Πόλεμος διά αντιπροσώπων μεταξύ Αγκυρας – Μόσχας

Η ιλιγγιώδης ανάφλεξη της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, με περισσότερους από 60 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, φέρνει Ρωσία και Τουρκία

Η ιλιγγιώδης ανάφλεξη της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, με περισσότερους από 60 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, φέρνει Ρωσία και Τουρκία και πάλι αντιμέτωπες σε μια περίοδο που οι σχέσεις τους είναι ήδη εξαιρετικά τεταμένες. Η πρόσφατη κλιμάκωση χαρακτηρίστηκε η χειρότερη μετά την επίτευξη της εκεχειρίας του 1994, που τερμάτισε τον εξαετή πόλεμο στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Παρά τη συμφωνημένη κατάπαυση του πυρός την περασμένη εβδομάδα, οι σποραδικές εχθροπραξίες συνεχίστηκαν και η κατάσταση παραπέμπει σε μια σύγκρουση που μόνο «παγωμένη» δεν είναι – όπως συχνά αποκαλείται από τα μέσα ενημέρωσης -, αφού μία σπίθα είναι αρκετή για να αιματοκυλίσει τη γεωπολιτικά ευαίσθητη περιοχή του Νοτίου Καυκάσου.
Μήνες πριν από το ξέσπασμα των σφοδρών συγκρούσεων που ξεκίνησαν το περασμένο Σάββατο, ειδικοί έκαναν λόγο για αυξημένη δραστηριότητα στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι εξαιτίας της επιδείνωσης των σχέσεων Ρωσίας και Τουρκίας, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ είχε επανέλθει στην ατζέντα και των δύο πλευρών. Η Μόσχα ενίσχυε τη στρατιωτική της παρουσία στην Αρμενία, κάτι που γινόταν αντιληπτό ως προσπάθεια άσκησης πίεσης στην Τουρκία στο Αζερμπαϊτζάν.
Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ είναι ένας αρμενικός θύλακος στο Νότιο Αζερμπαϊτζάν, του οποίου ο πληθυσμός αποτελείται σε ποσοστό 95% από Αρμενίους. Επί Σοβιετικής Ενωσης, η Μόσχα το είχε ενσωματώσει στο Μπακού και το 1988, προς το τέλος της σοβιετικής κυριαρχίας, αζέροι στρατιώτες και αρμένιοι αποσχιστές επιδόθηκαν σε έναν αιματηρό πόλεμο, που άφησε την de facto ανεξάρτητη περιοχή στα χέρια των Αρμενίων. Το Ερεβάν διατηρεί παραδοσιακά στενές σχέσεις με τη Μόσχα, ενώ στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτή για την προστασία της. Αντίθετα, η Aγκυρα διατηρεί στενές πολιτισμικές σχέσεις με το Μπακού και η Τουρκία δηλώνει ανοιχτά την υποστήριξή της προς την εδαφική ακεραιότητα του Αζερμπαϊτζάν. «Οι Αρμένιοι του Καραμπάχ επιδιώκουν την εθνική αυτοδιάθεση είτε μέσω της ένωσής τους με την Αρμενία είτε ως κυρίαρχο κράτος. Οι Αζέροι θέλουν να ανακτήσουν τον έλεγχο σε αυτό που θεωρούν ότι είναι – και τυπικά πράγματι είναι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο – περιοχή τους» είπε στο «Βήμα», ο Νιλ Μακ Φάρλαν, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και ειδικός σε θέματα ρωσικής εξωτερικής πολιτικής.

«Τόσο η κυβέρνηση της Αρμενίας όσο και του Αζερμπαϊτζάν αντιμετωπίζουν σημαντικές εσωτερικές αντιδράσεις στην προσπάθεια συμβιβασμού. Καμία από τις δύο πλευρές δεν είναι αρκετά ισχυρή ώστε να επιτύχει μονομερώς μια επίλυση της σύγκρουσης και κανείς άλλος δεν ενδιαφέρεται αρκετά ώστε να επιβάλει μια λύση»
προσέθεσε. «Πόσο εύκολη είναι μια διπλωματική λύση;» τον ρωτήσαμε. «Θεωρητικά, είναι εύκολο και έχει συμβεί με τις Αρχές της Μαδρίτης. Αλλά η εφαρμογή της λύσης εξαρτάται από τη διάθεση των δύο πλευρών για συμβιβασμό. Και δεν έχουν δείξει πρόθεση για κάτι τέτοιο σε βασικά ζητήματα, όπως είναι το στάτους του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Ούτε πιστεύω ότι η διεθνής κοινότητα θα ενδιαφερθεί. Πιο πιθανό είναι να περάσει αυτή η σύγκρουση και η περιοχή να επιστρέψει στην κατάσταση που ήταν» μας απάντησε.


Κεβόρκ Οσκανιάν, ερευνητής στο Κέντρο Ρωσικών, Ευρωπαϊκών και Ευρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ
Τρεις λόγοι για την αναζωπύρωση των συγκρούσεων

«Η Μόσχα δεν θέλει πόλεμο στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, αλλά δεν ενδιαφέρεται και για την οριστική επίλυση της σύγκρουσης, καθώς της προσφέρει επιρροή σε Μπακού και Ερεβάν»
είπε στο «Βήμα» ο Κεβόρκ Οσκανιάν, συνεργάτης-ερευνητής στο Κέντρο Ρωσικών, Ευρωπαϊκών και Ευρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ στη Βρετανία.
Μπορεί να αποτελέσει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ ακόμη ένα πεδίο μάχης σε μία εκ του σύνεγγυς σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας;
«Παρά την πομπώδη ρητορική μεταξύ της Τουρκίας και της Ρωσίας, η Αγκυρα δεν έχει συμφέρον να προσθέσει ακόμη ένα πρόβλημα στα ήδη πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει στη γειτονιά της: η Συρία και το Ιράκ, οι Κούρδοι και το Ισλαμικό Κράτος είναι ήδη αρκετά περίπλοκα ζητήματα από μόνα τους. Οσο για τη Ρωσία, πρέπει να αναλογιστούμε ότι είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής όπλων και για τις δύο πλευρές και εξαιτίας αυτού, και παρά την επίσημη συμμαχία με την Αρμενία, διατηρεί καλές σχέσεις και με το Ερεβάν και με το Μπακού. Τρεις είναι οι πιο πιθανές ερμηνείες για την τρέχουσα ανάφλεξη. Πρώτον, να είναι μια τυχαία κλιμάκωση, κάτι αναμενόμενο, δεδομένης της ασταθούς φύσης του μετώπου: ακόμη και τις καλύτερες ημέρες της εκεχειρίας, ξεσπούν σποραδικοί βομβαρδισμοί και πυροβολισμοί που απειλούν να τεθούν εκτός ελέγχου. Δεύτερον, μπορεί να οφείλεται επίσης στη δυσαρέσκεια του Αζερμπαϊτζάν για την αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών, διάρκειας 22 χρόνων. Τρίτον, το καθεστώς Αλίγεφ χρειάζεται κάτι για να αποσπάσει την προσοχή από τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει εξαιτίας της χαμηλής τιμής του πετρελαίου».
Γιατί οι εντάσεις στην περιοχή συνεχίζονται παρά την εκεχειρία του 1994;
«Για αυτό φταίνε οι πολιτικές ελίτ και των δύο πλευρών. Αντί να φιλελευθεροποιήσουν και να εκδημοκρατίσουν τις κοινωνίες τους, επιλέγουν να υποδαυλίζουν τους εθνικισμούς που παρουσιάζουν την άλλη πλευρά ως έναν αποκτηνωμένο, αιώνιο εχθρό, κάτι που καθιστά τον συμβιβασμό αδύνατο. Και στις δύο πλευρές ενθαρρύνεται η επιλεκτική μνήμη.
Οι Αρμένιοι θυμούνται μόνο τις στιγμές που υπέφεραν στα χέρια των Αζέρων και ξεχνούν τις στιγμές που οι ίδιοι προκάλεσαν οδύνη. Αντίστοιχα συμπεριφέρονται και οι Αζέροι. Ολοι απλοποιούν την περίπλοκη πραγματικότητα του Καυκάσου: ασταθή σύνορα, μετανάστευση, ανάμειξη πολιτισμών και πληθυσμών. Ετσι έχουν προκύψει δύο έθνη που πιστεύουν για την άλλη πλευρά ότι είναι ο εισβολέας – και επιθυμούν την εξολόθρευσή του. Σε αυτό συμβάλλει και η στάση των μεγάλων δυνάμεων και κυρίως της Ρωσίας. Η Μόσχα δεν ενδιαφέρεται για έναν πόλεμο, αλλά επίσης δεν ενδιαφέρεται για μια οριστική επίλυση της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, επειδή όσο παραμένει ανεπίλυτη αυξάνεται η επιρροή που ασκεί τόσο στο Μπακού όσο και στο Ερεβάν – σε μια κλασική περίπτωση «διαίρει και βασίλευε». Το βασικό συμφέρον για τη Δύση – τις ΗΠΑ και την ΕΕ – είναι οι αγωγοί. Επομένως, παρότι θα προτιμούσαν μια οριστική επίλυση, δεν τους ενοχλεί η «παγωμένη» σύγκρουση. Αυτό, φυσικά, ισχύει όσο δεν γνωρίζει κλιμάκωση, όσο δεν απειλεί υπάρχοντα ή σχεδιαζόμενα έργα μεταφοράς ενέργειας.
Η Μόσχα μπορεί να υποχρεωθεί να ενισχύσει το Ερεβάν αν η ίδια η Αρμενία, και όχι το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, δεχθεί επίθεση. Αν οι εχθροπραξίες εξαπλωθούν και στο Ναχιτσεβάν (άλλος εξωτερικός θύλακος του Αζερμπαϊτζάν) ή αν το Μπακού δεχθεί μεγάλες πιέσεις, θα μπορούσε να εμπλακεί και η Τουρκία στον πόλεμο. Ολα αυτά είναι υποθετικά σενάρια, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνα σε αυτή τη φάση».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk