Ζαν-Ρενέ Λεμουάν: Η Ιφιγένεια δεν είναι μια παρατημένη νοικοκυρά

Βιώνω μια προσωπική τραγωδία δεν σημαίνει απαραιτήτως πέφτω στα γόνατα, κυλιέμαι στα πατώματα και βγάζω αγωνιώδεις κραυγές βρίζοντας θεούς και δαίμονες για τη μαύρη μου τη μοίρα.


Η Λένα Παπαληγούρα ήταν επιλογή του Ζ.-Ρ. Λεμουάν διότι είδε μια ηθοποιό «έτοιμη να δεχθεί να βάλει κατά μέρος την τεχνική της και να ρισκάρει»

Βιώνω μια προσωπική τραγωδία δεν σημαίνει απαραιτήτως πέφτω στα γόνατα, κυλιέμαι στα πατώματα και βγάζω αγωνιώδεις κραυγές βρίζοντας θεούς και δαίμονες για τη μαύρη μου τη μοίρα. Κι αν αυτό το στερεότυπο έχει στοιχειώσει πολλά ανεβάσματα αρχαίων τραγωδιών επί ελληνικού εδάφους σε τέτοιον βαθμό που αν η κεντρική ηρωίδα δεν υπερπαίζει σημαίνει ότι δεν νιώθει, ο Ζαν-Ρενέ Λεμουάν έδωσε πολύ σαφείς σκηνοθετικές οδηγίες στη Λένα Παπαληγούρα. Ο μονόλογος «Ιφιγένεια» που έγραψε ο ίδιος είναι ουσιαστικά οι εσωτερικές σκέψεις ενός κοριτσιού που πρόκειται να θυσιαστεί από τον ίδιο του τον πατέρα προτού γνωρίσει τη ζωή και τον έρωτα. Γραμμένος από τον ίδιο τον γάλλο σκηνοθέτη, αποδεικνύει ότι μερικές φορές όσο πιο ήσυχα μιλάς τόσο πιο καλά ακούγεσαι. Εχοντας ήδη εισπράξει ένα θερμότατο χειροκρότημα στην αθηναϊκή πρεμιέρα, ο Ζαν-Ρενέ Λεμουάν μάς μίλησε για την ατίθαση φύση της Ιφιγένειας, τις ψυχαναλυτικές αρετές της ελληνικής τραγωδίας και το τι σημαίνει να είσαι καλός ηθοποιός.

Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να επιλέξετε τη Λένα Παπαληγούρα κατά τη διάρκεια των ακροάσεων στην Αθήνα;
«Οι ακροάσεις δεν μoυ αρέσουν πολύ, πιστεύω ότι είναι μια βίαιη διαδικασία. Ειδικά όταν πρέπει να διαλέξεις μέσα σε δύο ημέρες. Αυτό που προσπαθώ να καταλάβω είναι η ποιότητα επικοινωνίας που μπορώ να πετύχω με έναν ηθοποιό. Από την πρώτη στιγμή κατάλαβα ότι με τη Λένα θα μπορούμε να συνεννοηθούμε. Παρατήρησα ότι ήταν έτοιμη να δεχθεί να βάλει κατά μέρος την τεχνική της και να ρισκάρει. Αντιλήφθηκα ότι το ταλέντο της και η ευαισθησία της θα μας επέτρεπαν να κάνουμε μαζί πολλά πράγματα. Πιστεύω ότι για να μπορέσεις να υποδυθείς τη δική μου Ιφιγένεια χρειάζεται να καταθέσεις κάτι από τον βαθύτερο εαυτό σου. Η Λένα εκτίθεται άφοβα στον κίνδυνο. Εμπιστεύεται. Αυτό μου έκανε εντύπωση στην πρώτη μας συνάντηση».
Υπάρχει συσχετισμός της Ιφιγένειας με την καταπίεση της γυναίκας σε κάθε εποχή, ακόμη και στη δική μας;
«Μου αρέσει να γράφω ιστορίες με πρωταγωνίστριες γυναίκες διότι πιστεύω ότι στο σύγχρονο θέατρο εκλείπουν. Ωστόσο ο στόχος μου δεν ήταν να φτιάξω ένα ενδεικτικό κοινωνικό πορτρέτο. Η μυθολογία ανοίγεται σε κάτι μεγαλύτερο από το κοινωνικό σχόλιο για τη θέση της γυναίκας. Η μυθολογία δεν ασχολείται με την καθημερινότητα, ενδιαφέρεται για την αγριότητα του κόσμου, τα πρωτόγονα ένστικτα των ανθρώπων. Αν είναι αλήθεια ότι μέσα στην ιστορία η θέση της γυναίκας ως τις ημέρες μας είναι μια θέση εύθραυστη, αυτή η ευθραυστότητα εξαγνίζεται μέσα από την τραγωδία. Η τραγωδία δεν έχει καμία σχέση με το δράμα αλλά με τις συνειδησιακές ανησυχίες του ατόμου που προσπαθεί να προχωρήσει. Μερικές φορές τα πρόσωπα οδηγούνται στο σκοτάδι, άλλες φορές στο φως. Ο δρόμος της Ιφιγένειας είναι ο δρόμος του φωτός. Οδηγείται προς την αποκάλυψη της αλήθειας και κατανοώντας τι συμβαίνει αποκαλύπτει την τρομακτική αλήθεια του κόσμου. Η θυσία της είναι μεταφυσική. Η Ιφιγένεια δεν είναι μια νοικοκυρά παρατημένη από τον άνδρα της, που πηγαίνει τα παιδιά στο σχολείο και ετοιμάζει το φαγητό. Είναι μια διαταραγμένη, απελπισμένη έφηβη που έρχεται από πολύ μακριά και ανακαλύπτει ότι είναι αντικείμενο θυσίας. Η επιθυμία της για τον θάνατο μετατρέπεται σε μια πραγματική επιθυμία για ζωή και από εκεί σιγά-σιγά σε μια αποδοχή του πεπρωμένου. Πεθαίνει έτσι ώστε κάποια ημέρα πολύ μακρινή τα πράγματα να μπορέσουν να είναι αλλιώς».
Στο έργο η Ιφιγένεια λέει ότι οι άνδρες είναι λίγο σκληροί…
«Μιλάει μια έφηβη που δεν έχει συνειδητοποιήσει τη σεξουαλικότητά της και είναι διστακτική απέναντι στην ερωτική πράξη. Οι άνδρες δεν είναι «λίγο σκληροί», είναι υπερβολικά βάναυσοι, τραγικά σκληροί. Οπως όμως είναι και οι γυναίκες. Παρότι στην αρχαία τραγωδία συνήθως οι άνδρες σκοτώνουν και οι γυναίκες είναι σκλάβες, ας μην ξεχνάμε ότι και η Κλυταιμνήστρα σκοτώνει και η Ηλέκτρα είναι βίαιη. Στην οικογένεια των Ατρειδών το δαιμονικό στοιχείο μοιράζεται εξίσου και στους άνδρες και στις γυναίκες».
Θεωρείτε ότι οι αρχαίοι έλληνες συγγραφείς είπαν τα πάντα γύρω από την ψυχανάλυση; Τερατώδεις οικογένειες, η δυνατή και παράξενη σχέση μεταξύ πατέρα και κόρης και τόσα άλλα…
«Είναι βέβαιον ότι οι αρχαίοι Ελληνες συνέλαβαν εξαιρετικά την ανθρώπινη φύση. Κατά κάποιον τρόπο όλα έχουν ειπωθεί. Η κάθαρση μπορεί να συγκριθεί με την ψυχανάλυση, γιατί και στις δύο περιπτώσεις μέσα από έναν δύσκολο δρόμο αποκαλύπτεται η αλήθεια. Η διαφορά είναι ότι στην αρχαία τραγωδία δεν υπάρχει η ενδοσκόπηση σε τέτοιον βαθμό. Η τραγωδία μας λέει ότι βλέποντας τα παθήματα των άλλων βλέπουμε και τα δικά μας και έτσι μπορούμε να τα αποφύγουμε».
Ποια θα ήταν η διάγνωση του Σίγκμουντ Φρόιντ για την Ιφιγένεια;
«Σίγουρα θα έβλεπε το βάρος από την οικογένεια. Την αγάπη στον πατέρα. Σίγουρα θα έκανε κάποια διάγνωση, θα έβγαζε ένα πόρισμα. Προτιμώ όμως την τραγωδία από τον Φρόιντ γιατί εκείνη δεν δικάζει».
Η δική σας Ιφιγένεια μας προτρέπει να πάμε κόντρα στο πεπρωμένο ή να συμφιλιωθούμε με το ότι όλα είναι προαποφασισμένα;
«Με την Ιφιγένεια προσπαθώ να θέσω ερωτήσεις και όχι να δώσω απαντήσεις. Προσπαθώ να καταγράψω τα οικογενειακά προβλήματα, τις αντιφάσεις της ηρωίδας, που από τη μία έλκεται από τη ζωή και από την άλλη από τον θάνατο. Προσπαθώ να καταδείξω το εύθραυστο της ύπαρξης και την εσωτερική της πάλη, είναι στο χέρι του θεατή να αποφασίσει αν παλεύει απέναντι στο πεπρωμένο της ή δέχεται αυτό που της έχουν γράψει τα άστρα».
Τι σας γοητεύει περισσότερο στο θέατρο;
«Οταν έχουμε επιλέξει ένα θέατρο τέχνης, δουλεύουμε με την εμπειρία μας προσπαθώντας να μετατρέψουμε τα τραύματά μας πάνω στη σκηνή σε κάτι άλλο, να τα ανταλλάξουμε με κάτι που μπορεί και να μας λυτρώσει, έστω για όσο διαρκούν οι πρόβες, η παράσταση ή το χειροκρότημα. Υπάρχει πολλή ομορφιά μέσα σε αυτό».
Πότε καταλαβαίνετε ότι ένας ηθοποιός έχει ταλέντο;
«Είναι πολύ παράξενο. Υπάρχει κάποιες φορές μια αλήθεια, στο σώμα, στη φωνή, κάτι που με αγγίζει αμέσως. Μπορεί να δω έναν πολύ χαρισματικό ηθοποιό, που όμως με τον εγωκεντρισμό του δεν μου τραβά την προσοχή. Οταν ο ηθοποιός δίνεται με την καρδιά σου σ’ έναν ρόλο, υπάρχουν στιγμές που με μαγνητίζουν. Τα πράγματα είναι διαφορετικά με τη διδασκαλία. Εχω δουλέψει με πολλούς νέους στο ξεκίνημά τους. Περιμένω πάντα να περάσει ένα διάστημα και τότε βλέπω σε μερικούς να γεννιέται κάτι. Είναι πολύ συναρπαστικό».
Πώς σας φάνηκε η Αθήνα;
«Δεν τη γνωρίζω ακόμη αυτή την πόλη. Ενας μήνας δεν είναι αρκετός, ξέρω όμως ότι εδώ αισθάνομαι καλά, δουλεύω καλά και θα ήθελα να ξαναγυρίσω. Η μοναδική της ιστορική διαστρωμάτωση την καθιστά μια πόλη ξεχωριστή αλλά και πολύ μπερδεμένη. Αυτό που ζουν σήμερα οι Ελληνες προσθέτει μία ακόμη διάσταση πολύ ισχυρή».

πότε & πού:
Από Μηχανής Θέατρο, Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο, Δευτέρα και Τρίτη, τηλ. 210 5231.131.Ως τις 4 Ιουνίου. Σε συνεργασία με το «Ελλάς – Γαλλία, Συμμαχία 2014».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk