Η παρακμή του Κράτους Πρόνοιας και η άνοδος του λαϊκισμού

Ντόναλντ Τραμπ και Μπέρνι Σάντερς στις ΗΠΑ, Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, Βικτορ Ορμπαν στην Ουγγαρία,

Ντόναλντ Τραμπ και Μπέρνι Σάντερς στις ΗΠΑ, Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, Βικτορ Ορμπαν στην Ουγγαρία, κυβέρνηση της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ελλάδα. Αιτία της ανόδου του λαϊκισμού και των άκρων, τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του πολιτικού φάσματος, είναι η παρακμή του Κράτους Πρόνοιας και η οικονομική ανισότητα. Η διάψευση δηλαδή της υπόσχεσης για ευημερία στον δυτικό κόσμο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λένε δύο ειδικοί με τους οποίους μίλησε το «Βήμα».
«Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι επιτυχίες τόσο του αριστερού όσο και του δεξιού λαϊκισμού συμπίπτουν με την παρακμή του Κράτους Πρόνοιας και την προώθηση της νεοφιλελεύθερης ατζέντας από δεξιές και Σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις στην Ευρώπη» τονίζει ο Αντρέα Τέτι, διευθυντής του Κέντρου για την Παγκόσμια Ασφάλεια και τη Διακυβέρνηση στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν, στη Σκωτία.
«Στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι ΗΠΑ και οι δυτικοευρωπαίοι σύμμαχοί τους συνέστησαν αυτό που έγινε γνωστό ως «σχέδιο Μάρσαλ» για την οικονομική ανασυγκρότηση της Ευρώπης. Αλλά αυτό το σχέδιο είχε μια θεμελιώδη πολιτική λειτουργία: η καταστολή της Γερμανίας μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο θεωρήθηκε ότι διευκόλυνε την άνοδο του ναζιστικού φασισμού και το σχέδιο Μάρσαλ είχε ως στόχο την αποφυγή της επανάληψης αυτού του πολιτικού ριζοσπαστισμού» προσθέτει ο Τέτι.
Και συμπληρώνει: «Η παροχή κοινωνικής ασφάλισης, μια ελαφρώς πιο δίκαιη κατανομή του πλούτου, και καλύτερες ευκαιρίες για κοινωνική κινητικότητα είχαν μια ηθική δικαίωση, αλλά και μια πολιτική λειτουργία. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 έχουμε ξεχάσει αυτά τα μαθήματα, καθώς οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ έχουν φτάσει να πιστεύουν ότι τα μέτρα αυτά δεν είναι αναγκαία για την κοινωνική σταθερότητα. Το τίμημα για αυτή τη μυωπία είναι η επιστροφή του λαϊκισμού. Η δυσπιστία έναντι του κατεστημένου γίνεται εύκολα κατανοητή σε αυτό το πλαίσιο, καθώς η «δημοκρατία» έχει μετατραπεί σε ένα άδειο κέλυφος του παλαιού εαυτού της, μια διαδικασία χωρίς ουσία, ένα φύλλο συκής που χρησιμοποιείται για την κάλυψη κάθε είδους αμαρτίας. Αυτή είναι η πραγματική πρόκληση για τη δημοκρατία: πολιτικές και οικονομικές ελίτ πρέπει να θυμηθούν το τίμημα που πληρώσαμε την τελευταία φορά που ξεχάστηκαν τα διδάγματα της κοινωνικής σταθερότητας».
«Λαϊκιστές της Δεξιάς και της Αριστεράς έχουν έρθει στο προσκήνιο σε όλον τον δυτικό κόσμο. Τα αιτήματά τους ποικίλλουν από τόπο σε τόπο και από καιρό σε καιρό, αλλά συνήθως αυτές οι νέες πολιτικές δυνάμεις είναι εχθρικές προς την παγκόσμια οικονομία, εχθρικές προς τους μετανάστες, εχθρικές προς τις υφιστάμενες κυβερνήσεις και τους πολιτικούς ηγέτες του συστήματος και – στην Ευρώπη – εχθρικές προς την Ευρωπαϊκή Ενωση» μας λέει ο Τζέφρι Φρίντεν, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Χάρβαρντ.

«Υπάρχουν μακροπρόθεσμοι και βραχυπρόθεσμοι παράγοντες που βοηθούν να εξηγήσουμε αυτή την πολιτική αναταραχή. Οι μακροπρόθεσμοι είναι η επιδείνωση στην κατανομή του εισοδήματος, η οικονομική ανισότητα, που ξεκίνησε, στις περισσότερες χώρες, στη δεκαετία του 1970. Η κατάσταση διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά σχεδόν όλες οι προηγμένες βιομηχανικές χώρες είναι πιο άνισες τώρα από ό,τι πριν από 40 χρόνια.

Στους βραχυπρόθεσμους, το προφανές σκηνικό είναι η κρίση που ξεκίνησε το 2007. Για ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης αυτή η κρίση συνεχίζεται. Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η ανάκαμψη ήταν σχετικά ισχυρή, τα οφέλη ήταν πολύ άνισα. Το μέσο εισόδημα των νοικοκυριών είναι σημαντικά χαμηλότερο από ό,τι πριν από την κρίση. Στην Ευρώπη η ανεργία σε ορισμένες χώρες παραμένει πάνω από το 20%, και συνολικά η Ευρώπη τα πηγαίνει σήμερα τόσο άσχημα όσο κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Υφεσης της δεκαετίας του 1930.

Αυτές οι ζοφερές οικονομικές εξελίξεις έχουν οδηγήσει τους πολίτες παντού να χάσουν την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα των πολιτικών ηγετών να αντιμετωπίσουν τα οικονομικά προβλήματα. Αυτή η απώλεια της πίστης δικαιολογείται απόλυτα, ιδίως στην Ευρώπη, όπου οι εθνικοί και ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες έχουν αποτύχει πλήρως να αντιμετωπίσουν την κρίση, παρά την άμεση διαθεσιμότητα μέτρων που θα μπορούσαν να μειώσουν τον πόνο των πολιτών της Ευρώπης.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η δυσαρέσκεια είναι συγκεντρωμένη μεταξύ εκείνων που υπήρξαν χαμένοι στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των τρεχουσών οικονομικών πολιτικών. Οι ομάδες αυτές περιλαμβάνουν εργαζομένους που έχουν θιγεί από τον εμπορικό ανταγωνισμό ή τη μετανάστευση και συνταξιούχους των οποίων οι συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις έχουν μειωθεί δραματικά σε αξία από την κρίση και από τα πολύ χαμηλά επιτόκια τού σήμερα.
Στο πλαίσιο αυτό η επιτυχία λαϊκιστικών κομμάτων και υποψηφίων τόσο της Δεξιάς όσο και της Αριστεράς είναι ένα προβλέψιμο αποτέλεσμα της σημαντικής οικονομικής ταλαιπωρίας, σε συνδυασμό με την αδυναμία ή απροθυμία των υφιστάμενων πολιτικών κομμάτων και ηγετών να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την κατάσταση» καταλήγει ο συνομιλητής μας.

HeliosPlus

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk