Ο γόρδιος δεσμός της Ανατολικής Ουκρανίας

Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε να τηρήσει πιο ήπια στάση στην Ανατολική Ουκρανία – προς το παρόν.

Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε να τηρήσει πιο ήπια στάση στην Ανατολική Ουκρανία – προς το παρόν. Δήλωσε ότι αποσύρει τα στρατεύματα από τα σύνορα, κάλεσε τους φιλορώσους αυτονομιστές να αναβάλουν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για απόσχιση από την Ουκρανία και χαρακτήρισε τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές στη χώρα «ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση». Λειτούργησε άραγε μια «α λα Ιράν» μυστική διπλωματία;

Εκανε ο Πούτιν ένα βήμα πίσω από τον φόβο των νέων, σκληρότερων κυρώσεων κατά της Ρωσίας; Ή μήπως παρουσιάζεται ως «ειρηνοποιός» για να κερδίσει χρόνο και να προωθήσει τους στρατηγικούς στόχους του; Στην πραγματικότητα, για τον Πούτιν η Ουκρανία είναι πολύ σημαντική για να τη χάσει. Ετσι το ανατολικό τμήμα μιας χώρας 45 εκατομμυρίων κατοίκων έγινε ένας σύγχρονος γόρδιος δεσμός.

Πολλοί λένε ότι ο ρώσος πρόεδρος θέλει να δείχνει ότι υποστηρίζει την αποκλιμάκωση, ενώ στην πραγματικότητα γνωρίζει ότι οι συγκρούσεις θα συνεχιστούν. Εξάλλου ένα θετικό αποτέλεσμα σε ενδεχόμενο δημοψήφισμα για απόσχιση της Ανατολικής Ουκρανίας δεν θα ήταν καθόλου βέβαιο: δημοσκόπηση του Κέντρου Ερευνών Pew, με έδρα την Ουάσιγκτον, αναφέρει ότι το 77% των Ουκρανών επιθυμεί η χώρα να παραμείνει αδιαίρετη – το ποσοστό στα ανατολικά αγγίζει το 70%.
Το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις απόσυρσης των στρατευμάτων και ως τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές οι αυτονομιστές του Ντονέτσκ επέμεναν στην απόφασή τους να διενεργηθεί το δημοψήφισμα σήμερα, Κυριακή. Η δυσπιστία είναι δικαιολογημένη καθώς πολλοί υποστήριζαν ότι ο Πούτιν δεν θα τολμούσε να προσαρτήσει την Κριμαία ή ότι θα σταματούσε εκεί, μόνο για να διαψευσθούν λίγο αργότερα.
Στις περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας όπου δρουν οι φιλορώσοι αυτονομιστές, όπως το Ντονέτσκ και το Λουχάνσκ, χτυπάει η καρδιά της ουκρανικής βιομηχανίας. Εκεί υπάρχουν περίπου 50 εργοστάσια που τις τελευταίες δύο δεκαετίες κατασκευάζουν στρατιωτικό εξοπλισμό για τη Μόσχα: το 30% των ουκρανικών στρατιωτικών εξαγωγών στη Ρωσία είναι μοναδικό και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από τη ρωσική παραγωγή. Η Ρωσία εισάγει από την Ουκρανία κάθε χρόνο 400 κινητήρες για τα στρατιωτικά της ελικόπτερα, ενώ της καταβάλλει 10 εκατ. δολάρια για τη συντήρηση του συστήματος των βαλλιστικών πυραύλων της.
Οπως χαρακτηριστικά είχε παρατηρήσει ο διάσημος αμερικανός διεθνολόγος Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι ήδη από το 1998, «χωρίς την Ουκρανία η Ρωσία παύει να είναι μια ευρασιατική αυτοκρατορία». Επομένως το να βρίσκεται το Κίεβο στην αυλή του Κρεμλίνου δεν είναι μικρή υπόθεση, ειδικά αν ο Πούτιν θέλει να κάνει πραγματικότητα το όραμά του για μια Ευρασιατική Ενωση, ένα πανίσχυρο οικονομικό και μετέπειτα πολιτικό μπλοκ με επίκεντρο τη Ρωσία, το Καζακστάν και τη Λευκορωσία. Στόχος του είναι μια «υπερεθνική ένωση» που ως το 2015 θα ανταγωνίζεται την Ευρωπαϊκή Ενωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
«Η Ρωσία ποτέ δεν δέχθηκε ότι η Ουκρανία μπορεί να είναι πραγματικά ανεξάρτητο κράτος. Εξακολουθεί να τη βλέπει ως τμήμα της σφαίρας επιρροής της. Υπάρχουν πολύπλοκοι ιστορικοί λόγοι για αυτή τη στάση, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι το πρώτο ρωσικό κράτος δημιουργήθηκε στο Κίεβο και η απόκτηση ουκρανικών εδαφών στον 18ο αιώνα μετέτρεψε τη Μοσχοβία στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Από το 1991 η Ουκρανία βρισκόταν στη ρωσική αγκαλιά, η οποία έσφιξε όταν αυτή έδειξε σημάδια ότι κινείται προς τη Δύση» είπε στο «Βήμα» ο Τζον Λοχ, συνεργάτης του Προγράμματος Ρωσίας και Ευρασίας της βρετανικής δεξαμενής σκέψης Chatham House.
Παρά τα μυριάδες προβλήματα της Ουκρανίας – είναι υπερχρεωμένη, διεφθαρμένη και μέχρι πρότινος δεν έδειχνε ιδιαίτερη προθυμία για μεταρρυθμίσεις -, η γεωστρατηγική θέση της και η οικονομικοπολιτική σημασία της την καθιστούν ένα τρόπαιο που κανείς από τους εμπλεκομένους δεν διατίθεται να απεμπολήσει εύκολα. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το ενιαίο σοβιετικό σύστημα αγωγών φυσικού αερίου διασπάστηκε και βρέθηκε υπό τον έλεγχο των ανεξάρτητων κρατών. Η Ουκρανία αναδείχθηκε καίριας σημασίας για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές χώρες – περίπου το 30% του φυσικού αερίου της ΕΕ προέρχεται από τη Ρωσία με το μισό από αυτό να περνάει μέσω της Ουκρανίας. Και όχι μόνο.
«Η Ουκρανία έχει τεράστια σημασία για τη Δύση επειδή είναι ένα τεστ για τη μεταψυχροπολεμική παγκόσμια τάξη» λέει στο «Βήμα» ο Εντουαρντ Π. Τζόσεφ, ειδικός σε θέματα συγκρούσεων και καθηγητής στη Σχολή Προωθημένων Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins στις ΗΠΑ. Και εξηγεί: «Αν η ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία επιτύχει, τότε οι δημοκρατικές αξίες κινδυνεύουν σε όλη την Ανατολική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων κρατών όπως η Ουγγαρία που είναι μέλη και στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ. Η Ευρώπη έχει μια εγγενή αδυναμία να συσπειρώνεται στο όνομα των αρχών και αυτή η αδυναμία επιδεινώνεται από τις συνεχιζόμενες συνέπειες της οικονομικής κρίσης, την έλλειψη αυτοπεποίθησης και τη γενική κακή κατάσταση στην Ευρώπη».
Υπανάπτυξη και εξάρτηση

Σίδηρος και χάλυβας

Η Ουκρανία είναι η όγδοη μεγαλύτερη παραγωγός και η τρίτη μεγαλύτερη εξαγωγέας σιδήρου και χάλυβα στον κόσμο. Οι βιομηχανίες της βρίσκονται συγκεντρωμένες στα κεντρικά, νότια και ανατολικά τμήματα της Ουκρανίας, μεταξύ των οποίων η λεκάνη του ποταμού Ντονέτς και η Μαριούπολη. Υπάρχουν 14 εταιρείες εξόρυξης σιδήρου και 15 εργοστάσια κατεργασίας σιδήρου και χάλυβα. Η χώρα επίσης παράγει τιτάνιο, νικέλιο, φυσικό αέριο και βωξίτη.

Φλερτάροντας με τη χρεοκοπία
Η νέα κυβέρνηση της Ουκρανίας ανακοίνωσε ότι χρειάζεται περίπου 25 δισ. ευρώ για να πληρώσει τις υποχρεώσεις της μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Η χώρα οφείλει στη ρωσική Gazprom περίπου 1,4 δισ. ευρώ. Η ουκρανική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 0,3% το 2013, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Τον Φεβρουάριο το νόμισμα της Ουκρανίας, η γρίβνα, έχασε το ένα πέμπτο της αξίας του. Το ΔΝΤ πρόσφατα ενέκρινε δάνειο 12,4 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία.
Προβληματικός σιτοβολώνας
Η Ουκρανία βασιζόταν στη δύναμη των αγροτικών εξαγωγών της και κυρίως των σιτηρών. Αλλά η θέση της χώρας ως σιταποθήκης της Ευρώπης κινδυνεύει. Πλέον η συμμετοχή της γεωργίας στο ΑΕΠ περιορίζεται στο 10%. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, η Ουκρανία έχει τεράστιες γεωργικές δυνατότητες, που ωστόσο δεν εκμεταλλεύεται, με έναν από τους λόγους να είναι ο μη εκσυγχρονισμός του αγροτικού τομέα. Σήμερα ο τομέας των υπηρεσιών αναπτύσσεται με τους ταχύτερους ρυθμούς.

Ανατολή: ως και 40% Ρώσοι

Στις διάφορες ανατολικές επαρχίες της Ουκρανίας το ποσοστό των Ρώσων αγγίζει ως και το 40%.
Η χώρα στέκεται μεταξύ Ανατολής και Δύσης από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991 και αυτό αντανακλάται και στις γλωσσικές και πολιτισμικές διαιρέσεις της. Τα ρωσικά ομιλούνται σε μεγάλα τμήματα της Ανατολικής και Νότιας Ουκρανίας. Στην Κριμαία είναι η κύρια γλώσσα. Το 17,3% του πληθυσμού στην Ουκρανία είναι εθνοτικοί Ρώσοι, ενώ στην Κριμαία το αντίστοιχο ποσοστό είναι 58,3%.
Η στρατιά του Κρεμλίνου
Αν και ο ρωσικός στρατός ξηράς διαθέτει 285.000 ενόπλους, αυτή τη στιγμή θα μπορούσε να συγκεντρώσει «μόνο» 92.000 για να στείλει στην Ουκρανία. Και εξ αυτών οι μάχιμοι είναι περίπου οι μισοί. Η Ρωσία διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις μεταξύ άλλων στο Καλίνιγκραντ, στην Υπερδνειστερία, στη Γεωργία, στην Αρμενία και στην Τσετσενία.


Ρότζερ Μακ Ντέρμοτ
«Το Κρεμλίνο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με έναν νέο Καύκασο»

«Ο Πούτιν χρησιμοποιεί τακτικές ήπιας ισχύος προκειμένου να διασπάσει στην πραγματικότητα την Ουκρανία» λέει στο «Βήμα» ο Ρότζερ Μακ Ντέρμοτ, ειδικός σε θέματα άμυνας και ασφάλειας της Ρωσίας και της Κεντρικής Ασίας και συνεργάτης του ερευνητικού ινστιτούτου The Jamestown Foundation στην Ουάσιγκτον.


– Πώς κρίνετε την ανακοίνωση του Πούτιν για απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων από τα σύνορα με την Ανατολική Ουκρανία και το κάλεσμα για αναβολή του δημοψηφίσματος;
«Δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνηγορούν ότι η προσφορά του Πούτιν να αποσυρθούν οι στρατιωτικές δυνάμεις έχει πραγματοποιηθεί και το κάλεσμά του προς τους αυτονομιστές να αναβάλουν τα δημοψηφίσματά τους αγνοήθηκε. Μπορεί να είναι ένα τέχνασμα προκειμένου να χαλαρώσει τη διεθνή ενότητα ενάντια στην πολιτική του στην Ουκρανία και να κάνει ορισμένα μέλη της ΕΕ να σκεφθούν αν αξίζει η Ρωσία περαιτέρω κυρώσεις. Αν τα δημοψηφίσματα ολοκληρωθούν, το Κρεμλίνο θα πρέπει να αποφασίσει επάνω στο ζήτημα της αναγνώρισης και να σχεδιάσει ανάλογα την επόμενη κίνησή του».
– Εχει η Ρωσία την ικανότητα να ρισκάρει έναν μεγάλης κλίμακας πόλεμο στην Ουκρανία;
«Η Ρωσία δεν έχει ούτε την πολιτική αλλά ούτε και τη στρατιωτική ετοιμότητα να εμπλακεί σε μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική σύγκρουση στην Ουκρανία, σίγουρα όχι με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Το πιθανό οικονομικό και πολιτικό κόστος είναι πολύ υψηλό. Ωστόσο οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας έχουν μια περιορισμένη δυνατότητα να καταλάβουν και να διατηρήσουν εδάφη στην περιφέρεια της Ρωσίας. Αν ο Πούτιν στείλει στρατεύματα στην Ανατολική Ουκρανία, η φύση και η κλίμακα αυτής της επιχείρησης θα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη της Κριμαίας. Οι χερσαίες δυνάμεις θα χρειαστούν υποστήριξη και από τον αέρα. Τώρα παρακολουθούμε τη Μόσχα να χρησιμοποιεί μελετημένες προσεγγίσεις ήπιας ισχύος προκειμένου να διασπάσει στην ουσία τη χώρα. Υπάρχει ο κίνδυνος κάποιες περιφέρειες της Ουκρανίας να γίνουν μακροπρόθεσμα πολύ ασταθείς, με αποτέλεσμα η Ρωσία να συρθεί σε μακροχρόνιες επιχειρήσεις όπως αυτές στον Βόρειο Καύκασο».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk