Τα αντιοξειδωτικά διαφημίζονται συχνά ως αποτελεσματικά συμπληρώματα διατροφής τα οποία συμβάλλουν στην πρόληψη χρόνιων νόσων αλλά και της γήρανσης ή ακόμη και στη θεραπεία ασθενειών όπως η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια. Ωστόσο μια νέα μελέτη ερευνητών του Κολεγίου Κτηνιατρικής και Βιοϊατρικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Texas A&M δείχνει ότι κάποια από αυτά τα αντιοξειδωτικά μπορεί να κρύβουν και δυνάμει σοβαρούς αναπάντεχους κινδύνους για την υγεία.

Τα δύο ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιοξειδωτικά

Συγκεκριμένα από τη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Frontiers in Cell and Developmental Biology», προέκυψε ότι η λήψη υψηλών δόσεων δύο ευρέως χρησιμοποιούμενων αντιοξειδωτικών, της Ν-ακετυλοκυστεΐνης (NAC) και του σεληνίου (Se), μπορεί να αλλάξει το DNA του σπέρματος και να αυξήσει τον κίνδυνο γενετικών ανωμαλιών στους απογόνους – ιδίως σε ό,τι αφορά το πρόσωπο και το κρανίο.

Προβλήματα μόνο στους απογόνους, όχι στους πατεράδες

Προκειμένου να καταλήξει σε αυτά τα συμπεράσματα η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Κτηνιατρικής Φυσιολογίας και Φαρμακολογίας του Texas A&M Μάικλ Γκόλντινγκ, μελέτησε μοντέλα ποντικών. Οπως έδειξαν τα πειράματα, αρσενικά ποντίκια που έλαβαν τα δύο αντιοξειδωτικά επί έξι εβδομάδες απέκτησαν απογόνους με εμφανείς διαφορές στη δομή του κρανίου και του προσώπου. Και αυτό ενώ οι πατεράδες αυτών των μικρών δεν παρουσίασαν κάποιο πρόβλημα υγείας.

Καμπανάκι για τους άνδρες που σχεδιάζουν να γίνουν μπαμπάδες

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα αυτά εγείρουν ανησυχία σχετικά με τη λήψη αντιοξειδωτικών σε μεγάλες δόσεις – ιδίως σε ό,τι αφορά άνδρες που σχεδιάζουν να αποκτήσουν παιδί.

Το NAC, οι πολυβιταμίνες και το οξειδωτικό στρες

To ΝΑC, παράγωγο του αμινοξέος L-κυστεΐνη, περιέχεται πολύ συχνά σε συμπληρώματα διατροφής όπως οι πολυβιταμίνες. Λαμβάνεται για τη μείωση του οξειδωτικού στρες το οποίο προκαλείται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της κατάχρησης αλκοόλ.

Η σύνδεση με την κατανάλωση αλκοόλ

Το εργαστήριο του καθηγητή Γκόλντινγκ μελετά επί μακρόν το πώς η κατανάλωση αλκοόλ του πατέρα μπορεί να επηρεάσει τα παιδιά που θα φέρει στον κόσμο. Προηγούμενες μελέτες της συγκεκριμένης ερευνητικής ομάδας έχουν συνδέσει τη μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ από τους άνδρες με διάφορα αναπτυξιακά προβλήματα στους απογόνους τους όπως οι κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες. Προχωρώντας ένα βήμα πιο πέρα, οι ερευνητές μελέτησαν τώρα αν η προσθήκη του NAC ή του Se στη διατροφή θα μπορούσε να αντισταθμίσει τις αρνητικές επιδράσεις του αλκοόλ.

Αναπάντεχα αποτελέσματα

«Γνωρίζουμε ότι το αλκοόλ προκαλεί οξειδωτικό στρες και προσπαθήσαμε να περιορίσουμε το οξειδωτικό στρες μέσω ενός συμπληρώματος που είναι γνωστό ότι το μειώνει» ανέφερε ο δρ Γκόλντινγκ σπεύδοντας ωστόσο να προσθέσει ότι «όταν συνειδητοποιήσαμε πως οι απόγονοι που είχαν παραχθεί από αρσενικά ποντίκια τα οποία είχαν λάβει μόνο NAC παρουσίασαν ανωμαλίες στο κρανίο και στο πρόσωπο εκπλαγήκαμε. Και αυτό διότι το συγκεκριμένο μόριο θεωρείται ότι είναι ευεργετικό για τον οργανισμό».

Ζήτημα ισορροπίας

Γιατί όμως το θεωρούμενο ως ευεργετικό NAC προκαλούσε βλάβες; Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είναι ζήτημα ισορροπίας. Οταν η δόση του αντιοξειδωτικού είναι πολύ υψηλή, τότε το όφελος μετατρέπεται σε ζημία για τον οργανισμό.

Η υψηλή δόση έχει αντίκτυπο στους απογόνους

Και άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η πολύ υψηλή πρόσληψη αντιοξειδωτικών μπορεί να συνδέεται με προβλήματα – για παράδειγμα έχει αρνητική επίδραση στις αθλητικές επιδόσεις. Τώρα, όπως εξήγησε ο καθηγητής Γκόλντινγκ, φαίνεται ότι η πολύ υψηλή δόση αντιοξειδωτικών μπορεί να έχει αρνητική επίδραση και στην αναπαραγωγική ικανότητα έχοντας τελικώς αντίκτυπο στους απογόνους.

Πιο σοβαρά προβλήματα για τους θηλυκούς απογόνους

Ενα από τα πιο αναπάντεχα ευρήματα της ερευνητικής ομάδας αφορούσε τους θηλυκούς απογόνους, οι οποίοι παρουσίαζαν και τις πιο εμφανείς διαφορές στο πρόσωπο και το κρανίο – για παράδειγμα τα μάτια τους είχαν μικρή απόσταση μεταξύ τους ενώ το κρανίο τους ήταν πιο μικρό (αυτά τα χαρακτηριστικά συνδέονται επίσης και με το εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο).

Το πρόσωπο είναι ο καθρέφτης του εγκεφάλου

«Οι παιδίατροι συχνά λένε ότι το πρόσωπο είναι ο καθρέφτης του εγκεφάλου, επειδή ο εγκέφαλος και το πρόσωπο σχηματίζονται κατά την ίδια περίοδο της εμβρυϊκής ζωής. Ετσι αν παρατηρούνται ανωμαλίες στη μέση γραμμή του προσώπου (μια νοητή ευθεία γραμμή που χωρίζει το πρόσωπο στη μέση, σε δεξιά και αριστερή πλευρά), πιθανότητα θα υπάρχουν και ανωμαλίες στη μέση γραμμή του εγκεφάλου. Τα άτομα με τέτοιες ανωμαλίες έχουν συνήθως προβλήματα με τον έλεγχο των παρορμήσεων, ενώ εμφανίζουν και νευρολογικές διαταραχές όπως η επιληψία και άλλα αναπτυξιακά προβλήματα» εξήγησε ο καθηγητής Γκόλντινγκ.

Απαιτούνται μακροπρόθεσμες μελέτες

Οι ερευνητές υπογράμμισαν πάντως ότι είναι ασαφές αυτή τη στιγμή αν οι απόγονοι των ποντικιών που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη θα εμφανίσουν προβλήματα του κεντρικού νευρικού συστήματος. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες προκειμένου να προσδιοριστεί αν θα εμφανιστούν μακροπρόθεσμα νευρολογικά προβλήματα.

Συστάσεις προς τους καταναλωτές

Με δεδομένο ότι πολλά άτομα καταναλώνουν σε τακτική βάση συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών, οι ερευνητές συστήνουν στους καταναλωτές να διαβάζουν προσεκτικά τις ετικέτες των συμπληρωμάτων. Τονίζουν μάλιστα ότι το NAC είναι κοινό συστατικό στις πολυβιταμίνες και μάλιστα συχνά περιέχεται σε υψηλές δόσεις.

Ποια δόση είναι εν δυνάμει επικίνδυνη

«Το τελικό μήνυμα αυτής της μελέτης είναι το πόσο σημαντική είναι η ισορροπία. Ας σκεφτούμε ότι είμαστε όπως τα φυτά – αν ένα φυτό μείνει στον ήλιο για πολύ μεγάλο διάστημα, θα αφυδατωθεί. Αν παραποτιστεί, θα σαπίσει. Αν όμως υπάρχει ισορροπία μεταξύ έκθεσης στον ήλιο και ποτίμαστος, τότε θα αναπτυχθεί. Ετσι είναι και η υγεία μας» τόνισε ο καθηγητής Γκόλντινγκ και κατέληξε επισημαίνοντας ότι «αν οι βιταμίνες που παίρνετε περιέχουν αντιοξειδωτικά σε επίπεδα 1.000% πάνω από αυτά που ορίζουν οι ημερήσιες συστάσεις, πρέπει να είστε πολύ προσεκτικοί. Αν τα επίπεδα είναι μέσα στο εύρος του 100%, τότε λογικά δεν θα υπάρχει πρόβλημα».