Είναι ο πιο πολυταξιδεμένος κληρικός στα 23 χρόνια της ιεροσύνης του στην Αγία Εδρα ο Ιωάννης Παύλος Β’ ταξίδεψε πολύ περισσότερο από όσο όλοι μαζί οι πολιτικοί ηγέτες του κόσμου στον 20ό αιώνα. «Εχω να μεταφέρω το αίσθημα της πληρότητας, της θεϊκής καταξίωσης και της αγάπης σε όλη την οικουμένη» δήλωσε πέρυσι στο Ισραήλ, εξηγώντας τη μοναδική κινητικότητά του. Εκανε σαφέστερο τι εννοούσε όταν προ μηνών παρακίνησε τους Κουβανούς, μιλώντας ισπανικά παρουσία του Φιντέλ Κάστρο στην Αβάνα, «να μη φοβούνται, γιατί έχουν δικαιώματα». Καθώς μιλά με άνεση οκτώ γλώσσες δεν δυσκολεύθηκε ακόμη και όταν στη Βραζιλία ένας δήμαρχος τον προσφώνησε σε τοπική βραζιλιανοπορτογαλική διάλεκτο. Το συγγραφικό του έργο, θρησκευτικού – κατηχητικού χαρακτήρα κατά το πλείστον, ξεπερνά τις 9.000 πυκνοτυπωμένες σελίδες και, μολονότι η υγεία του από το 1981, όταν τραυματίστηκε κατά την απόπειρα εναντίον του, δεν είναι καλή, κρατά γερά σε ασφυκτική πειθαρχία την Καθολική Εκκλησία μη διστάζοντας να καθαιρέσει ακόμη και ανώτατους ιερωμένους της όταν τολμήσουν να απομακρυνθούν από αυτό που εκείνος θεωρεί «παραδοσιακή εκκλησιαστική τάξη».
Ο πρώτος μετά τον Αδριανό Στ´ (16ος αιώνας) μη Ιταλός πάπας, είναι ασφαλώς και ο πρώτος που ενεργά και απροσχημάτιστα ασκεί πολιτική. Αν ο Πίος ΙΑ´ έκανε τα στραβά μάτια, εγκρίνοντας κατ’ ουσίαν την κτηνωδία των χιτλερικών, και αν ο Ιωάννης Παύλος Α´ περιορίστηκε στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου σε ευχολόγια υπέρ της «Ειρήνης στον κόσμο», ο κατά κόσμον Καρόλ Βοϊτίλα, ο πολωνός προκαθήμενος της «Εκκλησίας του ενός δισεκατομμυρίου πιστών», πήρε και εξακολουθεί να παίρνει ενεργό μέρος στη διαμόρφωση του παγκόσμιου πολιτικού σκηνικού. Το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ της Αμερικής δεν έκανε απλώς μια χειρονομία σεβασμού όταν, προτείνοντάς τον το 1993 για το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης, χαρακτήρισε τον Ιωάννη Παύλο Β´ «πρωτεργάτη στην κατεδάφιση του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού».
Κατά τύχην κληρικός
Και όμως αυτός ο άνθρωπος έγινε κατά τύχην κληρικός. Μικρός στο Βνατοβίτσε, όπου γεννήθηκε, ήταν τερματοφύλακας στη σχολική ποδοσφαιρική ομάδα και όταν τον ρωτούσαν τι ήθελε να γίνει απαντούσε φιλόλογος ή ηθοποιός. Και βγήκε στο θέατρο, στο «Ραπσόντικ», ερασιτεχνικά φυσικά. Μάλιστα με την Ντανιούτα Μιχαηλόφσκα, που έπαιξε μαζί του και έκτοτε απέκτησε μεγάλη φήμη ως ηθοποιός, εξακολουθεί να έχει συχνή αλληλογραφία. Ηταν η γερμανική κατοχή, που έδειχνε κάποιο σεβασμό στον υπερσυντηρητικό πολωνικό κλήρο, ήταν και η έμφυτη αφοσίωσή του στα θεία, που έστειλαν τον νεαρό Βοϊτίλα σε εκκλησιαστικά σχολεία. Χειροτονήθηκε το 1946, επί κομμουνιστικού καθεστώτος.
Η πρώτη ιερατική παρουσία του στη Ρώμη, όταν τον Ιούνιο 1967 ο τότε πάπας Παύλος Στ´ τον χειροτόνησε καρδινάλιο, κίνησε το ενδιαφέρον με την ομολογία του ότι επιδίωξή του θα είναι «τίποτε λιγότερο από την εγκαθίδρυση μιας πλήρως χριστιανικής κοινωνίας με ανθρωπιστικό περιεχόμενο, άντικρυς αντίθετη στη μαρξιστική υλιστική κοινωνία των αθεϊστικών ιδεών». Και ας διακρινόταν εκείνο τον καιρό η αυγή της αμερικανοσοβιετικής προσέγγισης. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ως Πάπας πλέον στη συγκέντρωση των καρδιναλίων στο μοναστήρι της Φιτίμα, στην Πορτογαλία, κάλεσε το παγκόσμιο Καθολικό ιερατείο σε «σταυροφορία» ενάντια σε «καθετί που αγνοεί την Υπεραγία Θεοτόκο και εκτρέφει τον πάσης μορφής αθεϊσμό», έστω και αν αυτό απαιτεί «σύγκρουση» με τους κυβερνώντες.
Η δημιουργία της «Αλληλεγγύης»
Ο φίλος του Ταντέους Μαζοβιέσκι, ο πρώτος πρωθυπουργός της Πολωνίας μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος, απεκάλυψε πρόπερσι ότι ο Ιωάννης Παύλος Β´ έπαιξε «ηγετικό, καθοριστικό ρόλο» στη δημιουργία της «Αλληλεγγύης», στη διάδοση και στην ανάπτυξή της καθώς και στην προβολή του Λεχ Βαλέσα διεθνώς. Οταν το 1981 επιβλήθηκε στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία, ο Πάπας «άρχισε να στέλνει γράμματα καθοδηγώντας και νουθετώντας τους ακτιβιστές της “Αλληλεγγύης” να μην εξαγριώσουν τους Σοβιετικούς γιατί θα γίνει δυσκολότερη η αντιμετώπισή τους». Και προσθέτει ο Μαζοβιέσκι: «Απλοί παπάδες αλλά και επίσκοποι και άλλοι ανώτατοι ιερωμένοι του Βατικανού χρησιμοποιήθηκαν ως ταχυδρόμοι, διότι ουδείς τους έκανε έρευνα. Κάτω από τα ράσα τους βρίσκονταν συνήθως πολύ περισσότερα μηνύματα και γράμματα από όσα μετέφερε ο ταχυδρόμος».
Δεν πήρε τυχαία το όνομα Ιωάννης Παύλος, αυτό που είχε ο αμέσως προκάτοχός του. Ηθελε έτσι να δείξει ότι θα συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις στην Καθολική Εκκλησία που είχε εγκαινιάσει ο Ιταλός Ιωάννης Παύλος Α´. Τίμησε αυτή τη συμβολική πράξη. Με τη διαφορά ότι οι μεταρρυθμίσεις του έγιναν προς τη συντηρητική κατεύθυνση, αντίθετα προς το όραμα του προκατόχου του.«Είναι λάθος να θέλουμε δημοκρατικές διαδικασίες για την πίστη» δήλωσε στο «Time» το 1992 δικαιολογώντας τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τα εκκλησιαστικά πράγματα «σκληρό, συντηρητικό και κατά βάση αντιδραστικό» είχε γράψει η ισπανική «El Pais» εκείνο τον καιρό. Κατά τις μαρτυρίες γάλλων καθολικών θεολόγων το Βατικανό «εφαρμόζει μεθόδους Ιερής Εξέτασης, αγνοώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα» στις σχέσεις του με τον Καθολικό κλήρο. Σε μια από τις πιο πολυσυζητούμενες παπικές Εγκυκλίους, την Veritatis splendor, ο Ιωάννης Παύλος μιλά απερίφραστα για την «υποχρέωση» της Αγίας Εδρας «να επιβάλει, εν ανάγκη, εκκλησιαστική φίμωση σε εκείνους που νομίζει ότι αμφισβητούν τα εκκλησιαστικά δόγματα». Ετσι, στιγματίστηκαν δημόσια ο αμερικανός θεολόγος Τσαρλς Κάραν και ο βραζιλιανός φιλελεύθερος κληρικός Λεονάρντο Μποφ. Ως και τους Ιησουίτες θεωρεί «πολύ φιλελεύθερους» ο Πάπας. Το 1985 αποσχημάτισε τέσσερις ιερείς στη Νικαράγουα επειδή υποστήριζαν τους Σαντινίστας, μεταξύ αυτών και τον υπουργό Πολιτισμού Ερνέστο Καρντενάλ, έναν τραπιστή μοναχό.
Τα τάγματα πραιτωριανών
Πέρα όμως από τις Εγκυκλίους και τις από άμβωνος προτροπές, ο Ιωάννης Παύλος έκανε και έργο συντηρητικών θεμελίων, φυσικά. Είναι αλήθεια ότι δεν κατόρθωσε να απο-ιταλοποιήσει τη γραφειοκρατία του Βατικανού απλώς τοποθετεί συντηρητικούς, συνήθως μη Ιταλούς, σε θέσεις που χηρεύουν λόγω θανάτων. Δημιούργησε όμως την Opus Dei, μια ημιπαράνομη(!) οργάνωση λαϊκών που θα «κατευθύνει ιδεολογικά την (ιταλική) κοινωνία» πάνω σε βάσεις «αγάπης, ειρήνης και απόρριψης των αθεϊστικών κηρυγμάτων». Το γεγονός ότι στη διοίκηση της οργάνωσης τοποθετήθηκαν, επιλεγμένοι από τον ίδιο τον Πάπα, στενοί συνεργάτες του δεν εμπόδισε την κυβέρνηση, όταν ωρίμασαν οι πολιτικές συνθήκες στην Ιταλία, να προχωρήσει σε αποκαλυπτήρια σειράς ύποπτων ενεργειών που έστειλαν μερικά εξέχοντα μέλη της στα δικαστήρια και την οργάνωση στη δημόσια χλεύη. Αλλά και «τάγματα» (θρησκευτικών) πραιτωριανών οργάνωσε ο Πάπας, τους «Λεγεωναρίους του Χριστού», που υπάγονται στον ίδιο προσωπικά για να μην είναι υπό τον έλεγχο των επισκόπων με την εντολή «να διαφυλάξουν τη θεϊκή πίστη». Το 1997 η δύναμη αριθμούσε 300 κληρικούς-μέλη και περί τις 3.000 μαθητευόμενα λαϊκά μέλη.
Δεν διαφεύγουν της παπικής οργής και οι λαϊκοί. Το 1985 υποχρέωσε σε παραίτηση τον Βιρτζίλιο Λέβι, υποδιευθυντή του ημιεπίσημου οργάνου του Βατικανού «L’ Osservatore Romano», επειδή αυτός επέκρινε τον πολιτικό καιροσκοπισμό του Λεχ Βαλέσα και αποσχημάτισε «άνευ συζητήσεως» τον πατέρα Ζαν Μπερτράν Αριστίντ επειδή τον παράκουσε και δέχθηκε να γίνει πρόεδρος της Αϊτής. Σφοδρός πολέμιος των αμβλώσεων στη βάση αποκλειστικά της «θεοκρατικής ηθικής και φιλοσοφίας των εκκλησιαστικών κανόνων», ακόμη και των αμβλώσεων που υποδεικνύουν οι ιατροί, ο Ιωάννης Παύλος Β´ απέφυγε να καταδικάσει τη θανατική ποινή όταν του το ζήτησε ακόμη και ο Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι του ΟΗΕ. Αρνούμενος να ανεχθεί την είσοδο των γυναικών στο λειτουργικό της Εκκλησίας, ζήτησε προ μηνών από τη βρετανή θεολόγο δρα Λαβίνια Μπιρν να μη δώσει για εκτύπωση το βιβλίο της «Η Γυναίκα στην Αγία Τράπεζα». Και, φυσικά, είναι ανεπιφύλακτα εχθρικός στην κλωνοποίηση, ακόμη και στα σχετικά πειράματα, καθ’ ότι αυτά «δαιμονίζουν την ίδια τη θεϊκή υφή του ανθρώπου».
Ο «επίγειος παράδεισος»
Αγνός στην ψυχή, λιτός στην καθημερινή ζωή του «όσο ένας απλός μοναχός» λέγουν όσοι τον γνωρίζουν και με τον μυστικισμό του πολωνού κατατρεγμένου να προβάλλει σε κάθε του ενέργεια, ο Ιωάννης Παύλος μίλησε και προπαγάνδισε από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 υπέρ της «Ευρώπης από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια». Μολονότι εννοούσε αυτή την Ευρώπη ως «χριστιανικό επίγειο παράδεισο» που, φυσικά, θα εξάλειφε από προσώπου γης την αθεϊστική Σοβιετική Ενωση, η δήλωση επικρίθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως έμμεση (καθολική) υπονόμευση της (προτεσταντικής) αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη. Ούτε διέφυγε ο Πάπας από τα αρνητικά σχόλια κύκλων του ΝΑΤΟ όταν μέσα στον ορυμαγδό των αντισερβικών εκδηλώσεων το 1998 δήλωσε: «Μα και οι Κροάτες δεν είναι άγγελοι». Στην Κούβα τελευταία δεν δυσκολεύθηκε να κατηγορήσει, ενώπιον του Φιντέλ Κάστρο, τον «αθεϊστικό κομμουνισμό» επειδή, όπως είπε, αυτός πέραν των άλλων «οδηγεί στην απώλεια του θεϊκού δώρου που λέγεται ψυχή». Την ίδια στιγμή κατήγγειλε τον «αχόρταγο καπιταλισμό», στον οποίο φόρτωσε σχεδόν όλα τα δεινά που υποφέρει μέγα τμήμα της ανθρωπότητας. Τα τελευταία χρόνια ο Πάπας έγινε κήρυκας της προστασίας των μεταναστών και στην ιστορική συνάντησή του, πέρυσι στην Αίγυπτο, με τον κόπτη αρχιερέα και τον σιίτη μουσουλμάνο ηγέτη μίλησε με θέρμη και πάθος για την «αδικία» που γίνεται εις βάρος των Παλαιστινίων.
