Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να βρίσκονται σε πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας απ’ ό,τι υπολόγιζαν μέχρι σήμερα επιστήμονες και κυβερνήσεις. Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature αποκαλύπτει ότι η πλειονότητα των ερευνών έχει βασιστεί σε εσφαλμένες παραδοχές για το πραγματικό ύψος των παράκτιων υδάτων, οδηγώντας σε συστηματική υποεκτίμηση της απειλής.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την Katharina Seeger από το University of Padua και συν-συγγραφέα τον Philip Minderhoud του Wageningen University & Research, ανέλυσε εκατοντάδες επιστημονικές μελέτες και εκτιμήσεις κινδύνου.
Το συμπέρασμα είναι ανησυχητικό: περίπου το 90% των μελετών υποεκτιμούσε το βασικό ύψος των παράκτιων υδάτων κατά μέσο όρο 30 εκατοστά. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στον Παγκόσμιο Νότο, στον Ειρηνικό και τη Νοτιοανατολική Ασία, ενώ εμφανίζεται περιορισμένο στην Ευρώπη και στις ακτές του Ατλαντικού.
Η αιτία εντοπίζεται σε μια μεθοδολογική ασυμβατότητα: η στάθμη της θάλασσας και το υψόμετρο της ξηράς μετρώνται με διαφορετικά συστήματα αναφοράς. Στο κρίσιμο σημείο όπου συναντώνται θάλασσα και στεριά, οι υπολογισμοί συχνά βασίζονται σε θεωρητική «μηδενική στάθμη» αντί για πραγματικές μετρήσεις. Σε ορισμένες περιοχές του Ινδο-Ειρηνικού, η απόκλιση φτάνει ακόμη και το ένα μέτρο.
Έως 132 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι σε κίνδυνο
Αν η άνοδος της στάθμης ξεπεράσει το ένα μέτρο μέχρι το τέλος του αιώνα — σενάριο που αρκετές μελέτες θεωρούν πιθανό — οι διορθωμένοι υπολογισμοί δείχνουν ότι θα μπορούσε να πλημμυρίσει έως και 37% περισσότερη γη από ό,τι εκτιμάται σήμερα. Αυτό μεταφράζεται σε 77 έως 132 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους που θα βρεθούν αντιμέτωποι με τον κίνδυνο.
Ο Anders Levermann από το Potsdam Institute for Climate Impact Research τονίζει ότι η Νοτιοανατολική Ασία συγκεντρώνει ήδη τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων που απειλούνται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, γεγονός που καθιστά τις νέες διαπιστώσεις ακόμη πιο κρίσιμες για τον σχεδιασμό υποδομών, αντιπλημμυρικής προστασίας και ασφάλισης κινδύνου.
Η πραγματικότητα στα νησιά του Ειρηνικού
Στα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού η θεωρία μετατρέπεται σε καθημερινή εμπειρία. Στο αρχιπέλαγος του Vanuatu, οι ακτογραμμές έχουν υποχωρήσει αισθητά μέσα σε μία γενιά. Παραλίες διαβρώνονται, δέντρα ξεριζώνονται και κατοικίες απέχουν πλέον ελάχιστα από τη θάλασσα κατά την παλίρροια.
Στο νησί Ambae, δρόμος που συνέδεε το αεροδρόμιο με χωριό μετακινήθηκε προς το εσωτερικό, καθώς η θάλασσα προχωρούσε. Σε άλλες περιοχές, τάφοι έχουν βυθιστεί, μετατρέποντας την κλιματική αλλαγή σε ζήτημα πολιτισμικής απώλειας.
Η 17χρονη ακτιβίστρια Vepaiamele Trief επισημαίνει ότι οι επιστημονικοί υπολογισμοί αποτυπώνουν πραγματικές ζωές: «Δεν πρόκειται για αριθμούς σε χαρτί. Πρόκειται για τα μέσα επιβίωσης των ανθρώπων».
Η σημασία της «αφετηρίας» στους υπολογισμούς
Σύμφωνα με τον Ben Strauss της Climate Central, το κρίσιμο σφάλμα αφορά την αφετηρία των μετρήσεων. Πολλές μελέτες θεωρούν αυθαίρετα ότι το «μηδέν» στο υψομετρικό μοντέλο της ξηράς αντιστοιχεί στη στάθμη της θάλασσας. Η πραγματικότητα διαφέρει, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονες παλίρροιες, ρεύματα, ανέμους και φαινόμενα όπως το Ελ Νίνιο.
Η αναθεώρηση της βάσης υπολογισμού αλλάζει ριζικά την εικόνα της έκθεσης σε κίνδυνο, ιδίως στον Ειρηνικό.
Διαφωνίες και κενά γνώσης
Ορισμένοι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις ίσως δεν είναι τόσο δραματικές, υποστηρίζοντας ότι οι τοπικοί φορείς γνωρίζουν ήδη τις ιδιαιτερότητες των ακτών τους. Ωστόσο, η μελέτη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία και άλλες διεθνείς εκθέσεις επισημαίνουν κενά γνώσης για τη λειτουργία των ωκεανών.
Πρόσφατη έκθεση της UNESCO καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις — της τάξης του 10% έως 20% — στις εκτιμήσεις για το πόσο διοξείδιο του άνθρακα απορροφούν οι ωκεανοί. Οι αβεβαιότητες αυτές επηρεάζουν συνολικά τις παγκόσμιες κλιματικές προβλέψεις.
Το κοινό συμπέρασμα είναι σαφές: οι κυβερνήσεις σχεδιάζουν πολιτικές προσαρμογής και προστασίας βασιζόμενες σε ελλιπή εικόνα της πραγματικής μεταβολής των θαλασσών. Και σε πολλές παράκτιες κοινότητες, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτελεί ήδη παρόν και όχι μελλοντικό ενδεχόμενο.
