Η ακροαματική διαδικασία μιας ποινικής δίκης έχει τη δική της «δραματουργία», αφού ο κάθε πολίτης μπορεί να παρακολουθήσει την εξέλιξη της με βάση την αρχή της «εξωτερικής ή λαϊκής δημοσιότητας» η οποία καθιερώνεται από το άρθρο 329 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας,
Αυτή η αρχή η οποία είχε καθιερωθεί από τα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης απέβλεπε στον «έλεγχο» των δικαστών (μέσω της παρουσίας των πολιτών).
Επιπλέον, όταν αρχίζει η ακροαματική διαδικασία οι διάδικοι και οι συνήγοροί τους, καθώς και οι μάρτυρες, κάθονται στις ορισμένες για αυτούς θέσεις ή έδρες ( άρθρο 339 του ΚΠΔ).
Αντί όμως της ανωτέρω συντεταγμένης διαδικασίας είδαμε στις 23 Μαρτίου του 2026 κατά την έναρξη της μεγάλης δίκης για το έγκλημα των Τεμπών ένα «ασύντακτο πλήθος» από διαδίκους , συγγενείς των θυμάτων, μάρτυρες, δημοσιογράφους και πολιτικούς αρχηγούς να μπαίνουν- χωρίς κανένα έλεγχο- στην κύρια αίθουσα και να αντιδικούν κάποιες φορές μεταξύ τους.
Δηλαδή, ένα θέαμα το οποίο θύμιζε περισσότερο όχι τη θεσμική τελετουργία μιας τόσο σημαντικής δίκης, αλλά το κλίμα «μιας υπαίθριας λαϊκής αγοράς».
Και η παραπάνω εικόνα μιας χαοτικής ατμόσφαιρας ήταν σίγουρα προσβλητική για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και απονέμεται η ποινική Δικαιοσύνη στη χώρα μας (και μάλιστα σε μια τέτοια δίκη με έντονο δημόσιο ενδιαφέρον).
Και μέσα στο πλαίσιο αυτό ανακύπτουν ορισμένα ερωτήματα. Συγκεκριμένα:
1 Είχαν οι Δικαστικές και οι Εισαγγελικές αρχές της Λάρισας κάποια υπαιτιότητα για αυτή την «εικόνα» που ήταν σίγουρα κακή;
Η απάντηση είναι η ακόλουθη κατά τη γνώμη μου:
Αυτοί οι οποίοι γνώριζαν τον ακριβή αριθμό των διαδίκων που είχαν κληθεί στο Τριμελές Εφετείο (μετά των συνηγόρων τους) ήταν ο Εισαγγελέας Εφετών (που μαζί με τον Πρόεδρο Εφετών) είχαν αποφασίσει για την παραπομπή των κατηγορουμένων στο ακροατήριο (κατά το άρθρο 309 του ΚΠΔ).
Αυτοί με τη σειρά τους θα έπρεπε να γνωστοποιήσουν αυτό το κρίσιμο «διαδικαστικό δεδομένο» και στο Υπουργείο Δικαιοσύνης που είχε αναλάβει την αναδιαμόρφωση της αίθουσας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η οποία είχε επιλεγεί για μια τόσο απαιτητική ακροαματική διαδικασία.
Έγινε αυτό;
Κανείς δεν ξέρει. Επομένως είναι απαραίτητο κατά την κρίση μου να υπάρχει μια δημόσια εξήγηση σε αυτό το επίπεδο ( ώστε να μάθουμε κάποτε εάν υπήρχε κάποια υπαιτιότητα για αυτή την χαοτική ατμόσφαιρα η οποία επικράτησε κατά την έναρξη μιας τόσο σημαντικής δίκης).
Επιπλέον :
2 Είχε κάποια υπαιτιότητα για την ανωτέρω κακή εικόνα του Δικαστηρίου στη Λάρισα ο Υπουργός Δικαιοσύνης (ή το Υπουργείο Δικαιοσύνης);
– Φλωρίδης για δίκη Τεμπών: «Απολύτως κατάλληλη η αίθουσα, θα μπουν μόνο όσοι ορίζει ο νόμος»
Μπορεί να διαφωνεί κανείς με άλλες επιλογές του Υπουργού κ. Φλωρίδη, αλλά ενόψει των ανωτέρω παρατηρήσεων τις οποίες έκανα είναι εμφανές ότι δεν υφίσταται κάποια ευθύνη του ίδιου του Υπουργού.
Για ποιο λόγο; Σύμφωνα με το άρθρο 22 του ν. 4938/2022 ( για τον Οργανισμό των Δικαστηρίων) ο Υπουργός Δικαιοσύνης «με απόφασή του ορίζει τα δικαστικά καταστήματα» .
Και προφανώς κάνοντας χρήση της προκείμενης εξουσίας του ο Υπουργός Δικαιοσύνης επέλεξε το συνεδριακό κέντρο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, αφού ελήθφη υπόψη ο αυξημένος αριθμός των διαδίκων, των μαρτύρων κλπ. ( και προφανώς και σε συνεννόηση με τις δικαστικές αρχές της Λάρισας που γνώριζαν ακριβώς «το πλήθος» των ατόμων που θα εμφανίζονταν στο αρμόδιο Δικαστήριο, όπως ανέλυσα και στις παραπάνω γραμμές).
Θα ήταν παράλογο να υποστηρίξει κανείς, ότι ο Υπουργός επέλεξε αυθαίρετα μια αίθουσα με μικρότερες χωρητικές δυνατότητες.
Βεβαίως, το Υπουργείο Δικαιοσύνης είναι απαραίτητο να διενεργήσει κάποια στιγμή μια δημόσια αιτιολόγηση του κόστους κατασκευής της ανωτέρω αίθουσας (γιατί πολλοί αναφέρονται στη δαπάνη του 1.500.000 εκατομμυρίου ευρώ που στοίχισε στο Δημόσιο η ανωτέρω ανακατασκευή της επίμαχης αίθουσας).
Ενόψει όλων αυτών αναφύεται ένα άλλο νευραλγικό ερώτημα:
3 Και τώρα τι θα γίνει; Μπορεί να εκδικαστεί η υπόθεση από άλλο Δικαστήριο, όπως ζητούν κάποιοι συνήγοροι των θυμάτων; Έχει αρμοδιότητα ο Υπουργός της Δικαιοσύνης ;
Κατά τη γνώμη μου ο Υπουργός της Δικαιοσύνης δεν έχει καμία αρμοδιότητα για κάτι τέτοιο από τη στιγμή κατά την οποία έχει προσδιοριστεί ότι αρμόδιο θα είναι το Τριμελές Εφετείο Λάρισας.
Η μόνη δυνατότητα για να «μεταβιβαστεί» η εκδίκαση της υπόθεσης σε άλλο Εφετείο είναι η ακόλουθη: Δηλαδή, να γίνει δεκτό ότι λόγω της χαοτικής ατμόσφαιρας η οποία επικράτησε κατά την έναρξη της δίκης ή λόγω της μικρής χωρητικότητας της αίθουσας , υφίσταται «αδυναμία εκδικάσεως» η οποία επιβάλλει την παραπομπή σε άλλο δικαστήριο ( για να προστατευθεί η «δημόσια ασφάλεια και τάξη», σύμφωνα με το άρθρο 135 περ. γ του ΚΠΔ).
