Ισπανία: Στα αχαρτογράφητα νερά των κυβερνήσεων συνεργασίας

Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, σκηνικό επικράτησης του Podemos και σχηματισμού τόξου με τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα

Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, σκηνικό επικράτησης του Podemos και σχηματισμού τόξου με τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα για τη ριζική αλλαγή της Ευρώπης δεν διαφαίνεται στις κρίσιμες σημερινές βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία. Οι δημοσκοπήσεις – περιορισμένης αξιοπιστίας και εδώ, όπως στις περισσότερες χώρες της Γηραιάς Ηπείρου – δείχνουν ότι οι κάλπες πιθανώς να βγάλουν την πρώτη κυβέρνηση συνασπισμού στα 40 χρόνια της ισπανικής δημοκρατίας.
Τον Νοέμβριο πήραν την εξουσία στην Πορτογαλία οι Σοσιαλιστές σχηματίζοντας συνασπισμό με το Μπλοκ της Αριστεράς και τους Κομμουνιστές. Τις πορτογαλικές εκλογές είχε κερδίσει το δεξιό κόμμα αλλά χωρίς να λάβει την πλειοψηφία και η κυβέρνηση σχηματίστηκε από τα τρία αριστερά κόμματα. Στην Ισπανία οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι προηγείται το δεξιό κυβερνών Λαϊκό Κόμμα (ΡΡ) του Μαριάνο Ραχόι αλλά χωρίς να λαμβάνει πλειοψηφία και ακολουθούν οι Σοσιαλιστές, οι νεοφιλελεύθεροι Ciudadanos και το αριστερό Podemos. Αυτό σημαίνει ότι δεν αποκλείεται ένας «συνασπισμός των χαμένων» να αναλάβει την εξουσία. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο δικομματισμός αποτελεί πλέον παρελθόν στην Ισπανία.
Ρυθμιστές οι Podemos και οι Ciudadanos
Η άνοδος δύο νέων κομμάτων, του Podemos (Μπορούμε) και των Ciudadanos (Πολίτες), τον τελευταίο χρόνο ήταν εντυπωσιακή. Τα κόμματα αυτά «απειλούν» το ΡΡ και τους Σοσιαλιστές, που εναλλάσσονταν ως σήμερα στην εξουσία, και οι συμμαχίες που θα σχηματίσουν θα καθορίσουν τη νέα ισπανική κυβέρνηση καθώς κανένα κόμμα δεν αναμένεται να λάβει την πλειοψηφία των 176 βουλευτών στη Βουλή των 350 εδρών.
Τα δημοσκοπικά ποσοστά των τεσσάρων κομμάτων είναι τόσο κοντά που δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις. Το πιθανότερο είναι ότι από αύριο, Δευτέρα, θα ξεκινήσει στην Ισπανία μια περίοδος έντονων πολιτικών διαβουλεύσεων για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Στο επίκεντρο θα βρεθεί ο βασιλιάς Φελίπε ο οποίος θα συναντηθεί με τους ηγέτες όλων των κομμάτων που θα μπουν στη Βουλή. Στη συνέχεια, θα αναθέσει σε έναν από αυτούς να σχηματίσει κυβέρνηση η οποία πρέπει να λάβει την ψήφο εμπιστοσύνης των βουλευτών. Στην πρώτη ψηφοφορία πρέπει να λάβει άνω του 50%. Αν δεν το καταφέρει, σε μια δεύτερη ψηφοφορία δύο ημέρες αργότερα πρέπει να λάβει περισσότερες θετικές από αρνητικές ψήφους για να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας. Αυτό επιτρέπει σε κόμματα ή σε βουλευτές να απέχουν προκειμένου να αφήσουν ένα άλλο κόμμα να πάρει την εξουσία, ζητώντας του βεβαίως ορισμένες παραχωρήσεις. Αν προκύψει αδιέξοδο και από τη δεύτερη ψηφοφορία, ο βασιλιάς θα προκηρύξει νέες εκλογές σε δύο μήνες.
Υπάρχουν διάφορα σενάρια για την επόμενη ημέρα. Οι Ciudadanos μπορεί να έρθουν σε συμφωνία με τον ΡΡ, αν και ένας από τους όρους του ηγέτη τους Αλμπέρτ Ριβέρα είναι να μην παραμείνει για δεύτερη θητεία πρωθυπουργός ο Ραχόι. Οι Σοσιαλιστές εμφανίζονται αρνητικοί προς έναν μεγάλο συνασπισμό με το ΡΡ αλλά μπορεί να ενώσουν τις δυνάμεις τους είτε με τους Ciudadanos είτε με το Podemos. Το Podemos είναι αρνητικό προς ένα συνασπισμό με τους Σοσιαλιστές αν οι Σοσιαλιστές λάβουν υψηλότερο ποσοστό στις εκλογές. Προς το παρόν φαίνεται απίθανο να συνασπιστούν οι Ciudadanos με το Podemos και τους Σοσιαλιστές για τον σχηματισμό τρικομματικής κυβέρνησης. Ο Ραχόι αρνείται να ανοίξει τα χαρτιά του.
Το 67% επιθυμεί κυβέρνηση συνασπισμού
Ενας στους τρεις ψηφοφόρους όμως είτε αρνήθηκε να απαντήσει στις δημοσκοπήσεις είτε δήλωσε αναποφάσιστος είτε ότι θα απέχει από τις σημερινές εκλογές, γι’ αυτό οι προβλέψεις είναι παρακινδυνευμένες. Το 67% των Ισπανών δηλώνει ότι προτιμά να αναδείξουν οι κάλπες μια κυβέρνηση συνασπισμού ύστερα από 40 χρόνια μονοκομματικών κυβερνήσεων πλειοψηφίας.
Η οικονομική κρίση, η υψηλή ανεργία και οι υποθέσεις διαφθοράς (με πρώτη την αποκάλυψη ότι πρώην ταμίας του Λαϊκού Κόμματος συνέλεξε εκατομμύρια από δωρεές μεγιστάνων και τα μοίρασε στις τσέπες μεγαλοστελεχών του κόμματος, περιλαμβανομένου του Ραχόι ο οποίος το αρνείται) κυριαρχούν στην ατζέντα. Ο Ραχόι αρνήθηκε να συμμετάσχει σε τετρακομματικό ντιμπέιτ, γι’ αυτό την περασμένη Δευτέρα αναμετρήθηκε τηλεοπτικά μόνο με τον Πέδρο Σάντσεθ των Σοσιαλιστών. Τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης σχολίασαν ότι αυτή ήταν μάλλον η τελευταία φορά που οι Ισπανοί παρακολούθησαν δικομματικό ντιμπέιτ. Ο Πάμπλο Ιγκλέσιας του Podemos το χαρακτήρισε «μαυρόασπρο ντιμπέιτ» το οποίο «ανήκει στο παρελθόν».
Η Ισπανία, η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, δεν μπήκε σε επίσημο πρόγραμμα διάσωσης από την ΕΕ, έλαβε όμως 40 δισ. ευρώ το 2012 για τη διάσωση των τραπεζών της. Στην τετραετία του Ραχόι αυξήθηκαν ο φόροι και πραγματοποιήθηκαν επώδυνες περικοπές. Από τα τέλη του 2013 η ισπανική οικονομία είναι σε ανάκαμψη αλλά η ανεργία κυμαίνεται στο 21% (η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ μετά την Ελλάδα).
Πολλοί Ισπανοί κατηγορούν τους Σοσιαλιστές επειδή έφεραν τη χώρα στο χείλος του γκρεμού ύστερα από μια μακρά περίοδο ευημερίας και το Λαϊκό Κόμμα για τα μέτρα λιτότητας και την κατεδάφιση του κράτους πρόνοιας που περιόρισαν μεν την ανεργία (από το 26,9% στις αρχές του 2014), δημιούργησαν δε επισφαλείς θέσεις εργασίας, με βραχυχρόνια συμβόλαια και χαμηλούς μισθούς.
Οι μεγαλύτερες τελευταίες δημοσκοπήσεις που κυκλοφόρησαν τη Δευτέρα είναι για την κεντροδεξιά εφημερίδα «El Mundo» (Λαϊκό Κόμμα 27,2%, Σοσιαλιστές 20,3%, Ciudadanos 19,6% και Podemos 18,4%) και για την κεντροαριστερή «El Pais» (Λαϊκό Κόμμα 25,3%, Σοσιαλιστές 21%, Ciudadanos 19,1% και Podemos 18,2%).

Μαριάνο Ραχόι
Ποντάρει στην οικονομία για να ξεχαστεί η διαφθορά
Με ένα κόκκινο σημάδι στο πρόσωπο περιόδευε την περασμένη εβδομάδα ο Μαριάνο Ραχόι – αποτέλεσμα μιας γροθιάς που δέχθηκε από νεαρό ενώ περπατούσε στους δρόμους της πόλης Ποντεβέδρα στη Γαλικία. Ο δράστης συνελήφθη και ο 60χρονος ισπανός πρωθυπουργός συνέχισε την προεκλογική του εκστρατεία δηλώνοντας ότι είναι καλά – το πόσο καλά βέβαια, θα εξαρτηθεί και από το αποτέλεσμα των σημερινών εκλογών αφού παρότι το PP εμφανιζόταν ξεκάθαρα πρώτο στις δημοσκοπήσεις, η αυτοδυναμία είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί. Κοινωνικά συντηρητικός, ο Ραχόι εξελέγη πρωθυπουργός με μια σαρωτική νίκη το 2011, ενώ η Ισπανία είχε ήδη βυθιστεί στην κρίση χρέους και παρουσίαζε εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας. Ο Ραχόι στράφηκε στην ΕΕ για τη διάσωση του τραπεζικού τομέα το 2012. Εφάρμοσε μια σειρά μεταρρυθμίσεων, με περικοπές στο κοινωνικό κράτος και αύξηση της φορολογίας. Η ανάπτυξη της οικονομίας σε συνδυασμό με τα δεινά της Ελλάδας και την υπογραφή Μνημονίου από τον ΣΥΡΙΖΑ λειτούργησαν ως μάννα εξ ουρανού για τον ίδιο: κατάφερε να παρουσιάσει την οικονομία ως το δυνατό του σημείο και να στρέψει την προσοχή μακριά από τα σκάνδαλα διαφθοράς που ταλανίζουν το κόμμα του. Ο ίδιος δεσμεύθηκε για τη δημιουργία 500.000 θέσεων εργασίας τον χρόνο μέχρι το 2020 με παράλληλη χαλάρωση της λιτότητας.

Πέδρο Σάντσεθ
Συνταγματική αναθεώρηση και φεντεραλιστικό σύστημα
Νέος και με «χολιγουντιανή» εμφάνιση, ο Πέδρο Σάντσεθ εξελέγη αρχηγός του PSOE το 2014, φέρνοντας έναν αέρα ανανέωσης σε ένα γηρασμένο, κουρασμένο και πλέον όχι τόσο δημοφιλές κόμμα. Υπέρμαχος της πολιτικής ανανέωσης, ο 43χρονος οικονομολόγος εμφανίζεται ως μεταρρυθμιστής και κοινωνικά φιλελεύθερος και επικρίνει το PP για τις πολιτικές σκληρής λιτότητας που εφάρμοσε τα τελευταία χρόνια στη χώρα. Τίθεται υπέρ της συνταγματικής αναθεώρησης και ενός φεντεραλιστικού συστήματος για την Ισπανία προκειμένου η Καταλονία να παραμείνει στη χώρα. Σε πρόσφατο ντιμπέιτ με τον Ραχόι, τον κατηγόρησε για τα σκάνδαλα διαφθοράς στο κόμμα του, ενώ του επιτέθηκε υποστηρίζοντας ότι ψεύδεται σχετικά με την οικονομική ανάκαμψη της χώρας. «Αν συνεχίσετε να είστε πρωθυπουργός, το κόστος για τη δημοκρατία μας θα είναι τεράστιο γιατί, κύριε Ραχόι, ο πρωθυπουργός πρέπει να είναι ένα έντιμο πρόσωπο και εσείς δεν είστε» του είπε για να πάρει την απάντηση: «Είστε νέος. Θα τις χάσετε αυτές τις εκλογές».

Πάμπλο Ιγκλέσιας
Χάνει έδαφος λόγω της στροφής του ΣΥΡΙΖΑ
Αν ο Ραχόι ήταν ο μεγάλος κερδισμένος από την πορεία των διαπραγματεύσεων για το ελληνικό χρέος, ο αρχηγός του αριστερού κόμματος Podemos Πάμπλο Ιγκλέσιας ήταν ο μεγάλος χαμένος. Ενώ το 2014 το Podemos εμφανιζόταν πρώτο στις δημοσκοπήσεις, το ποσοστό δημοτικότητάς του έπεσε κατακόρυφα μέσα σε έναν μόλις χρόνο. Αυτό που αδιαμφισβήτητα πέτυχε ο 37χρονος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών τα τελευταία χρόνια ήταν να δώσει ώθηση στο τέλος της εναλλαγής στην εξουσία των δύο κυβερνητικών κομμάτων της χώρας. Από τότε που το Podemos εξελέγη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με πέντε έδρες, έγινε ξεκάθαρο ότι μία αξιολογήσιμη μερίδα των ισπανών ψηφοφόρων δεν ήταν ικανοποιημένη με το πολιτικό status quo. Ο Ιγκλέσιας αποκαλεί τα κόμματα του κατεστημένου «κάστα» και τα κατηγορεί για τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που ευνόησαν μόνο τις πλούσιες χώρες και επιχειρήσεις και έβλαψαν τα μεσαία και φτωχά κοινωνικά στρώματα, δημιούργησαν τη φούσκα των ακινήτων και το τοξικό χρέος των τραπεζών. Κάνει λόγο για «νεοκεϊνσιανές πολιτικές», δεσμεύεται να χαλαρώσει τη λιτότητα, να μειώσει τα όρια συνταξιοδότησης και να εφαρμόσει μέτρα που θα διασφαλίζουν τα κοινωνικά δικαιώματα, ενώ θα επιτρέπουν στους εργαζομένους να καταναλώνουν περισσότερο και να διαπραγματεύονται με καλύτερους όρους τις εργασιακές τους συνθήκες.
Αλμπέρτ Ριβέρα
Ο νέος αγαπημένος των επιχειρηματιών
Το αντίπαλο δέος του Πάμπλο Ιγκλέσιας, ο «κύριος Podemos» της Δεξιάς, Αλμπέρτ Ριβέρα, είναι ο ανερχόμενος αστέρας της ισπανικής πολιτικής. Δεν είναι διόλου απίθανο να βρεθεί στην επόμενη κυβέρνηση, με μια μετεκλογική συνεργασία μεταξύ του κόμματός του, των Ciudadanos, και του PP – αν και ο ίδιος δηλώνει ότι δεν έχει καμία πρόθεση να συνεργαστεί με τον Ραχόι και καλεί για μια «ανοιχτή κυβέρνηση» με τη συμμετοχή ανεξάρτητων αλλά και βουλευτών από άλλα κόμματα. Δηλώνει ξεκάθαρα ότι στόχος του είναι να κυβερνήσει και ότι δεν προτίθεται να γίνει ο «απρόσκλητος επισκέπτης» σε καμία κυβέρνηση. Καταγγέλλει το πολιτικό κατεστημένο για διαφθορά και έλλειψη διάθεσης για μεταρρυθμίσεις, υπεραμύνεται της ελεύθερης αγοράς και συγκεντρώνει την υποστήριξη του επιχειρηματικού κόσμου. Ο 35χρονος δικηγόρος από την Καταλωνία τάσσεται κατά της ανεξαρτητοποίησης της πατρίδας του, διακηρύσσοντας «καλύτερα ενωμένοι». Φωτογενής και προσιτός, αξιοποιεί στο έπακρο την άπλετη προβολή που απολαμβάνει από τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης, ενώ παίζει στα δάχτυλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πριν από τις καταλανικές εκλογές το 2006 φωτογραφήθηκε γυμνός, καλύπτοντας τα γεννητικά του όργανα με τα χέρια του και συνοδευόμενος από το σύνθημα: «Το κόμμα σας μόλις γεννήθηκε».

Κριστίνα Φλέσερ Φομινάγια, λέκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν
«Οι Αγανακτισμένοι άλλαξαν τον τρόπο που βλέπουν οι Ισπανοί την πολιτική»
«Τα κινήματα των ισπανών πολιτών στις πλατείες έβαλαν τα κοινωνικά ζητήματα, τη διαφθορά, τις διασώσεις των τραπεζών και τις πολιτικές λιτότητας στην πολιτική ατζέντα και ενημέρωσαν την κοινή γνώμη για την ευθύνη των κομμάτων του κατεστημένου για αυτά τα θέματα»
είπε στο «Βήμα» η Κριστίνα Φλέσερ Φομινάγια, λέκτωρ στο Τμήμα Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν στη Βρετανία και ειδική στα κοινωνικά κινήματα της Ευρώπης και της Ισπανίας.
– Ποιο είναι το πιο πιθανό σενάριο μετά τις σημερινές εκλογές;
«Πρόκειται για ιστορικές εκλογές που βάζουν τέλος στη δικομματική κυριαρχία που χαρακτήριζε τις ισπανικές εκλογές μετά τη μετάβαση στη δημοκρατία. Και οι οκτώ μεγάλες δημοσκοπήσεις προβλέπουν νίκη του Λαϊκού Κόμματος, αλλά χωρίς πλειοψηφία. Αυτό που στην πραγματικότητα βλέπουμε είναι μια διαίρεση μεταξύ του PP, του PSOE, των Ciudadanos και των Podemos, κάτι που είναι εντελώς καινούργιο. Αυτό σημαίνει ότι ανεξαρτήτως του ποιος θα κερδίσει, θα χρειαστεί να σχηματίσει κυβέρνηση με ένα ή και δύο ακόμη κόμματα και αυτό δίνει περιθώριο διαπραγμάτευσης σε όλους. Στις τοπικές εκλογές της Ανδαλουσίας, οι Podemos αρνήθηκαν στο PSOE να σχηματίσει κυβέρνηση μέχρι να ικανοποιήσει κάποια αιτήματά τους και μπορεί να δούμε αυτό το σενάριο να επαναλαμβάνεται, αν το επιτρέψουν τα αποτελέσματα και οι Podemos είναι σε θέση να διατυπώσουν αιτήματα. Ακόμη και αν τα δύο δεξιά κόμμα, το PP και οι Ciudadanos, συμφωνήσουν μεταξύ τους, μόνο το καλύτερο δυνατό σενάριο που προκύπτει από τις δημοσκοπήσεις θα τους επιτρέψει να το κάνουν χωρίς να χρειαστεί να σχηματίσουν κυβέρνηση με ακόμη ένα κόμμα. Το PP και το PSOE θα μπορούσαν να σχηματίσουν κυβέρνηση αν οι δημοσκοπήσεις είναι σωστές. Ενας σημαντικός παράγοντας είναι το 41% των αναποφάσιστων ψηφοφόρων και αυτοί θα μπορούσαν να αλλάξουν πολλά στο αποτέλεσμα των εκλογών. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διάσταση των γενεών σε αυτές τις εκλογές, με τους νέους ψηφοφόρους να προτιμούν τους Podemos και τους Ciudadanos και τους μεγαλύτερους να προτιμούν τα πιο καθιερωμένα κόμματα».
– Ποιοι παράγοντες είναι πιθανότερο να βαρύνουν στην τελική απόφαση των ισπανών ψηφοφόρων;
«Είναι δύσκολο να πούμε. Το Ciudadanos αντιμετωπίζεται ως ένα κεντρώο κόμμα με συνεκτικές απόψεις σε μια σειρά κοινωνικών και οικονομικών ζητημάτων, παρότι δεν διαθέτει κυβερνητική εμπειρία. Το Podemos θεωρείται δυνατό στα κοινωνικά ζητήματα αλλά λιγότερο δυνατό στα οικονομικά, τη στιγμή που το PP ακόμη θεωρείται δυνατό στην οικονομία, στις εξωτερικές σχέσεις και στην τρομοκρατία και την ασφάλεια. Αλλά το PP και το PSOE έχασαν έναν τεράστιο αριθμό ψηφοφόρων εξαιτίας του κινήματος 15-Μ, από όπου πιστεύω ξεκίνησε η αλλαγή στον τρόπο που οι Ισπανοί αντιμετωπίζουν την πολιτική. Εβαλαν τα κοινωνικά ζητήματα, τη διαφθορά, τις διασώσεις των τραπεζών και τις πολιτικές λιτότητας στην πολιτική ατζέντα και ενημέρωσαν την κοινή γνώμη για την ευθύνη των κομμάτων του κατεστημένου για αυτά τα θέματα. Το Podemos κατάφερε να χρησιμοποιήσει με μαεστρία το κύμα των Αγανακτισμένων και προσέφερε μια πραγματική εναλλακτική. Αλλά το πολιτικό κενό που δημιουργήθηκε γέμισαν και οι Ciudadanos, ένα δεξιό κόμμα που παρουσιάζεται ως «νέο» παρότι μετρά δέκα χρόνια ζωής και αντιγράφει τους Podemos στη στάση τους κατά της διαφθοράς – αντέγραψαν μάλιστα και το σύνθημα της προεκλογικής εκστρατείας για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, παραλλάζοντάς το λίγο. Αλλά κατάφεραν να παρουσιαστούν ως νέοι και κεντρώοι, παρότι δεν είναι ούτε νέοι ούτε κεντρώοι».
– Ανεξαρτήτως αποτελέσματος, μπορούμε να πούμε ότι το πολιτικό σκηνικό στην Ισπανία έχει πλέον αλλάξει;
«Το πολιτικό σκηνικό έχει αλλάξει ριζικά και για πάντα πιστεύω. Ο αριθμός των νέων ανθρώπων που ψηφίζουν τα νεότερα κόμματα και η υποστήριξη προς αυτά τα κόμματα από τα άτομα που ψηφίζουν για πρώτη φορά σημαίνει ότι ο παλαιός δικομματισμός έχει τελειώσει, επειδή η αφοσίωση σε ένα κόμμα συνήθως προκύπτει από την πρώτη φορά που ψηφίζει κανείς. Φυσικά μπορεί να αντικατασταθεί από ένα δικομματικό σύστημα στο οποίο θα κυριαρχούν οι Podemos και οι Ciudadanos, αλλά πιστεύω ότι έχουμε ακόμη μέλλον για αυτό. Το κίνημα των 15-Μ, πέρα του ότι ήταν μη κομματικό, έθεσε τις βάσεις για μια αλλαγή στην ισπανική πολιτική, την οποία αισθανόμαστε ακόμη και σήμερα και θα επηρεάσει και το αποτέλεσμα των εκλογών».


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk