Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών για να εκδοθεί το έγγραφο από τον οικείο δήμο, χωρίς να τρέχει στις δημοτικές υπηρεσίες – και κάποια άλλη μέρα, όταν πια θα το είχε στα χέρια της, να αφήσει πάλι τη δουλειά της, να ξαναπάει στο υπουργείο και να καταθέσει τα χαρτιά της για να βγάλει την περίφημη βεβαίωση επάρκειας της αγγλικής!
Βάρδα, μη μου ζητήσουν και τίποτε άλλο τότε, σκέφθηκε η κυρία Παλμούτσου. «Σταμάτησα τις ερωτήσεις και ακολούθησα τη διαδικασία. Τουλάχιστον κάποτε να τελειώσω»…
H ΛΥΣΗ Το «σύστημα της γκιλοτίνας»
Λύσεις υπάρχουν. Ο πρώην υπουργός Δημόσιας Διοίκησης της Ιταλίας κ. Φράνκο Μπασανίνι σε μια επίσκεψή του στην Ελλάδα, πριν από περίπου 10 χρόνια, είχε προτείνει στην τότε υπουργό Εσωτερικών κυρία Βάσω Παπανδρέου να εφαρμόσει το «σύστημα της γκιλοτίνας», όπως ονομάζεται. Σε τι συνίσταται αυτό το σύστημα που άρχισε από τον περασμένο Αύγουστο να εφαρμόζεται και στη Γαλλία; H κυβέρνηση στην αρχή κάθε βουλευτικής περιόδου οφείλει να καταθέτει στη Βουλή έναν νόμο ο οποίος θα της παρέχει εξουσιοδότηση να καταργεί τους νόμους και τις ρυθμίσεις που κρίνει ότι ευνοούν τη γραφειοκρατία. Με βάση αυτή την «εξουσιοδότηση», η Ιταλία κατήργησε ολόκληρο το υφιστάμενο καθεστώς για τις αδειοδοτήσεις στις οικοδομές που αποτελούσαν πηγή διαφθοράς λόγω και του σχετικού «ενδιαφέροντος» της Μαφίας. Από την άλλη, θέσπισε έναν απλό κανόνα: οι ενδιαφερόμενοι επιτρέπεται να λαμβάνουν αυτομάτως την άδεια με την κατάθεση του σχετικού φακέλου με τα αναγκαία δικαιολογητικά, αλλά οι παρανομούντες θα τιμωρούνται αυστηρά. E λοιπόν, σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε – εκ των υστέρων – διαπιστώθηκε ότι μόνο το 2% το ατόμων που πήραν άδειες με αυτόν τον τρόπο παρανόμησαν.