Ωστόσο στο προκείμενο πεδίο τίθεται και ένα συναφές ερώτημα:
4 Δηλαδή, τι υποστηρίζει ο Άρειος Πάγος στην ανακοίνωση την οποία εξέδωσε ;
Υποστηρίζει , ότι δεν υφίσταται καμία «αδυναμία εκδικάσεως», αφού προβλέφθηκαν συνολικά 486 θέσεις για διαδίκους, συνηγόρους και συγγενείς των θυμάτων, υπονοώντας μάλιστα σαφώς ότι η ατμόσφαιρα του χάους κατά την πρώτη ημέρα κυοφορήθηκε από πολιτικούς αρχηγούς ή άλλους οι οποίοι καπηλεύονται το πένθος και τη ψυχική κατάσταση των γονιών που έχασαν τα παιδιά τους στο τραγικό δυστύχημα.
Και υπό το πρίσμα της επίμαχης ανακοίνωσης ανακύπτει και ένα περαιτέρω ερώτημα: Ποιο;
5 Υπήρχε έντονη πολιτικοποίηση αυτής της τραγικής ιστορίας;
Κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Με άλλα λόγια τα πολιτικά κόμματα- για να κερδίσουν κάποιους ψήφους – «άπλωσαν τα χέρια τους» πάνω από αυτήν την οδυνηρή ιστορία , πράγμα το οποίο αποκαλύπτει και την πορεία αυτής της χώρας προς την ασημαντότητα (όπως λέει και ο Κορνήλιος Καστοριάδης).
Βεβαίως προς την κατεύθυνση τούτη συνέβαλε και η ίδια η σημερινή κυβερνητική πλειοψηφία η οποία «καταχρώμενη» του άρθρου 86 του Συντάγματος αρνήθηκε τη διερεύνηση της ενδεχόμενης (κακουργηματικής) ποινικής ευθύνης κάποιων Υπουργών της.
Ενόψει όλων αυτών έρχεται στην επιφάνεια το πιο ουσιαστικό πρόβλημα.
Με άλλα λόγια εάν υπάρχει κάποια λύση για να συνεχιστεί η δίκη την 1η Απριλίου στο ίδιο Δικαστήριο.
Κατά την άποψη μου η μόνη διέξοδος η οποία υφίσταται είναι μόνο μία:
Να υπάρχει μια «ελεγχόμενη είσοδος» των προσερχόμενων στο Δικαστήριο (πράγμα το οποίο επιτρέπει η Δικονομία μας σύμφωνα με το άρθρο 329 παρ.3 του ΚΠΔ) και οι μεν «διαδικαστικά συνδεόμενοι» με την υπόθεση των Τεμπών (δηλαδή κατηγορούμενοι, παριστάμενοι για υποστήριξη της κατηγορίας και οι συνήγοροι τους) να εγκαθίστανται στην κύρια αίθουσα.
Οι δε υπόλοιποι (συγγενείς των θυμάτων, δημοσιογράφοι και άλλοι) να παρακολουθούν τη δίκη από τη δεύτερη και βοηθητική αίθουσα.
Έτσι μόνο δεν θα εκκολαφθεί και πάλι η χαοτική ατμόσφαιρα που παρουσιάστηκε στις 23 Μαρτίου και δυσφήμησε διεθνώς τη χώρας μας.
Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά;
Μια μεγάλη και πολυπρόσωπη ποινική δίκη δεν μπορεί να λάβει χώρα, εάν δεν υπάρχει μια οργανωμένη «θεσμική ατμόσφαιρα» που θα οδηγήσει στην ανακάλυψη της αλήθειας.
Και αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό και από τους τραγικούς γονείς που έχασαν τα παιδιά τους και από όλους τους πολιτικούς που δείχνουν τον χειρότερο εαυτό τους για να αποκομίσουν κάποια ταπεινά εκλογικά οφέλη.
Διαφορετικά θα πρέπει να δεχθούμε αυτό που έλεγε ο Σαίξπηρ. Δηλαδή ότι όλα στη ζωή μας έχουν χαθεί ( The time is out of joint, Hamlet, I, Scene 5).
O Καλφέλης Γρηγόρης είναι Καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ kalfelis@law.auth.gr
