Συλλογικές συμβάσεις: Υπέρ ή σε βάρος των εργαζομένων; Το νέο νομοσχέδιο

Ο κόσμος της εργασίας που τόσο σκληρά χτυπήθηκε στα χρόνια των μνημονίων, έδειξε δειλά – δειλά να αναθαρρεί, πριν από σχεδόν δέκα μήνες, όταν έγινε γνωστή η πρόθεση της κυβέρνησης για κατάρτιση σχεδίου νόμου  που θα επαναφέρει τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Οι εργαζόμενοι πήραν μια μεγάλη ανάσα και ήλπισαν ότι θα βγουν από τον σφικτό κλοιό των εργασιακών σχέσεων, όπως αυτές διαμορφώθηκαν την τελευταία δεκαπενταετία.

Από πέρυσι τον Απρίλιο και μέχρι σήμερα που το σχετικό νομοσχέδιο συζητείται στη Βουλή, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι των διαπραγματεύσεων, μεταξύ της κυβέρνησης και των κοινωνικών εταίρων που συμμετείχαν στο διάλογο. Ομως, όταν έγιναν γνωστές οι διατάξεις του νομοσχεδίου, οι αρχικές  προσδοκίες των εργαζομένων για το εργασιακό τους μέλλον άρχισαν να θολώνουν.

Αντιρρήσεις για το νέο νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις εκφράζουν και τα κόμματα της Αντιπολίτευσης που σήμερα αντιπαρατίθενται στη Βουλή με τα επιχειρήματα των στελεχών της κυβέρνησης που υπερασπίζονται το νομοσχέδιο της υπουργού εργασίας κυρίας Νίκης Κεραμέως.

Τι ακριβώς φέρνει το νέο νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις

Κατόπιν αυτών εύλογα τίθενται τα εξής ερωτήματα: Τι ακριβώς φέρνει το νέο νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις; Τι πραγματικά αλλάζει στην εργασία; Θα είναι τελικά θετικές ή αρνητικές οι εξελίξεις για τους εργαζόμενους; Το νέο νομοσχέδιο θα επηρεάσει ανοδικά τους μισθούς τους, όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση ή θα τους καταβαραθρώσει, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές του;

Το «ΒΗΜΑ» αφουγκραζόμενο τον προβληματισμό των εργαζομένων, προσεγγίζει το θέμα του συλλογικών συμβάσεων: Παρουσιάζει την άποψη του υπουργείου Εργασίας και συνομιλεί με τον Καθηγητή Εργατικού Δικαίου κύριο Αλέξη Μητρόπουλο, τον νομικό σύμβουλο του ΕΚΑ δικηγόρο κύριο Γιώργο Μελισσάρη και τον Γραμματέα του Σωματείου Εργαζομένων «Τσαμούρης Α.Ε.» Κώστα Πολύδωρο.

Στόχος να γίνει κατανοητό το τι αλλάζει με το νέο νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις και να είναι κανείς σε θέση να κρίνει κατά πόσο η ψήφισή του είναι υπέρ ή κατά των εργαζομένων.

Μετενέργεια συλλογικών συμβάσεων

Ο καθηγητής στο ΕΚΠΑ Αλέξης Μητρόπουλος είναι καταφανώς ενάντια στο νέο νομοσχέδιο και ειδικότερα σε δύο βασικές διατάξεις του που αφορούν τη μετενέργεια των συλλογικών συμβάσεων και την εκ νέου απαγόρευση των κοινωνικών εταίρων να διαπραγματεύονται για το ύψος των μισθών των εργαζομένων που εκπροσωπούν.

«Ελπίζω να είναι από λάθος και να μην το έκαναν δολίως» λέει ο κ. Μητρόπουλος στο «ΒΗΜΑ» αναφερόμενος στο άρθρο 14 του νέου νομοσχεδίου και στον τρόπο που αυτό ρυθμίζει τη μετενέργεια των συλλογικών συμβάσεων.

Το νομοσχέδιο προβλέπει την επαναφορά της πλήρους μετενέργειας. Δηλαδή οι συλλογικές συμβάσεις να παραμένου σε ισχύ και μετά τη λήξη τους, επ’ αόριστον και μέχρι να υπογραφεί νέα συμφωνία. Μέχρι σήμερα η μετενέργεια ίσχυε μερικώς και συγκεκριμένα για διάστημα μόνο ενός τριμήνου μετά τη λήξη της συλλογικής σύμβασης.

Η νέα διάταξη δείχνει αρχικά θετική καθώς παρατείνει επ αόριστον την ισχύ μια συλλογικής σύμβασης που έληξε και μέχρι να υπογραφεί νέα ωστόσο ο καθηγητής κ. Μητρόπουλος εξηγεί ότι εδώ βρίσκεται η παγίδα της διάταξης καθώς αυτή θα έχει εφαρμογή μόνο για τις συλλογικές συμβάσεις που θα υπογραφούν από την ισχύ του νόμου και μετά και όχι για όσες έχουν ήδη υπογραφεί και οι οποίες θα υπόκεινται στο προηγούμενο νομικό καθεστώς της τρίμηνης μετενέργειας.

«Ολες οι συλλογικές συμβάσεις θα έπρεπε να μετενεργήσουν αμέσως. Δεν θα έπρεπε να υπάρχει διάκριση στη μετενέργεια επ αόριστον και αυτή να αφορά μόνο τις νέες συμβάσεις. Αυτό θα δημιουργήσει εργαζόμενους δύο ταχυτήτων. Ελπίζω να είναι λάθος και ότι δεν το έκαναν δολίως».

Αυξήσεις μισθών

Οσον αφορά τις αυξήσεις των μισθών ο κ. Μητρόπουλος είναι κατηγορηματικός: «Εσφαλμένα υποστηρίζει η κυβέρνηση ότι η αύξηση των μισθών μέσω της μετενέργειας θα ισχύσει άμεσα» εξηγεί και επανέρχεται δριμύτερος όσον αφορά το άρθρο 4 παρ. 1 του νέου εργασιακού νομοσχεδίου.

«Απόλυτη ντροπή για τη ΓΣΕΕ»

«Το άρθρο 4 παράγραφος 1 ξανακαταργεί τη δυνατόητα των ΓΣΕΕ και ΣΕΒ να διαπραγματεύονται τους μισθούς. Απορρώ πως το δέχτηκε η ΓΣΕΕ να ξαναθεσπίζει το 2026 αυτό που θέσπισε η μνημονιακή διάταξη του 2012 την κατάργηση δηλαδή της δυνατότητας των ΓΣΕΕ και ΣΕΒ να διαπραγματεύεται το εκάστοτε ύψος του κατώτατου μισθού και ημερομισθίου. Η ΓΣΕΕ δεν πρέπει να επιτρέψει ο κατώτατος μισθός να καθορίζεται με απόφαση της κυβέρνησης».

«Είναι απόλυτη ντροπή για την ΓΣΕΕ που το 2026 ξαναθεσπίζεται η μνημονιακή διάταξη του 2012 που της απαγορεύει να διαπραγματεύεται μισθολογικούς όρους».

Σύμφωνα με τον κ. Μητρόπουλο η διάταξη αυτή έρχεται να ενισχύσει τη μνημονιακή κατάργηση του δικαιώματος των Συνδικάτων να διαπραγματεύονται τον κατώτατο μισθό κάτι που συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

«Τον χειρότερο μέσο μισθό οι Ελληνες»

Στιγμιότυπο από απεργιακή συγκέντρωση του εργατικού κέντρου Πειραιά

«Η Ελλάδα βρίσκεται και επισήμως στην τελευταία θέση της ΕΕ στον πραγματικό μέσο μισθό», αναφέρει ο συνδικαλιστής Κώστας Πολύδωρος που μιλά για το εργατικό δυστύχημα στη Βιολάντα αλλά και τον Πρόεδρο της ΓΣΕΕ Γιάννη Παναγόπουλο: «Δύο εβδομάδες πριν θρηνήσαμε 5 εργάτριες νεκρές από την έκρηξη στο εργοστάσιο Βιολάντα. Τα εργοδοτικά εγκλήματα στους χώρους δουλειάς που βαφτίζονται “εργατικά δυστυχήματα” σπάνε ρεκόρ 20ετίας με 200 εργάτες νεκρούς μέσα στο 2025. Η Πανεργατική Απεργία στις 28 Φλεβάρη που προκήρυξε το Εργατικό Κέντρο Αθήνας με την προοπτική απο πολλά σωματεία του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα να μετατραπεί σε 48ωρη (27-28 Φλεβάρη) στα τρία χρόνια από το έγκλημα των Τεμπών βάζει μπροστά τα αιτήματα για κρατικοποίηση των σιδηροδρόμων, συλλογικές συμβάσεις εργασίας με σημαντικές αυξήσεις και μέσα ατομικής προστασίας στους χώρους δουλειάς. Στην κατρακύλα της ηγεσίας της ΓΣΕΕ και την χρεωκοπία του Παναγόπουλου η απάντηση είναι απεργιακή κλιμάκωση. Τα αιτήματα αυτά είναι δεμένα με τον αγώνα για να μην θρηνήσουμε άλλους νεκρούς της τάξης μας για τα κέρδη της εργοδοσίας».

Η θέση του υπουργείου εργασίας για τη μετενέργεια

Αντίθετη είναι η οπτική του Υπουργείου Εργασίας αναφορικά με τη διάταξη του νομοσχεδίου για τη μετενέργεια. Σύμφωνα με τη θέση του «από εδώ και πέρα, μετά τη λήξη της ΣΣΕ και της αυτόματης τρίμηνης παράτασης της ισχύος της, όλοι οι όροι της ΣΣΕ θα συνεχίζουν να ισχύουν για τους εργαζόμενους στους οποίους εφαρμοζόταν, μέχρι να συναφθεί νέα συλλογική σύμβαση ή να υπογράψουν μια ατομική σύμβαση. Με άλλα λόγια, καταργείται το μνημονιακό καθεστώς της μερικής μετενέργειας και επανέρχεται η πλήρης μετενέργεια.Οι νεοπροσλαμβανόμενοι κατά την τρίμηνη παράταση της ΣΣΕ καλύπτονται κανονικά από όλα όσα ορίζονται σε αυτήν. Αυτό πρακτικά σημαίνει ασφάλεια, σταθερότητα, προστασία μισθών και δικαιωμάτων χωρίς εξαιρέσεις.»

Τη διάκριση της εφαρμογής της πλήρους μετενέργειας στις νέες και όχι στις παλαιές συλλογικές συμβάσεις βλέπει ως  βασικό μειονέκτημα της διάταξης ο δικηγόρος  και νομικός σύμβουλος του ΕΚΑ κύριος Γιώργος Μελισσάρης.

Πλήρης μετενέργεια

«Η βασική κατά τη γνώμη μου θετική αλλαγή που προβλέπει το Σ/Ν είναι η πλήρης μετενέργεια μίας ΣΣΕ που λήγει, δηλαδή η ισχύς όλων ανεξαιρέτως των όρων της και όχι αυτών που προέβλεπε η ΠΥΣ 6/2012, δηλ. του βασικού μισθού και τεσσάρων επιδομάτων (τέκνων, πτυχίου, ανθυγιεινό και τριετιών).

Αποτέλεσμα αυτού είναι να μην υπάρχει μείωση των αποδοχών των εργαζομένων σε περίπτωση λήξης μίας ΣΣΕ αλλά ούτε και μετακίνησης των αποδοχών που υπερβαίνουν τις νόμιμες στην κατηγορία των “οικειοθελών παροχών” που ανακαλούνται ελεύθερα κατά τη βούληση του εργοδότη.

Σημειωτέον ότι η μετενέργεια αυτή ισχύει μετά την παρέλευση ενός τριμήνου από τη λήξη της ΣΣΕ, τρίμηνο κατά το οποίο ούτως ή άλλως παρατείνεται αναγκαστικά η ισχύς όλων των όρων της.

Θα περίμενα πάντως η ρύθμιση για τη μετενέργεια να ισχύει άμεσα με την ψήφιση του νόμου, δηλ. και για τις ΣΣΕ που ήδη έχουν συναφθεί (το Σ/Ν δυστυχώς προβλέπει ότι η πλήρης μετενέργεια θα εφαρμόζεται σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας που υπογράφονται μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, ανεξαρτήτως του χρόνου έναρξης των διαπραγματεύσεων, καθώς και σε διαιτητικές αποφάσεις που εκδίδονται μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου), καταλήγει σχετικά.

Ο καθορισμός του κατώτατου μισθού

Θίγοντας το ζήτημα του καθορισμού του κατώτατου μισθού ο κ. Μελισσάρης αναφέρει: «Δυστυχώς με το Σ/Ν δεν επαναφέρθηκε η δυνατότητα καθορισμού του κατώτατου μισθού στους κοινωνικούς εταίρους και διατηρείται η αρμοδιότητα του κράτους να τον καθορίζει, επομένως οι μισθολογικοί όροι της Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. (βασικοί μισθοί, ημερομίσθια και επιδόματα) ισχύουν αποκλειστικά για τους εργαζόμενους που απασχολούνται από εργοδότες που είναι μέλη των συμβαλλόμενων στην Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. εργοδοτικών οργανώσεων».

Σχετικά με το αν η μετενέργεια Θα συμβάλει στην επέκταση των συλλογικών συμβάσεων ο κ. Μελισσάριος απαντά στο «ΒΗΜΑ»: «Πιστεύω ότι, σε έναν βαθμό, θα συμβάλει στην αύξηση του αριθμού των διαπραγματεύσεων μεταξύ των μερών (αφού οι εργοδότες ενδεχομένως θα ζητήσουν να επαναδιαπραγμευτούν τους όρους), οπότε εξαρτάται από τη δύναμη του εργατικού σωματείου η θέσπιση νέων, ευνοϊκότερων όρων για τους εργαζόμενους. Για τον λόγο αυτό είναι κρίσιμη η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων στις συλλογικές διαδικασίες των σωματείων τους».

«Εργαζόμενοι δύο ταχυτήτων»

Image by Skibka from Pixabay

Στις αλλαγές στη μετενέργεια των συλλογικών συμβάσεων αναφέρεται και ο συνδικαλιστής Κώστας Πολύδωρος: «Σχετικά με την μετενέργεια των ΣΣΕ προβλέπεται τρίμηνη παράταση μετά τη χρονική λήξη της. Πριν τα μνημόνια οι κανονιστικοί όροι (όπως μισθοί και επιδόματα) μίας συλλογικής σύμβασης συνέχιζαν να ισχύουν για ένα διάστημα έξι μηνών , μέχρι τη σύναψη νέας σύμβασης. Μετά και την πάροδο του τριμήνου οι όροι της Σύμβασης συνεχίζουν να ισχύουν για όσους μισθωτούς ήδη εργάζονταν ή και όσους προσληφθούν κατά την τρίμηνη παραταση της. Πρόκειται για έναν διαχωρισμό σε εργαζόμενους δύο ταχυτήτων, τους παλαιότερους και τους νεοπροσληφθέντες, που στόχο έχει την διαίρεση της εργατικής τάξης σε κάθε χώρο δουλειάς.

Η επέκταση των ΣΣΕ και τι αλλάζει

Το υπουργείο αναφορικά με την επέκταση των ΣΣΕ αναφέρει τα εξής: «Αντί του ποσοστού κάλυψης 50% που ισχύει σήμερα, πλέον θα αρκεί η ΣΣΕ να καλύπτει το 40% των εργαζομένων ενός κλάδου ή επαγγέλματος για να μπορεί να επεκταθεί σε όλους τους εργαζόμενους του κλάδου ή του επαγγέλματος με απόφαση της Υπουργού Εργασίας. Ως αποτέλεσμα, περισσότερες ΣΣΕ θα επεκτείνονται εύκολα και γρήγορα και θα προστατεύουν μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων. Δημιουργείται μια νέα πολύ σημαντική δυνατότητα επέκτασης, χωρίς το κριτήριο ποσοστού κάλυψης 40%, όταν η ΣΣΕ συνυπογράφεται από Εθνικούς Κοινωνικούς Εταίρους, αλλαγή η οποία θα επιτρέπει την άμεση επέκταση πολλών περισσότερων ΣΣΕ και την κάλυψη σημαντικά μεγαλύτερου αριθμού εργαζομένων. Η ΓΣΕΕ θα μπορεί πλέον να συνυπογράφει κλαδικές ΣΣΕ, εφόσον προσκληθεί από μια οργάνωση μέλος της, αξιοποιώντας αυτομάτως τη δυνατότητα επέκτασης της ΣΣΕ χωρίς το κριτήριο του 40%.»

«Απαγόρευση της επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων»

Οπως λέει στο «ΒΗΜΑ» ο Κώστας Πολύδωρος, με το νέο νομοσχέδιο «διατηρείται η απαγόρευσή της επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων και μόνο μειώνεται το ποσοτικό κριτήριο από το 50% στο 40%. Συνεπώς για να είναι δυνατή η επέκταση μιας συλλογικής σύμβασης σε έναν κλάδο θα πρέπει να υπογράφεται από την εργοδοτική οργάνωση που τα μέλη της απασχολούν το 40% των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος, και όχι το 50% που ισχύει σήμερα.

Πριν τα μνημόνια οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις μπορούσαν να επεκταθούν και να εφαρμοστούν στο σύνολο των εργαζομένων ενός κλάδου, ακόμη και σε εκείνους που δεν ήταν μέλη των συμβαλλόμενων συνδικαλιστικών οργανώσεων με απόφαση του Υπουργού Εργασίας αλλά αυτό καταργήθηκε.

Η συμφωνία δίνει την δυνατότητα να παρακάμπτεται αυτό το κριτήριο μόνο στην περίπτωση που την διαπραγμάτευση κάνει η ΓΣΕΕ κατόπιν κλήσης του κλαδικού σωματείου, και την αναγορεύει σε προνομιακό διαπραγματευτή.

Η εμπλοκή Παναγόπουλου

«Οι αποκαλύψεις για την εμπλοκή του προέδρου της ΓΣΕΕ Παναγόπουλου στις κομπίνες με τα κονδύλια των προγραμμάτων «κατάρτισης» δείχνουν γιατί η κυβέρνηση και οι εργοδότες εμπιστεύονται τον πρόεδρο της ΓΣΕΕ σαν διαπραγματευτή. Επίσης παραμένει η δυνατότητα εξαιρέσεων για επιχειρήσεις που δεν θέλουν να εφαρμόσουν μία κλαδική σύμβαση και μπορούν να εφαρμόσουν μία επιχειρησιακή σύμβαση με χειρότερους όρους, η οποία θα υπερισχύει της κλαδικής».

«Το Σ/Ν δεσμεύει όλους τους εργοδότες του κλάδου, αναφορικά με την επέκταση των ΣΣΕ όταν η συλλογική ρύθμιση δεσμεύει ήδη εργοδότες, που απασχολούν ποσοστό μεγαλύτερο του σαράντα τοις εκατό (40%) των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος καθώς και αν η κλαδική συλλογική σύμβαση εργασίας συνάπτεται ή συνυπογράφεται και από την ΓΣΕΕ και μία εργοδοτική οργάνωση», συμπληρώνει αναφορικά με την ίδια διάταξη ο κ. Μελισσάρης.

Τι προβλέπει το ν/σ για τις διαδικασίες επίλυσης συλλογικών διαφορών

Το νέο νομοσχέδιο δημιουργεί τριμελής Επιτροπή Προελέγχου στον ΟΜΕΔ η οποία σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας:  «θα ελέγχει αυστηρά και μόνο την πλήρωση των νόμιμων προϋποθέσεων για μονομερή προσφυγή. Επίσης, καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας για ταχύτερες αποφάσεις και παραμένει φυσικά το δικαίωμα της δικαστικής προσβολής αυτών. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται πιο γρήγορη και σαφής διαδικασία για εργαζομένους και εργοδότες.»

«Δυστυχώς με το Σ/Ν δεν δίνεται η δυνατότητα μονομερούς προσφυγής στον ΟΜΕΔ από τη συνδικαλιστική οργάνωση ούτε αίρονται οι δυσχέρειες σε όσες περιορισμένες περιπτώσεις επιτρέπεται η μονομερής προσφυγή» αναφέρει ο κ. Γιώργος Μελισσάρης.

«Η ρύθμιση για τη διαιτησία δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο το πλαίσιο. Τα σωματεία δεν έχουν κανένα δικαίωμα μονομερούς προσφυγής στη Διαιτησία για να υποχρεώσουν τους εργοδότες να διαπραγματευτούν μια σύμβαση. Ταυτόχρονα διατηρείται το δικαίωμα της εργοδοσίας για δικαστική προσβολή της απόφασης του ΟΜΕΔ όταν αυτή δεν είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της. Πριν τα μνημόνια δινόταν στα συνδικάτα η δυνατότητα για μονομερή προσφυγή στην διαιτησία».

Προς αύξηση συλλογικών συμβάσεων;

Ερωτώμενος από το ΒΗΜΑ ο κ. Μελισσάριος για το αν το νέο νομοσχέδιο του υπουργίου εργασίας για τις συλλογικές συμβάσεις θα φέρει την πολυπόθητη αύξηση του αριθμού των συλλογικών συμβάσεων εξηγεί:

«Η αύξηση του αριθμού των ΣΣΕ είναι μία διαδικασία που απαιτεί τη συρροή πολλών παραγόντων. Τη διαπραγματευτική δύναμη του εργατικού σωματείου, τη διάθεση του εργοδότη ή των εργοδοτών ενός κλάδου για ενιαία ρύθμιση των όρων αμοιβής και εργασίας του προσωπικού, το εύρος της οικονομικής δυνατότητας της εργοδοτικής πλευράς και, ιδίως, τη συμμετοχή των ίδιων των εργαζομένων στις δράσεις της συνδικαλιστικής τους οργάνωσης.

Ρυθμίσεις όπως η πλήρης μετενέργεια ΣΣΕ που λήγουν, η αυτόματη επέκταση μίας ΣΣΕ από τη ΓΣΕΕ και της οικείας εργοδοτικής οργάνωσης, εφόσον προσκληθούν εκτιμώ ότι θα παίξουν ρόλο στην αύξηση των ΣΣΕ, χωρίς κανείς να μπορεί να υπολογίσει τον πραγματικό αντίκτυπο. Κρίσιμο είναι πάντως να εμπεδωθεί η κουλτούρα πραγματικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των μερών».

Υπ. Εργασίας: Ιστορική η Κοινωνική Συμφωνία

Ωστόσο παρά τα όσα θετικά βλέπει στο νομοσχέδιο ο νομικός σύμβουλος του ΕΚΑ – το οποίο αύριο καλεί τους εργαζομένους του σε στάση εργασίας και συγκέντρωση διαμαρτυρίας ενάντια στην υπογραφή του νέου νομοσχεδίου – καταλήγει μειώνοντας κατά πολύ τον πήχυ που υψώνει το υπουργείο Εργασίας που κάνει λόγο για «ιστορική κοινωνική συμφωνία μεταξύ Υπουργείου Εργασίας και όλων των Εθνικών Κοινωνικών Εταίρων η οποία βάζει τέλος στους μνημονιακούς περιορισμούς για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας και σηματοδοτεί μια νέα εποχή κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων στη χώρα.»

«Δεν έχουμε να κάνουμε με μία ρύθμιση “ιστορικών διαστάσεων” όπως ανεδαφικά τη χαρακτηρίζει το Υπουργείο Εργασίας.