Πίσω από τα φώτα της γιορτής στο Βερολίνο

Το γεγονός που εορτάστηκε στο Βερολίνο από μια πλειάδα αρχηγών κρατών τους οποίους υποδέχθηκε η Ανγκελα Μέρκελ είναι αναμφίβολα βαρύνουσας σημασίας. Υπήρξε ταυτόχρονα επανάσταση και απελευθέρωση, προοίμιο της πτώσης της σοβιετικής αυτοκρατορίας και συγχρόνως προάγγελος της γερμανικής επανένωσης και της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Προηγήθηκε κατά 48 ώρες της τελετής που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι μπροστά στην Αψίδα του Θριάμβου και στην οποία προσεκλήθη για πρώτη φορά καγκελάριος της Γερμανίας, στην προκειμένη περίπτωση η Ανγκελα Μέρκελ. Αυτή η τελετή μνήμης, σύντομη και λιτή, μας βοήθησε επίσης να κατανοήσουμε την ιστορική βαρύτητα μιας πράξης η οποία συνδέεται απευθείας με την αντίστοιχη χειρονομία μεταξύ Χέλμουτ Κολ και Φρανσουά Μιτεράν στο Ντουαμόν το 1984 (όπου οι δύο ηγέτες τίμησαν από κοινού τους πεσόντες του Α Δ Παγκοσμίου Πολέμου). Ο Νικολά Σαρκοζί δήλωσε ότι « αρνείται να μπερδέψει την αγάπη για την πατρίδα του με το μίσος για μιαν άλλη», με τη γερμανίδα καγκελάριο να απαντά λέγοντας ότι « ζούμε ευλογημένες στιγμές της Ιστορίας».

Η τελετή του Βερολίνου η οποία πραγματοποιήθηκε υπό βροχή και τσουχτερό κρύο ήταν όχι μόνο πρωτότυπη- καθώς ο Λεχ Βαλέσα έριξε το ντόμινο που αναπαριστούσε το Τείχος του Βερολίνου- αλλά και συγκινητική χάρις στον λόγο που εκφώνησε η κυρία Μέρκελ. Είχε όμως και ακόμη μία πτυχή που δεν θα πρέπει να υποτιμήσουμε: την ώρα που ο Βλαντίμιρ Πούτιν εκδήλωνε νοσταλγία για την Ανατολική Γερμανία (θυμόμαστε άλλωστε ότι υπηρέτησε ως πράκτορας στη Δρέσδη), ο ρώσος πρόεδρος Μεντβέντεφ συμμετείχε χωρίς αναστολές στο «άνοιγμα» της Ευρώπης προς το μέλλον.

Σύμφωνα με τον Λεχ Βαλέσα είναι λάθος να επικεντρωνόμαστε στην πτώση του Τείχους. Για τον ιστορικό ηγέτη της «Solidarnost», η Σοβιετική Ενωση κατέρρευσε λόγω της συντονισμένης δράσης του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄, των εργατών και του λαού της Πολωνίας καθώς και της στήριξης των ΗΠΑ. Για την Ανγκελα Μέρκελ, η οποία αναφέρθηκε επανειλημμένως στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο ρόλος του τελευταίου ηγέτη της ΕΣΣΔ παράλληλα με το μαζικό ξεσηκωμό των Ανατολικογερμανών αποτέλεσαν τους δύο παράγοντες που συνέβαλαν στη δημιουργία του κρίσιμου ρήγματος.

Αυτά είναι και τα σημαντικά ερωτήματα: επρόκειτο όντως για επανάσταση, για απελευθέρωση ενός καταπιεσμένου ως τότε λαού που κατακτήθηκε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ή για συγκερασμό αυτών των δύο; Μήπως όμως δεν ήταν τίποτε από τα δύο αλλά μια εκ των έσω κατάρρευση της αυτοκρατορίας που διατάχθηκε από την κεφαλή, δηλαδή από έναν Γκορμπατσόφ που είχε ξεπεραστεί από τα γεγονότα;

Οφείλουμε στον Φρανσουά Μιτεράν, ο οποίος για κάποιο διάστημα αμφιταλαντευόταν σε τέτοιον βαθμό που ήταν έτοιμος, όπως λέγεται, να πετάξει προς την ΕΣΣΔ και την Ανατολική Γερμανία για να στηρίξει το καθεστώς, το ότι ζούμε σε μια ισχυρή Ευρώπη και μοιραζόμαστε το ίδιο νόμισμα. Τα οφείλουμε αυτά στις ικανότητές του και στους στενούς δεσμούς του με τον Χέλμουτ Κολ. Χάρις στις πολιτικές και διπλωματικές συμφωνίες μεταξύ των δύο ανδρών το γερμανικό μάρκο αντικαταστάθηκε από το ευρώ και σήμερα συνεχίζουμε να απολαμβάνουμε τους καρπούς εκείνων των συμφωνιών.

Ο Νικολά Σαρκοζί μετέβη τελικά σε αυτή τη θεμελιώδη για την ευρωπαϊκή οικογένεια τελετή. Τίποτε δεν θα είχε προχωρήσει στην πραγματικότητα χωρίς την προηγούμενη συμφωνία μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου, καθώς τόσο ο Τόνι Μπλερ όσο και ο Γκόρντον Μπράουν έλαμψαν διά της απουσίας τους σε βασικά ευρωπαϊκά ζητήματα.

ΗΓαλλία παρουσίασε μια σειρά από προτάσεις στη Γερμανία: ένα κοινό υπουργείο για την προώθηση των διμερών σχέσεων του οποίου θα τεθεί επικεφαλής ένας «εκπρόσωπος» από κάθε κυβέρνηση, μια τακτική κοινή συνέλευση των νομοθετικών σωμάτων των δύο χωρών, κοινό πρόγραμμα επιστημονικών και τεχνολογικών ερευνών καθώς και την προσπάθεια προσέγγισης σε άλλα ζητήματα όπως η αμυντική βιομηχανία.

Αυτό που ήταν σίγουρα αναπάντεχο ήταν η συμφωνία των ηγετών των δύο χωρών για το πρόσωπο που θα αναλάβει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης (κατά τα φαινόμενα θα είναι ο νυν πρωθυπουργός του Βελγίου). Μένει να δούμε αν θα συμφωνήσει η γερμανίδα καγκελάριος με τις γαλλικές προτάσεις, κάτι που αναμφίβολα θα είναι ένα καλό νέο. Σε κάθε περίπτωση αυτό που είναι εμφανές από την πλευρά του Βερολίνου είναι μια ευχάριστη διάθεση παρά την κρίση, μια αισιοδοξία, μια σχετική γαλήνη: η Γερμανία μοιάζει να ενδιαφέρεται, όπως πάντοτε, για τα του οίκου της, γεγονός απολύτως φυσιολογικό, χωρίς όμως να αδιαφορεί καθόλου για τις ευρωπαϊκές «υποχρεώσεις» της. Η Ανγκελα Μέρκελ, αντλώντας χρήσιμα συμπεράσματα κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών, σημείωσε ότι οι τελετές αυτές μας διδάσκουν πως οφείλουμε να διαφυλάξουμε τις κοινές μας αξίες, δηλαδή τη δημοκρατία, την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και την υπερατλαντική συμμαχία.

Ο κ. Ζαν-Μαρί Κολομπανί είναι ένας από τους εγκυρότερους ευρωπαίους δημοσιογράφους, πρώην διευθυντής της εφημερίδας «Le Μonde». Το τακτικό, ανά Κυριακή, άρθρο του είναι γραμμένο αποκλειστικά για «Το Βήμα».