Η εποχή της φρίκης και της αυταπάτης

Την «έθαψαν» και την προσπέρασαν σαν να ήταν ασήμαντη υποσημείωση στη σύγχρονη ιστορία της Λαϊκής Κίνας.

Την «έθαψαν» και την προσπέρασαν σαν να ήταν ασήμαντη υποσημείωση στη σύγχρονη ιστορία της Λαϊκής Κίνας. Την αποκήρυξαν με λίγες αράδες στα κρατικά ΜΜΕ, χωρίς καμία εκδήλωση, συζήτηση ή απόπειρα αποτίμησης: η ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος προτίμησε να «ξεχάσει» τη Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση στη στρογγυλή επέτειο των 50 ετών. Αυτό το όργιο βίας και μαζικής παραφροσύνης με τους εκατομμύρια νεκρούς ξέσπασε στις 16 Μαΐου 1966, όταν ο πρόεδρος Μάο προειδοποίησε ότι αντεπαναστάτες συνωμοτούσαν για να αντικαταστήσουν το κόμμα με «δικτατορία της μπουρζουαζίας».
Αναρίθμητες αγριότητες


Σύντομα άρχισαν άγριοι εξευτελισμοί, βασανιστήρια, εξορίες, εκτελέσεις και δολοφονίες αναρίθμητων ανθρώπων, μαζί με ανελέητες καταστροφές έργων τέχνης και διανόησης. Και αυτή η εποχή της φρίκης και της αυταπάτης, της αιματοχυσίας και του χάους κράτησε 10 ολόκληρα χρόνια. Τελείωσε το 1976, με τον θάνατο του Μάο, ο οποίος την είχε πυροδοτήσει.
Το 1966, στα 73 του, ο Μεγάλος Τιμονιέρης είχε παραγκωνιστεί από τους «ανανεωτικούς» στα υψηλά κλιμάκια του κόμματος, οι οποίοι θεωρούσαν ξοφλημένες τις ιδέες του και ολέθρια την οικονομική πολιτική του «Μεγάλου Αλματος προς τα Εμπρός». Εκείνος πέρασε στην αντεπίθεση, βγάζοντας προς τα έξω, στην κοινωνία, τη σύγκρουση εξουσίας για να επανακτήσει την κυριαρχία μέσα στο ΚΚΚ.

Πρώτη κίνηση, να κλείσουν σχολεία και πανεπιστήμια για να μπορέσει η νεολαία των φανατικών Ερυθροφρουρών να σώσει τον λαό από τον «εσωτερικό εχθρό»: διανοουμένους, καλλιτέχνες και αντεπαναστάτες του ΚΚΚ. Θύματα βάρβαρων εκκαθαρίσεων έπεσαν αναρίθμητοι άνθρωποι. Οι πράξεις βίας πολλαπλασιάστηκαν ανεξέλεγκτα, ιδίως στην επαρχία, σε ξεκαθαρίσματα λογαριασμών που ελάχιστα σχετίζονταν με αντικομματικές δραστηριότητες. Δυνάμεις συγκρούονταν αχαλίνωτα καθώς διάφορες αντίπαλες ομάδες πολεμούσαν αδίστακτα μεταξύ τους. Στην πραγματικότητα, είχε δημιουργηθεί ένας φαντασιακός εχθρός που υπήρχε παντού δίνοντας το πρόσχημα για κάθε μορφής βία. Ηταν η εποχή της φρίκης και της αυταπάτης ότι η πάλη των τάξεων μπορούσε να επιταχυνθεί ραγδαία, να φτάσει η Κίνα σε απόσταση αναπνοής από την αταξική κοινωνία.

Τελικά, με την κατάσταση εκτός ελέγχου, ο Μάο διέταξε τον στρατό να πατάξει την αναρχία. «Αμέτοχος» θεατής ως τότε, παίρνει τον έλεγχο με σκληρή καταστολή στις επαρχίες. Πέντε εκατομμύρια νεαροί Ερυθροφρουροί έγιναν αγρότες διά της βίας. Αλλά οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν σε ένα κύμα σκληρών εμφύλιων συγκρούσεων, όπου πολλοί Κινέζοι αλληλεξοντώθηκαν με τρομερή αγριότητα. Βαθύ τραύμα, λοιπόν, και για το κόμμα αλλά και για την εθνική ψυχή.

Σήμερα το ΚΚΚ φαίνεται να πιστεύει ότι αν εκθέσει τη σκοτεινή πλευρά της Πολιτιστικής Επανάστασης, ο κόσμος θα αρχίσει να αμφιβάλλει για το υπάρχον, κομμουνιστικό στα χαρτιά, καπιταλιστικό στην πράξη, πολιτικό σύστημα. Μία από τις παρακαταθήκες εκείνης της μαύρης εποχής είναι η εμμονή που έχουν αναπτύξει οι κινέζοι κομμουνιστές ηγέτες για την «πολιτική σταθερότητα». Φοβούνται καθετί που μπορεί να προκαλέσει αμφιβολίες, κριτική, αναταραχή, εξεγέρσεις.

Η εποχή των μεταρρυθμιστών


Το τέλος της Πολιτιστικής Επανάστασης άνοιξε τον δρόμο για τους μεταρρυθμιστές. Την εξουσία αναλαμβάνει ο Ντενγκ Χσιαοπίνγκ, ο οποίος επιστρέφει από στρατόπεδο αναμόρφωσης, μειώνει τον κρατικό έλεγχο στην παραγωγή και οδηγεί τη Λαϊκή Κίνα προς τον «σοσιαλισμό της αγοράς». Αυτόν που έβαλε μπρος τον «κόκκινο καπιταλισμό», με ιλιγγιώδεις ρυθμούς ανάπτυξης που έφτασαν ως και το 10% στα τέλη του 20ού αιώνα.

Αλλά χωρίς δημοκρατία ως σήμερα, με θηριώδεις ανισότητες και διαφθορά, οι εντάσεις σιγοβράζουν σε κοινωνικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο, με αποκορύφωμα την εξέγερση για ελευθερία στην πλατεία Τιανανμέν και τη βίαιη καταστολή της από το καθεστώς την άνοιξη του 1989. Αλλο ένα γεγονός που, όπως και η επέτειος της Πολιτιστικής Επανάστασης, λογοκρίνεται και απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση στην Κίνα του 2016.


Ο σινολόγος Τζόναθαν Αντελμαν αποδομεί τον Μάο
«Το Μεγάλο Αλμα προς τα Εμπρός ήταν χειρότερο»
«Η ηγεσία του ΚΚΚ είχε σοβαρούς λόγους να αγνοήσει την εφετινή επέτειο»
μας λέει ο Τζόναθαν Αντελμαν, σινολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ντένβερ. «Μαζί με το ακόμη χειρότερο «Μεγάλο Αλμα προς τα Εμπρός», της περιόδου 1958-1961, στο οποίο 20 ως 40 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από την πείνα, η Πολιτιστική Επανάσταση ήταν μια πολύ σκοτεινή εποχή, με 2 ως 10 εκατομμύρια νεκρούς, με βία, αναρχία, οικονομική καταστροφή και απομόνωση. Οποιος τολμούσε να μιλήσει εναντίον του μαοϊκού ριζοσπαστισμού, όπως εκφραζόταν στο «Κόκκινο Βιβλιαράκι», αντιμετώπιζε άγριες διώξεις, ακόμη και τον θάνατο. Σήμερα το Κόμμα θέλει να ξεχάσει ό,τι συνέβη πριν από τον εξαιρετικά επιτυχημένο εκσυγχρονισμό του Ντενγκ. Αλλά υπάρχει μία εξαίρεση στην επίσημη σιωπή: είναι ο τρόπος με τον οποίο ο σημερινός πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ παρουσιάζεται με διάφορους τρόπους σαν άλλος Μάο. Στην πανταχού παρουσία της εικόνας του Σι, στη σκληρή καταστολή των αντιπάλων του και στον ισχυρό εγωισμό του, διατηρεί ζωντανό ένα μέρος της μαοϊκής κληρονομιάς» λέει ο συνομιλητής μας.
Και καταλήγει: «Το καθεστώς προσπαθεί να αποφύγει την κριτική εξέταση των σκοτεινών ετών του μαοϊσμού. Αλλά έχει βρει τουλάχιστον ένα λυτρωτικό χαρακτηριστικό: τη μνήμη του πανίσχυρου ηγέτη. Με τον τρόπο αυτόν, η κομμουνιστική Κίνα δεν έχει ξεφύγει ακόμη από ένα παρελθόν που οι περισσότεροι Κινέζοι θα προτιμούσαν να ξεχάσουν».
Τα τρία εγκλήματα του ΚΚΚ
«Θεωρούσαν τη βία φυσικό όπλο του κράτους»
«Πώς θυμάται την Πολιτιστική Επανάσταση ο λαός και γιατί θέλει να την ξεχάσει το ΚΚΚ;»
ρωτήσαμε τον Ρόντρικ Μακ Φάρκαρ, ιστορικό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και συγγραφέα του κορυφαίου τρίτομου έργου «Η προέλευση της Πολιτιστικής Επανάστασης» («The Origins of the Cultural Revo-lution»).

«Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε πραγματικά επειδή αποθαρρύνονται από την έκφραση απόψεων. Η αλήθεια είναι πως η Πολιτιστική Επανάσταση ήταν μια από τις τρεις μεγάλες καταστροφές που διέπραξε το ΚΚΚ σε βάρος του λαού – οι άλλες δύο ήταν ο μεγάλος λιμός του «Αλματος προς τα Εμπρός» και η τωρινή μαζική ρύπανση του περιβάλλοντος»
μας λέει.
Και εξηγεί: «Οι πολιτικές συνέπειες παραμένουν ακόμη σημαντικές: αν η Πολιτιστική Επανάσταση γίνει αντικείμενο λεπτομερούς έρευνας, το αποτέλεσμα θα ήταν πολύ επιζήμιο για τη φήμη του Μάο, και ο Μάο είναι το σύμβολο νομιμοποίησης του καθεστώτος – δεν μπορεί να σπιλωθεί. Το πραγματικά τρομακτικό ήταν η άγρια βιαιότητα με την οποία επιτέθηκαν, βασάνισαν και σκότωσαν ο ένας Κινέζος τον άλλον. Ο Μάο τούς έδωσε την άδεια για επανάσταση («η εξέγερση είναι δικαιολογημένη» διακήρυξε), αλλά μεγάλο μέρος της βίας μπορεί απλά να αποδοθεί σε αυθόρμητες ενέργειες μεμονωμένων μελών του πληθυσμού. Οι Ερυθροφρουροί, ειδικότερα, είχαν ανατραφεί να θεωρούν τη βία φυσικό όπλο του κράτους. Ετσι αισθάνθηκαν ότι δεν υπήρχαν όρια στη χρήση της, εξ ου και η φοβερή αιματοχυσία».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk