Χλόη Ομπολένσκι: Η Ελλάδα σήμερα έχει γονατίσει

«Προτιμάτε να μιλήσουμε στα ελληνικά;» τη ρωτώ. «Μα φυσικά, τι άλλο; Δεν τα έχω ξεχάσει» απαντά και στη φωνή της, που φθάνει στα αφτιά μου μέσα από το τηλεφωνικό σύρμα, διακρίνω μάλλον έκπληξη για την ερώτηση. Παρ’ όλο που έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στο εξωτερικό και «βάση» της είναι η Γαλλία, η Χλόη Ομπολένσκι ουδέποτε διέκοψε –ή έστω περιόρισε –τους δεσμούς της με τη χώρα όπου γεννήθηκε. «Στην Ελλάδα αισθάνομαι στο σπίτι μου» λέει χαρακτηριστικά. Και όμως, η διεθνώς αναγνωρισμένη σκηνογράφος-ενδυματολόγος είναι στην πραγματικότητα πολίτης του κόσμου, αφού μέσω των συνεργασιών της με τα μεγαλύτερα λυρικά (και όχι μόνο) θέατρα αλλά και με σπουδαίες προσωπικότητες της παγκόσμιας σκηνής –τον Πίτερ Μπρουκ, για παράδειγμα –έχει εδώ και δεκαετίες κατακτήσει τον τίτλο.

Το τηλεφώνημά μου τη βρήκε στους χώρους της Μητροπολιτικής Οπερας της Νέας Υόρκης, λίγες ημέρες πριν από την πολυαναμενόμενη εναρκτήρια παραγωγή της σεζόν, τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» του Τσαϊκόφσκι, όπου η ίδια υπογράφει τα κοστούμια. Είναι η πρώτη συνεργασία της με το νεοϋορκέζικο θέατρο και, όπως σημειώνει, η εμπειρία είναι πολύ διαφορετική από μια ευρωπαϊκή σκηνή: όλα λειτουργούν σε μεγαλύτερη κλίμακα. «Η παραγωγή έκανε πρεμιέρα στο Λονδίνο», εξηγεί, «αλλά εδώ έχουμε πολύ μεγαλύτερη χορωδία. Επρεπε λοιπόν να φτιάξουμε καινούργια κοστούμια και κατά κάποιον τρόπο να μεταχειριστούμε και αυτά του Λονδίνου, αλλά με σώματα εντελώς διαφορετικά. Με λίγα λόγια, η δουλειά έγινε από την αρχή».

Στενή συνεργάτρια η ίδια της Ντέμπορα Γουόρνερ, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η σκηνοθέτρια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την παραγωγή, αφού χρειάστηκε να υποβληθεί σε επείγουσα εγχείρηση. Τη «σκυτάλη» πήρε η επίσης συνεργάτριά της Φιόνα Σο, η οποία όμως τις ημέρες εκείνες έλειπε, λόγω ανειλημμένων επαγγελματικών υποχρεώσεων στο Γκλάιντμπορν. «Ο Πίτερ Γκελμπ (ο γενικός διευθυντής της Μετροπόλιταν) έκανε ό,τι μπορούσε για να βοηθήσει την παραγωγή, αλλά πραγματικά λυπάμαι πολύ για την απουσία της Ντέμπορα» λέει η Χλόη Ομπολένσκι. «Αν ήταν εδώ, είμαι βέβαιη ότι το αποτέλεσμα θα ήταν πολύ διαφορετικό. Ο τρόπος που δουλεύει είναι εξαιρετικά λεπτός και ιδιαίτερος».

Η ενδυματολόγος λέει πως ο «Ευγένιος Ονιέγκιν» είναι πολύ αγαπημένη όπερα λόγω του συνδυασμού δύο στοιχείων τα οποία για τους Ρώσους έχουν ιδιαίτερη σημασία: του κόσμου του Πούσκιν και της μουσικής του Τσαϊκόφσκι. Στη συγκεκριμένη παραγωγή, συνεχίζει, επελέγη ένα ανέβασμα ρεαλιστικό. «Τα κοστούμια είναι της εποχής κατά την οποία η όπερα παίχθηκε για πρώτη φορά. Εχουμε έναν κόσμο ο οποίος πάει από το 1880 ως το 1890».

Την ίδια στιγμή αναφέρεται σε ένα άλλο πολυσυζητημένο ανέβασμα του «Ονιέγκιν» των τελευταίων χρόνων: αυτό του Ρώσου Ντμίτρι Τσερνιακόφ για την όπερα Μπαλσόι το οποίο «ταξίδεψε» πολύ ανά τον κόσμο ενώ μεταξύ άλλων παρουσιάστηκε το 2011 και στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία. «Η άποψή του ήταν εντελώς διαφορετική, αλλά πραγματικά πιστεύω ότι αυτή την εκδοχή δύσκολα θα μπορούσε να την υπηρετήσει ένας μη Ρώσος. Δεν θα είχε την ίδια αυθεντικότητα και για μένα έχει πολύ μεγάλη σημασία ό,τι κάνει κάποιος να έχει αλήθεια: ακόμη και στον συμβολισμό, που είναι ένας άλλος τρόπος να αγγίξει κανείς την ουσία…».

Μιλώντας για τη δική της δουλειά λέει ότι ανέτρεξε σε βιβλία, μελέτησε την εποχή, αλλά ο σκοπός της δεν είναι να κάνει μάθημα εθνογραφίας επί σκηνής. Αναζητεί την ουσία του έργου, η οποία, σε ό,τι αφορά την όπερα, είναι ασφαλώς η μουσική. «Δεν με ενδιαφέρει να παρουσιάσω σκηνικά και κοστούμια προκειμένου να φανούν αυτά. Με ενδιαφέρει το πώς μπορούν αυτά τα πράγματα να ζωντανέψουν» δηλώνει.

Σχολιάζοντας τη σημασία της εικόνας στην όπερα, ένα θέμα για το οποίο έχει χυθεί πολύ μελάνι τα τελευταία χρόνια, η Χλόη Ομπολένσκι λέει πως και αυτός ο χώρος υποφέρει από ό,τι υποφέρουν τα πάντα: από τις εκάστοτε μόδες. Αυτόν τον καιρό, δηλώνει, περνάμε μια πολύ έντονη μεταβατική περίοδο. Επαναλαμβάνει πως για την ίδια πολύ μεγάλο ρόλο παίζει η μουσική. «Αυτή την περίοδο ετοιμάζω τα σκηνικά του “Φιντέλιο” για τη Σκάλα του Μιλάνου και ακούω διαρκώς τη μουσική. Ξέρω ότι από αυτήν θα βγουν σιγά-σιγά οι εικόνες. Γι’ αυτό είπα ότι δεν με ενδιαφέρει να δείξω απλώς σκηνικά και κοστούμια, αλλά αυτά να συμβάλλουν στο έργο. Τα τελευταία χρόνια το λεγόμενο “πείραμα του σκηνοθέτη” που φέρνει τα πράγματα άνω-κάτω έχει ενοχλήσει γιατί έχουν γίνει τέρατα. Γι’ αυτό πιστεύω πως μια “ήσυχη” ανάγνωση του “Ονιέγκιν”, σαν τη δική μας, θα είναι πολύ αγαπητή».

Κάθε φορά που επιστρέφει στην Ελλάδα η Χλόη Ομπολένσκι πηγαίνει κατευθείαν στο σπίτι της στις Σπέτσες. Φεύγει από τη δουλειά της και αναζητεί εκεί λίγη ηρεμία, σε ένα μέρος όπου μπορεί να περπατά, να ησυχάζει αλλά και να εργάζεται. Εφέτος το καλοκαίρι ήρθε για δεκαπέντε ημέρες. «Ισα-ίσα που πρόφτασα να ελέγξω τα υδραυλικά και να πληρώσω τους φόρους μου» λέει με νόημα. Τι πιστεύει για το θέμα της κρίσης; Βρίσκει ότι η κατήφεια στα πρόσωπα είναι φυσιολογική. «Τα πρώτα χρόνια ο κόσμος έλεγε “α, δεν βαριέσαι, θα δούμε, θα ισιώσουν τα πράγματα…”. Τώρα όμως, που έχει προχωρήσει αυτή η κατάσταση, μιλάμε πλέον για έναν τόπο που έχει καταστραφεί, έχει γονατίσει. Η Ελλάδα είναι πλέον γονατισμένη. Για να ξανασηκωθεί στα πόδια της, όχι με τον ίδιο τρόπο αλλά με έναν σωστότερο, δεν ξέρω τι χρειάζεται, σίγουρα όμως χρειάζονται πολλά».

Η Χλόη Ομπολένσκι παραδέχεται ότι παλαιότερα επέστρεφε στην Ελλάδα με λαχτάρα. Τώρα αισθάνεται ένα σφίξιμο. «Βλέπω τις ευθύνες» λέει. «Οχι ότι δεν τις έβλεπα νωρίτερα, δεν είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι αυτό που έγινε δεν μπορούσε κανείς να το προβλέψει. Στην Ελλάδα τα πάντα έγιναν πολύ γρήγορα –και δεν μιλώ για την κατάρρευση, μιλώ και για την προηγούμενη επίπλαστη ευφορία». Θα επέρριπτε ευθύνες και στους πολίτες; «Εξαρτάται για ποιους πολίτες μιλάμε. Σίγουρα υπάρχει ένα μεγάλο μέρος του κόσμου που δεν γνώριζε, δεν μπορούσε να γνωρίζει. Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή κατάσταση, οφείλει να γνωρίζει την ιστορία του τόπου. Εγώ μπορώ να πω ότι τη γνωρίζω και αυτό οφείλεται στους γονείς μου. Ετσι βλέπω και τις αιτίες και τις δικαιολογίες».

Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχουν άραγε περιθώρια αισιοδοξίας; «Δεν μου επιτρέπεται να μην είμαι αισιόδοξη» απαντά. «Οχι βέβαια σε επίπεδα εξωπραγματικά» σπεύδει να προσθέσει. «Ελπίζω ότι κάποια στιγμή θα γίνει ένα θαύμα και θα βρεθούν τρεις άνθρωποι που να ενδιαφέρονται και ταυτόχρονα να έχουν τη δυνατότητα να φέρουν τα πράγματα σε μια ισορροπία. Η Ελλάδα είναι μέρος της Ευρώπης και εκεί τα προβλήματα είναι τεράστια. Με τη διαφορά όμως πως άλλες είναι οι υποδομές της Ευρώπης και άλλες του τόπου μας και των γειτόνων μας. Κακά τα ψέματα, είμαστε φτωχή χώρα. Θυμάμαι παιδί που έβλεπα πώς κουβαλούσαν νερό για να ποτίσουν τις ελιές οι οποίες δεν ήταν στο ίσιωμα, ήταν στα βράχια. Από τη μια είχαμε καταπληκτική πρόοδο, οι άνθρωποι μπόρεσαν να καλυτερέψουν τη ζωή τους, να αγοράσουν παπούτσια, να ζήσουν ανθρώπινα. Είναι όμως απλουστευτικό να λέει κανείς πράγματα εύκολα για μια τόσο δύσκολη κατάσταση όσο η σημερινή».