Ολα τα προβλήματα του θριαμβευτή τούρκου σουλτάνου

Υστερα από τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Υστερα από τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι και πάλι ο αδιαμφισβήτητος άρχοντας της Τουρκίας, με μια νίκη που εξέπληξε όχι μόνο τους εξωτερικούς παρατηρητές αλλά και τα ίδια τα στελέχη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Τα προβλήματα όμως του θριαμβευτή σουλτάνου παραμένουν. Και τα βασικά ερωτήματα που ανακύπτουν από την εκλογική επιτυχία είναι δύο: πρώτον, το πώς η ισχυρή εντολή που έλαβε το AKP θα επηρεάσει την πορεία της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την περιφέρεια της Μέσης Ανατολής, και, δεύτερον, το πώς και σε ποιον βαθμό θα ενισχύσει τη θέση του Ερντογάν και τη ροπή του προς τον αυταρχισμό.
Ο Ερντογάν απέδειξε για ακόμη μία φορά ότι δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει εύκολα το προεδρικό παλάτι. Μετά τις εκλογές της 7ης Ιουνίου πολλοί αναλυτές έσπευσαν να προβλέψουν την αρχή του τέλους της πολιτικής του διαδρομής (διαπίστωση που διατυπώθηκε όχι λίγες φορές και στο παρελθόν, με αφορμή είτε τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Πάρκο Γκεζί το 2013 είτε το μεγάλο πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο που οδήγησε σε συλλήψεις στενών συνεργατών του – τότε πρωθυπουργού – Ερντογάν, μερικούς μήνες αργότερα), αλλά ο τούρκος πρόεδρος αποδείχθηκε πιο ανθεκτικός από όσο ανέμεναν οι αντίπαλοί του. Με τη σαρωτική νίκη του στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου το AKP κατέλαβε 317 έδρες στο Κοινοβούλιο – αριθμός που μπορεί να μην είναι αρκετός για να αλλάξει το σύνταγμα απευθείας στο Κοινοβούλιο (για αυτό απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων, δηλαδή 367 έδρες) αλλά του λείπουν μόλις 13 έδρες για να μπορέσει να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα.
«Θέλει να απαλείψει την κοσμική δημοκρατία»


«Οι πρόσφατες εκλογές στην Τουρκία δεν είναι τίποτε περισσότερο από το σχέδιο ενός πεινασμένου για την εξουσία προέδρου προκειμένου να επιτύχει αυτά που θέλει» είπε στο «Βήμα» ο Μπιρόλ Γεσιλάντα, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών και διευθυντής του Κέντρου Τουρκικών Σπουδών στο πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Πόρτλαντ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο καθηγητής Γεσιλάντα, ο οποίος συγκρίνει τη σημερινή Τουρκία με τη Γερμανία του 1933, εκτιμά ότι ο λόγος που η Τουρκία βρέθηκε πάλι σε εκλογές είναι η εξίσωση των προσωπικών κινήτρων του Ερντογάν με το υποτιθέμενο συμφέρον της κοινής γνώμης.

«Ολα έγιναν επειδή στον Ερντογάν δεν άρεσε το εκλογικό αποτέλεσμα του Ιουνίου και χρησιμοποίησε κάθε δυνατό μέσο, συμπεριλαμβανομένης της κλιμάκωσης της τρομοκρατίας επιχειρώντας κατά του κουρδικού PKK. Προκάλεσε έτσι ένα κλίμα φόβου για να εμφανιστεί ο ίδιος σκληρός μέσω της χρήσης βίας και τελικά οδήγησε σε νέες εκλογές τη χώρα. Οι εκλογές αφορούσαν αποκλειστικά όσα θέλει να επιτύχει ο Ερντογάν για τον ίδιο. Να εξαλείψει την κοσμική δημοκρατία του Ατατούρκ και να επαναφέρει ένα κράτος προσανατολισμένο στον ισλαμισμό. Είμαι πεπεισμένος ότι το Οραμα 2023 του Ερντογάν δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο στόχος της απαλοιφής της κοσμικής δημοκρατίας του Ατατούρκ στην 100ή της επέτειο»
συμπλήρωσε. Και κατέληξε: «Πιστεύω ότι οι αυταρχικές πολιτικές του AKP θα ενταθούν, σύμφωνα και με αυτά που ο ίδιος ο Ερντογάν επιθυμεί: να περιορίσει περαιτέρω τη φωνή της αντιπολίτευσης και την ελευθερία του λόγου, να προωθήσει περισσότερο τις ισλαμιστικές αξίες και να συγκεντρώσει μεγαλύτερη εξουσία σε μια αυτοκρατορική προεδρία, αλλάζοντας προς αυτόν τον σκοπό το τουρκικό σύνταγμα. Ηδη κινείται προς αυτή την κατεύθυνση και τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα».
«Κλειδί» το Κουρδικό για την εξωτερική πολιτική


Παρά την κλιμάκωση της βίας που βιώνει το τελευταίο διάστημα η Τουρκία, η χώρα συνεχίζει να αποτελεί το ασφαλέστερο καταφύγιο στην περιοχή για τους ανθρώπους που θέλουν να ξεφύγουν από την τρομοκρατία και τον πόλεμο που μαστίζει τις χώρες τους. Η Τουρκία μέχρι στιγμής έχει δεχθεί περίπου 2,2 εκατομμύρια πρόσφυγες από τη Συρία, 400.000 από το Ιράκ και πάνω από 100.000 από το Αφγανιστάν. Επομένως η εξωτερική πολιτική που θα ακολουθήσει ένα ενισχυμένο AKP θα αντικατοπτριστεί και στην πορεία του πολέμου στη Συρία.

«Πιστεύω ότι τα γεγονότα στην περιφέρεια θα επηρεάσουν περισσότερο την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας από ό,τι το ίδιο το αποτέλεσμα των εκλογών. Το εάν το AKP θα καταφέρει να επιστρέψει στις ειρηνευτικές συνομιλίες με τους Κούρδους θα διαδραματίσει επίσης σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των σχέσεων της χώρας με τη Συρία και το Ιράκ»
σχολίασε μιλώντας στο «Βήμα» ο Νικ Ντάνφορθ, διδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν στις ΗΠΑ με ειδίκευση στην ιστορία του 20ού αιώνα της Τουρκίας. Και κατέληξε: «Υπάρχει σίγουρα ο κίνδυνος η αυτοπεποίθηση που προκάλεσε αυτή η νίκη να μην επιτρέψει την επανεκτίμηση ορισμένων προκλήσεων στην εξωτερική πολιτική που αντιμετωπίζει το τελευταίο διάστημα η Τουρκία και που προκάλεσε μόνη της στον εαυτό της».


Σουάτ Κινικλίογλου
«Τώρα θα ξεκινήσουν για τα καλά τα παζάρια ανάμεσα στην Τουρκία και στην ΕΕ για το Προσφυγικό»

«Το εκλογικό σώμα ψήφισε γνωρίζοντας ότι η κυβέρνηση είναι διεφθαρμένη και αυταρχική»
λέει στο «Βήμα» ο Σουάτ Κινικλίογλου, επικεφαλής του Κέντρου Στρατηγικής Επικοινωνίας στην Aγκυρα, πρώην βουλευτής του ΑΚΡ (2007-2011) και πρώην μέλος της εκτελεστικής επιτροπής του ΑΚΡ, από το οποίο άρχισε να τηρεί αποστάσεις το 2012, ενώ έλαβε μέρος και στις διαδηλώσεις του Πάρκου Γκεζί την επόμενη χρονιά.
Πώς κρίνετε το αποτέλεσμα των εκλογών;
«Το εκλογικό αποτέλεσμα ήταν έκπληξη για πολλούς, καθώς 23 εταιρείες δημοσκοπήσεων έπεσαν έξω. Πιστεύω ότι πολλοί ψηφοφόροι έκαναν μια ορθολογιστική επιλογή διότι είχαν απέναντί τους δύο σενάρια. Σύμφωνα με το πρώτο, αν το αποτέλεσμα ήταν παρόμοιο με εκείνο των εκλογών του Ιουνίου, θα ακολουθούσαν μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού, οι οποίες θα στέφονταν ενδεχομένως με αποτυχία και θα εμπεριείχαν τον κίνδυνο νέων εκλογών το 2016. Λόγω της κλιμάκωσης της βίας και της εύθραυστης οικονομίας το εκλογικό σώμα επέλεξε το δεύτερο σενάριο: έχοντας επίγνωση της διαφθοράς και του αυταρχισμού της κυβέρνησης, αλλά γνωρίζοντας και τις υπηρεσίες που προσέφερε η κυβέρνηση αυτή στο παρελθόν, οι ψηφοφόροι έκαναν μια πολύ πραγματιστική επιλογή.
Η αδιάλλακτη στάση του κ. Μπαχτσελί, ηγέτη του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ), μετά τις εκλογές του Ιουνίου – «Οχι» σε συνασπισμό με το HDP, «Οχι» σε συνασπισμό με το CHP κ.τ.λ. που του χάρισε το παρατσούκλι «Κύριος Οχι» -, έστειλε πολλούς ψηφοφόρους του στο ΑΚΡ. Το εκλογικό σώμα κατάλαβε ότι αν το αποτέλεσμα ήταν παρόμοιο με εκείνο των εκλογών του Ιουνίου δεν θα αποκτούσαμε κυβέρνηση συνασπισμού.
Παράλληλα το ΑΚΡ έκανε το παν, συμπεριλαμβανομένης της αναζωπύρωσης της βίας με το ΡΚΚ, που έστειλε στα ύψη το δολάριο σε σχέση με την τουρκική λίρα, για να δημιουργήσει ένα κλίμα ότι αν το ΡΚΚ δεν ελάμβανε αυτοδυναμία θα υπήρχε οικονομική κρίση και προβλήματα ασφαλείας – όπως γνωρίζετε, το ISIS πραγματοποίησε μεγάλες βομβιστικές επιθέσεις στην Αγκυρα και στο Σουρούτς. Στην Τουρκία έχουμε μια παροιμία, «Σου έδειξαν τον θάνατο και σε έκαναν να δεχθείς την αρρώστια». Οι ψηφοφόροι βίωσαν μια ασταθή, οικονομικά εύθραυστη περίοδο για πέντε μήνες κατά τους οποίους δεν γνώριζαν τι μέλλει γενέσθαι – παραμένει το ερώτημα σε ποιον βαθμό ήταν εσκεμμένη – και επέλεξαν τη «γνωστή κόλαση»».

Ο Ερντογάν θα καταφέρει να φέρει εις πέρας το σχέδιό του να ενισχύσει τις εξουσίες του αλλάζοντας το σύστημα της Τουρκίας σε προεδρικό;
«Δεν νομίζω ότι μπορεί να το καταφέρει σε βραχυχρόνιο επίπεδο γιατί χρειάζεται άλλους 13 βουλευτές για να υπερψηφίσουν. Το ΜΗΡ όμως βρίσκεται σε αναταραχή, επειδή έχασε 2 εκατομμύρια ψηφοφόρους στις εκλογές της περασμένης Κυριακής, και αναμφίβολα ο Ερντογάν θα επιχειρήσει να βρει τις 13 ψήφους ανάμεσα στους βουλευτές του ΜΗΡ. Θα προσπαθήσει επίσης να δημιουργήσει ένα ψυχολογικό κλίμα ότι η ενίσχυση των εξουσιών του προέδρου θα είναι καλό για την Τουρκία. Αλλά αυτό θα πάρει λίγο χρόνο και θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις εντός του Κοινοβουλίου. Εκείνο που θα συμβεί αμέσως είναι ότι ο Ερντογάν θα διοικεί τη χώρα de facto από το προεδρικό μέγαρο εκμεταλλευόμενος την αυτοδυναμία του ΑΚΡ».
Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει ο Ερντογάν;
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η οικονομία. Το κυβερνών κόμμα έχει δώσει φιλόδοξες υποσχέσεις, όπως για την αύξηση του κατώτατου ημερομισθίου, και θα δυσκολευθεί να τις εκπληρώσει λόγω των οικονομικών δυσχερειών της χώρας. Το δεύτερο πρόβλημα είναι βεβαίως η Συρία, το ISIS και το κουρδικό ζήτημα – που συσχετίζονται μεταξύ τους. Πιστεύω ότι το ΑΚΡ θα προσπαθήσει να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις με το ΡΚΚ αλλά πώς και με ποιον δεν γνωρίζουμε, ίσως πάλι με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν στη φυλακή. Το κουρδικό ζήτημα είναι προφανώς υπ’ αριθμόν 1 αλλά και οι ντόπιοι τζιχαντιστές του ISIS αποτελούν σημαντικό θέμα».
Υστερα απ’ όσα έχουν συμβεί τους τελευταίους μήνες, μπορούν να αρχίσουν ξανά οι διαπραγματεύσεις μεταξύ τουρκικού κράτους και ΡΚΚ;
«Είναι ειρωνικό αλλά ναι. Ολοι στη χώρα επιθυμούν να μπει ένα τέλος στην τρομοκρατία, επιθυμούν το ΡΚΚ να καταθέσει τα όπλα. Δεν γνωρίζουμε όμως πώς θα ερμηνευθεί το εκλογικό αποτέλεσμα εντός του ΡΚΚ. Δεν γνωρίζουμε αν το ΡΚΚ θα επανακαταφύγει στη βία ή αν θα περιμένει για να δει αν υπάρχει κάποιο παράθυρο για διαπραγματεύσεις. Αλλά όσον αφορά την πλευρά της κυβέρνησης, θα μπορούσε να επανεκκινήσει τη διαδικασία».

Τα ανταλλάγματα που ζητεί ο Ερντογάν από την Ευρώπη προκειμένου να συνεργαστεί για το προσφυγικό ζήτημα θα τα «πουλήσει» στην Τουρκία για να ενισχύσει το κύρος του;
«Αυτό θα το δούμε. Τα πραγματικά παζάρια θα ξεκινήσουν σύντομα, γιατί νομίζω ότι οι Ευρωπαίοι ανέμεναν τα αποτελέσματα των εκλογών και τώρα γνωρίζουν με ποιον να συνομιλήσουν. Δεν ξέρω όμως αν η ατμόσφαιρα στην ΕΕ είναι έτοιμη για να προσφέρει ένα σημαντικό πακέτο στην Τουρκία. Θεωρώ ότι ο Ερντογάν δεν θα είναι ικανοποιημένος μόνο με ένα χρηματικό αντάλλαγμα, πιθανώς θα επιθυμεί και παραχωρήσεις στην ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι τα παζάρια για το Προσφυγικό και τα ανταλλάγματα θα ξεκινήσουν πλέον για τα καλά».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk