Από τη θέση ευθύνης που μου εμπιστεύθηκε τιμητικά η πανεπιστημιακή κοινότητα τού μεγαλύτερου και ιστορικού πανεπιστημίου, τη θέση τού πρύτανη τού Πανεπιστημίου Αθηνών, ζω επί μήνες τη διάψευση ενός μύθου, τού μύθου τής αυτοτέλειας των πανεπιστημίων. Μαζί με τους συναδέλφους μου αντιπρυτάνεις βιώνουμε τον ασφυκτικό κλοιό μιας πανεπιστημιακής νομοθεσίας και πράξης που καθημερινά επιβεβαιώνει την υποτέλεια μάλλον παρά την αυτοτέλεια των πανεπιστημίων. Αυτό οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, κυρίως στην απόλυτη οικονομική εξάρτηση των πανεπιστημίων από το Κράτος. Το Κράτος πληρώνει και είναι αλήθεια ότι δαπανά πολλά δισεκατομμύρια άρα και το Κράτος θεσπίζει και ρυθμίζει από μόνο του, με μια πεπαλαιωμένη αντίληψη που επικρατεί ακόμη στην Ελλάδα, τη διοίκηση των πανεπιστημίων, ανοιγοκλείνοντας τη στρόφιγγα των οικονομικών πόρων. Το αν θα ιδρύσει ένα πανεπιστήμιο νέες επιστημονικές ειδικότητες, νέους σύγχρονους επιστημονικούς κλάδους, νέα απαραίτητα Τμήματα ή Τομείς, θέσεις για νέους επιστήμονες κ.λπ., ώστε να υπάρξει ουσιαστική ανανέωση τού πανεπιστημιακού δυναμικού και να αποφευχθεί η προϊούσα επιστημονική και ερευνητική γήρανση, εξαρτάται τελικά από αποφάσεις που λαμβάνονται στο Υπουργείο Παιδείας. Το Κράτος επίσης ορίζει και αποφασίζει πόσοι και ποιοι θα εισαχθούν σε κάθε πανεπιστήμιο, τι είναι η ανώτατη εκπαίδευση, ποιοι μπορούν να ανήκουν σ’ αυτήν κ.λπ. Ετσι, με ένα σκεπτικό που θεωρητικά δεν στερείται βάσεως, βρέθηκαν ξαφνικά τα ΤΕΙ στην ανώτατη εκπαίδευση κι έγιναν ουσιαστικώς πανεπιστήμια, ενώ τα πανεπιστήμια έμειναν με την ψευδαίσθηση ότι διαθέτουν αυτοτέλεια, ότι μπορούν δήθεν να έχουν λόγο για το τι προδιαγραφές απαιτεί η ανώτατη εκπαίδευση (προσόντα διδακτικού προσωπικού, περιεχόμενο σπουδών, προγράμματα διδασκαλίας, υλικοτεχνική υποδομή, απαιτήσεις επιλογής φοιτητών κ.λπ.), με την ψευδαίσθηση ότι καθορίζουν τα ίδια τη βαθμίδα εκπαίδευσης στην οποία ανήκουν. Αλλά δεν είναι πολυτέλεια να μιλάς για αυτοτέλεια, όταν λειτουργείς υπό καθεστώς θεσμικής, οικονομικής και διοικητικής υποτέλειας;
Το δράμα, όμως, τής έλλειψης πραγματικής αυτοτέλειας των πανεπιστημίων το ζούμε στα δύο μεγαλύτερα πανεπιστήμια (των Αθηνών και τής Θεσσαλονίκης) με τις πρόσφατες διοικητικές ρυθμίσεις που έχουν ως στόχο τη βελτίωση τού ΕΣΥ, αλλά τελικά πλήττουν από λανθασμένη σκόπευση άλλο στόχο: την αυτοτέλεια και την παιδευτική λειτουργία των πανεπιστημίων. Το Υπουργείο Υγείας δηλ. απορρυθμίζει την πανεπιστημιακή ιατρική εκπαίδευση, για να ρυθμίσει το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Πλήττει καίρια το ποιοτικά καλύτερο κομμάτι τού ΕΣΥ, για να βελτιώσει το ΕΣΥ!… Με εξωπραγματικές συλλήψεις (λειτουργία απογευματινών ιατρείων με εκατοντάδες γιατρούς σε ανύπαρκτους χώρους και με γριφώδεις, ανεξασφάλιστες αμοιβές) το Υπουργείο Υγείας έρχεται να υπαγορεύσει στις ιατρικές σχολές των πανεπιστημίων πώς θα λειτουργεί εφεξής το διδακτικό προσωπικό τους (ΔΕΠ) στις πανεπιστημιακές κλινικές, ώστε να εξισωθεί πλήρως προς τους γιατρούς τού ΕΣΥ (λες και είναι αυτό το ζητούμενο τού συστήματος υγείας), αγνοώντας επιδεικτικά ότι το πανεπιστήμιο και το Υπουργείο Παιδείας είναι τα μόνα αρμόδια για να καθορίσουν (όπως γίνεται ήδη με τον ισχύοντα νόμο 2530/97) τους όρους άσκησης τού έργου των πανεπιστημιακών γιατρών, που δεν είναι άλλο από το τρίπτυχο: διδασκαλία – έρευνα – κλινικό έργο (συναφές προς τη διδασκαλία και την έρευνα). Ερχεται δηλ. το Υπουργείο Υγείας να καταλύσει την αυτοτέλεια τού πανεπιστημίου, απαγορεύοντας σε πανεπιστημιακούς γιατρούς (καθηγητές, αναπληρωτές, επίκουρους, λέκτορες), που οι πανεπιστημιακές τους κλινικές φιλοξενούνται στο ΕΣΥ, να ασκούν το κλινικό τους έργο, το οποίο όμως άμεσα συναρτάται με το διδακτικό-ερευνητικό πανεπιστημιακό τους έργο. Αυτό ως τιμωρία, εφόσον προσφέρουν κάποιες υπηρεσίες (νομίμως, κατά τον πανεπιστημιακό νόμο 2530/97) στον ιδιωτικό τομέα. Μπορούμε, λοιπόν, εδώ να μιλάμε για σεβασμό τής αυτοτέλειας τού πανεπιστημίου και των ισχυόντων πανεπιστημιακών νόμων;
Αν θέλει το Υπουργείο Υγείας να προχωρήσει πραγματικά σε τομές με σοβαρά, μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, ας δώσει την ευκαιρία στα πανεπιστήμια να διαχειρισθούν μόνα τους, με πλήρη αυτοδιοίκηση και αυτοδιαχείριση, τους πόρους που μπορούν να έχουν βοηθούμενα να προβούν σε μια γενναία αναδιοργάνωση τής λειτουργίας των πανεπιστημιακών νοσοκομείων (με τη δημιουργία συνθηκών που προσφέρουν τα ιδιωτικά νοσοκομεία, με άλλες αμοιβές και κίνητρα για τους πανεπιστημιακούς γιατρούς κ.λπ.). Τότε μόνο μπορεί να υπάρξει πλήρης αναστροφή τού κλίματος στην Υγεία και να επιτευχθεί η επιθυμητή, ελπίζω, μετακίνηση τού κύριου όγκου των ασθενών από τα ιδιωτικά στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία. Ενα τέτοιο εγχείρημα μπορεί να ξεκινήσει με το Λαϊκό Νοσοκομείο που ανήκει ιδιοκτησιακά και ως προς τον αριθμό των κλινικών του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ας στέρξουν, επιτέλους, οι Υπουργοί Παιδείας και Υγείας να βοηθήσουν όπως έχουν νομική και ηθική υποχρέωση να γίνει το Λαϊκό Νοσοκομείο ένα πραγματικό πανεπιστημιακό νοσοκομείο, με πλήρη αυτοδιοίκηση και αυτοχρηματοδότηση έναντι των υπηρεσιών νοσηλείας που μπορεί να προσφέρει και μέσα στο πλαίσιο μιας πραγματικής αυτοτέλειας τού πανεπιστημίου. Το κυνήγι μαγισσών δεν ταιριάζει στον Αλέκο Παπαδόπουλο ούτε η άνευ ορίων ανοχή των όσων γίνονται εις βάρος της ιατρικής εκπαίδευσης στα πανεπιστήμια ταιριάζει στον Πέτρο Ευθυμίου.
Ο κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης είναι καθηγητής Γλωσσολογίας, πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.
