Ο εφιάλτης του ντόπινγκ

Η σχέση του με το ντόπινγκ είναι τόσο παλιά όσο και ο αθλητισμός. Εκείνο που άλλαξε είναι οι ουσίες, όχι όμως και η ουσία… Εστω και αν ο διεθνώς καθιερωμένος όρος ντόπινγκ αναφέρθηκε πρώτη φορά το 1865 για μια ομάδα κολυμβητών στο Αμστερνταμ, η προσφυγή στη χρήση φαρμάκων που βελτιώνουν τις επιδόσεις δηλητηριάζει τον αθλητισμό από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της αρχαιότητας. Μόνο που, αντί για το μείγμα οίνου και στρυχνίνης των αρχαίων προγόνων τους, οι σημερινοί παράνομοι χρησιμοποιούν υπερσύγχρονες τεχνικές ντόπινγκ, στηριγμένες στην τελευταία λέξη της… επιστήμης. Και αν οι πιονέροι του ντόπινγκ είχαν στόχο τις καλύτερες επιδόσεις, οι σύγχρονοι έχουν έναν επιπλέον: να ξεφύγουν από τον έλεγχο, ο οποίος έχει καθιερωθεί από τη δεκαετία του ’60 στον αθλητισμό.

Μέχρι στιγμής, οι προσπάθειές τους έχουν ευοδωθεί και το ντόπινγκ κερδίζει τον αγώνα δρόμου από τον αντιντόπινγκ έλεγχο. «Ο κανόνας είναι ο έλεγχος να υπολείπεται της απάτης» παραδέχονται οι αρμόδιοι επιστήμονες και αθλητικοί παράγοντες. Μπορεί η ανίχνευση των απαγορευμένων ουσιών στα βιολογικά δείγματα (ούρα, αίμα, τρίχες) να έχει σημειώσει μεγάλες προόδους τα τελευταία 15 χρόνια με την εισαγωγή αυτοματισμών, νέων τεχνικών προσδιορισμού με μεγαλύτερη επιλεκτικότητα, ακρίβεια και ευαισθησία, η… επιστήμη του ντόπινγκ όμως εξακολουθεί να έχει το προβάδισμα από τον έλεγχο.

* Δύο γνωστοί «δραπέτες»

Δύο είναι σήμερα οι ευρύτερα γνωστές ουσίες, οι οποίες ξεγλιστρούν από τον παραδοσιακό έλεγχο που γίνεται στα ούρα των αθλητών: η περίφημη ΕΡΟ (ερυθροποιητίνη) και η αυξητική ορμόνη.

Οι αθλητές που λαμβάνουν την ΕΡΟ αυξάνουν τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων τους και κατ’ επέκταση την ικανότητά τους να μεταφέρουν οξυγόνο στους ιστούς, αυξάνοντας έτσι την αντοχή τους. Πρόκειται για μια ουσία αγαπημένη των ποδηλατών που αγωνίζονται σε δημόσιο δρόμο και κάνουν καθημερινά εκατοντάδες χιλιόμετρα. Ο πιο διάσημος εραστής της αποκαλύφθηκε ότι ήταν ο ιταλός ποδηλάτης Μάρκο Παντάνι. Το αθλητικό ίνδαλμα των Ιταλών συνελήφθη πέρυσι ντοπαρισμένος με ΕΡΟ κατά τη διάρκεια του ποδηλατικού γύρου της Ιταλίας, έπειτα από αντιντόπινγκ τεστ στο αίμα του. Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα εκλάπησαν από νοσοκομείο της Αυστραλίας πάνω από 1.000 σύριγγες που περιείχαν ερυθροποιητίνη. Βάσιμες είναι οι υποψίες ότι αυτές θα διοχετευθούν στη μαύρη αγορά και θα φθάσουν στα χέρια αθλητών πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σίδνεϊ. Η συνθετική μορφή της αυξητικής ορμόνης, που είναι φάρμακο κατά του νανισμού, χρησιμοποιείται από αθλητές για την αύξηση της μυϊκής μάζας τους, καθώς έχει και αναβολική δράση. Εχει όμως πολλές παρενέργειες, ορισμένες από τις οποίες είναι εμφανείς, όπως η αύξηση των άκρων και ο προγναθισμός, γι’ αυτό και δεν χρησιμοποιείται ιδιαίτερα.

* Παρανομία και εξειδίκευση

Πίσω όμως από την ΕΡΟ και την αυξητική ορμόνη, οι οποίες βρίσκονται ήδη από καιρό στο στόχαστρο των επιστημόνων που ασχολούνται με τον αντιντόπινγκ έλεγχο, κρύβονται μια σειρά από νέες τεχνικές οι οποίες στηρίζονται σε συνδυασμό λήψης φαρμάκων και ορμονών. Μέθοδοι τελευταίου τύπου, που αποδεικνύουν όχι μόνο την εφευρετικότητα, την οποία παραδοσιακά έχει η παρανομία έναντι του νόμου, αλλά και την υψηλή εξειδίκευση που υπάρχει πλέον στον χώρο του ντόπινγκ. Αλλωστε η λήψη απαγορευμένων ουσιών, εκτός από μεγάλα κέρδη στους παρανομούντες αθλητές που καταφέρνουν να διακριθούν χάρη σε αυτές, δημιουργεί και τζίρο δισεκατομμυρίων στα κυκλώματα προώθησης και εμπορίας τους. Σύμφωνα με το αγγλικό περιοδικό «Arena», η μαύρη αγορά του ντόπινγκ κάνει ετήσιο τζίρο άνω των 6 τρισ. δρχ.

Ενα από τα νέα «φρούτα», το οποίο πρόσφατα αποκαλύφθηκε, είναι η ουσία οξυγλοβίνη. Σύμφωνα με τον δανό γιατρό και πρόεδρο της αντιντόπινγκ επιτροπής της χώρας του Μπένγκ Σάλτιν «η οξυγλοβίνη είναι μια ουσία που έχει ανάλογα αποτελέσματα με την ερυθροποιητίνη, αλλά δεν ανιχνεύεται στον οργανισμό, διότι ως σήμερα χρησιμοποιείται μόνο στα ζώα». Σύμφωνα με τον δανό γιατρό έγινε εκτεταμένη χρήση της οξυγλοβίνης κατά τον πρόσφατο ποδηλατικό γύρο της Γαλλίας. Ο νορβηγός συνάδελφος του Εγκιλ Χάουγκ φοβάται ότι η οξυγλοβίνη θα δώσει το «παρών» και στο Σίδνεϊ, καθώς ακόμη ­ παρά τις προσπάθειες που γίνονται ­ δεν είναι έχει βρεθεί η μέθοδος ανίχνευσής της.

Αντίθετα με την οξυγλοβίνη, η επιστήμη έχει πλέον τη δυνατότητα να ανιχνεύει την ΕΡΟ. Μόνο που γι’ αυτό χρειάζεται ο έλεγχος στο αίμα και όχι στα ούρα των αθλητών, όπως γίνεται ως τώρα. Εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του Σίδνεϊ η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα. Να επιτρέψει ή όχι τον έλεγχο στο αίμα για την ανίχνευση της ερυθροποιητίνης; Στις 28-29 Αυγούστου η Εκτελεστική Επιτροπή της ΔΟΕ θα συνεδριάσει για να αποφασίσει αν θα κάνει δεκτή την εισήγηση της Ιατρικής Επιτροπής της για την εφαρμογή ενός τεστ αίματος που επινόησαν αυστραλοί επιστήμονες και ενός τεστ ούρων, γαλλικής έμπνευσης, για την ανίχνευση της ερυθροποιητίνης. Τυχόν θετική απόφαση της ηγεσίας του ολυμπιακού κινήματος για την εφαρμογή του αυστραλέζικου τεστ θα αποτελέσει σημείο στροφής στην ιστορία των αντιντόπινγκ ελέγχων, που καθιερώθηκαν για πρώτη φορά το 1968 στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Αρκετοί είναι αυτοί που εκφράζουν την αμφιβολία αν η ΔΟΕ θα τολμήσει να προχωρήσει στην εφαρμογή αιμοληψιών, που παρουσιάζουν όχι μόνο πρακτικά προβλήματα αλλά δυσκολίες ηθικού και νομικού χαρακτήρα. Επιπλέον, αυξάνουν το κόστος των ελέγχων. Πάντως, προτού αποφασίσει, η ΔΟΕ θα συμβουλευτεί τη Νομική Επιτροπή της…


Η κλασική στανοζολόλη και η μοντέρνα ναδρολόνη

Η στανοζολόλη του ποδηλάτη Γιώργου Χειμωνέτου και η ναδρολόνη της βαδίστριας Αλεξάνδρας Τζιούτη φαρμάκωσαν τις τελευταίες ημέρες το κύρος του ελληνικού αθλητισμού. Η αποκάλυψη ότι οι δύο αθλητές, οι οποίοι επρόκειτο να πάρουν μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες, βρέθηκαν ντοπαρισμένοι με τις δύο προαναφερόμενες ουσίες έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία σε ένα τοπίο που έμοιαζε ειδυλλιακό. Οι απαγορευμένες ουσίες κόστισαν στους Χειμωνέτο και Τζιούτη την τιμή της ολυμπιακής συμμετοχής και στους υπευθύνους του ελληνικού αθλητισμού τον… ύπνο τους, καθώς αποδείχθηκε ότι ο εφιάλτης του ντόπινγκ βρίσκεται εντός των πυλών.

Ποια όμως είναι η ταυτότητα των δύο απαγορευμένων ουσιών, που εξώθησαν στον δρόμο της αμαρτίας τους δύο αθλητές; Κατ’ αρχήν και οι δύο ανήκουν στην ίδια κατηγορία. Πρόκειται δηλαδή για αναβολικά στεροειδή, τα οποία είναι συνθετικές μορφές της τεστοστερόνης, της ανδρικής ορμόνης. Τα στεροειδή είναι φάρμακα που εμφανίστηκαν στη δεκαετία του ’30 και χορηγούνταν σε άνδρες οι οποίοι δεν παρήγαγαν ικανοποιητικές ποσότητες τεστοστερόνης αλλά και σε ασθενείς που έπασχαν από αναιμία, καρκίνο του μαστού και οστεοπόρωση. Σήμερα η ιατρική χρήση τους έχει περιορισθεί σημαντικά και τα αναβολικά στεροειδή έχουν μεταναστεύσει σχεδόν εξ ολοκλήρου στον χώρο του αθλητισμού ως μέσα ντόπινγκ, καθώς αυξάνουν τη μυϊκή μάζα και τη δύναμη των αθλητών. Ανάμεσα στις παρενέργειές τους είναι η ατροφία των όρχεων, η στειρότητα, η αύξηση του προστάτη και η μείωση της παραγωγής σπέρματος, την οποία, ειρήσθω εν παρόδω, επικαλέστηκε ως λόγο για τη λήψη της στανοζολόλης ο Χειμωνέτος…

Η στανοζολόλη και η ναδρολόνη όμως, αν και είναι ουσίες της ίδιας κατηγορίας, δεν είναι και της ιδίας αποτελεσματικότητας. Αυτό άλλωστε καταδεικνύει και η διαφορά της τιμής τους. Η στανοζολόλη είναι το αναβολικό των πλουσίων, αφού κοστίζει δεκαπλάσια από τη ναδρολόνη των… φτωχών. Ο λόγος; Η στανοζολόλη έχει πολύ μεγαλύτερη αναβολική δράση από τη ναδρολόνη και βοηθάει έτσι πολύ καλύτερα όσους ενδιαφέρονται να αυξήσουν τη μυϊκή μάζα τους. Τα στεροειδή έχουν δύο ειδών δράσεις: την ανδρογονική που δίνει τα χαρακτηριστικά του φύλου και την αναβολική που συντελεί στην αύξηση της μυϊκής μάζας. Η στανοζολόλη έχει μικρότερη ανδρογονική δράση και πολύ καλύτερη αναβολική, γι’ αυτό και θεωρείται από τις αγαπημένες ουσίες των… παρανόμων και ένα «all time classic» αναβολικό. Αλλωστε η στανοζολόλη έχει περάσει στην παγκόσμια ιστορία του αθλητισμού από τη στιγμή που αποκαλύφθηκε ότι βρισκόταν πίσω από τις εξωπραγματικές επιδόσεις του Μπεν Τζόνσον, όταν ο Καναδός σπρίντερ πιάστηκε ντοπαρισμένος στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Σεούλ.

Και η… χαμηλού προφίλ και αποτελεσματικότητας ναδρολόνη όμως έχει διάσημους οπαδούς, όπως ο βρετανός χρυσός Ολυμπιονίκης της Βαρκελώνης και παγκόσμιος πρωταθλητής στα 100μ. Λίνφορντ Κρίστι και η τζαμαϊκανή σταρ των σπριντ Μέρλιν Οτι. Ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα υπήρξε μια έξαρση κρουσμάτων αθλητών ντοπαρισμένων με ναδρολόνη, που συνδέθηκε με την παραγωγή στις ΗΠΑ συμπληρωμάτων διατροφής τα οποία περιείχαν την εν λόγω αναβολική ουσία. Πάντως στην περίπτωση της Τζιούτη προκαλεί ερωτηματικά η λήψη της ναδρολόνης, αφού ως βαδίστρια δεν είχε ανάγκη από αύξηση της μυϊκής μάζας της, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Την απάντηση τη γνωρίζει μόνο η ίδια και ο… Θεός.