Σε αναζήτηση των διεθνών προσωπικοτήτων που σημάδεψαν την επιχειρηματική δραστηριότητα κατά τον 20ό αιώνα, δεν είναι τυχαία η επιλογή τεσσάρων Αμερικανών ­ ο αιώνας που σε λίγες ημέρες εκπνέει σφραγίστηκε εξάλλου από την οικονομική κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών. Πρόκειται για τέσσερις ιδιοφυείς επιχειρηματίες που αναδείχθηκαν μέσα από τις τάξεις δύο… επαναστάσεων. Στις αρχές του αιώνα ήταν η επανάσταση της αυτοκινητοβιομηχανίας που ανέδειξε τον Χένρι Φορντ και τον Αλφρεντ Σλόουν. Στα τέλη του η τεχνολογία των ηλεκτρονικών υπολογιστών αναδεικνύει τον Τόμας Γουότσον και τον Μπιλ Γκέιτς: ανθρώπους που έχουν συνδέσει το όνομά τους με την ανάπτυξη του σύγχρονου καπιταλισμού, όπως έκανε ο Χένρι Φορντ με τη γραμμή παραγωγής, ο Αλφρεντ Σλόουν ως εφευρέτης του… management, ο Τόμας Γουότσον, ο κορυφαίος σύμφωνα με το περιοδικό «Fortune» καπιταλιστής όλων των εποχών, αλλά και ο πλουσιότερος άνθρωπος όλων των εποχών, ο Μπιλ Γκέιτς. Ο τελευταίος γράφει, κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα (και καθώς διαβάζετε αυτές τις γραμμές), τη δική του ιστορία στον κόσμο των επιχειρήσεων…







Ο Χένρι Φορντ (1863-1946) υπήρξε ένας από τους λίγους επιχειρηματίες που κατάφεραν να κάνουν το όνομά τους συνώνυμο με το προϊόν που κατασκεύαζαν. Η αδιαμφισβήτητη ιδιοφυΐα του δεν τον ανέδειξε μόνο στον μεγαλύτερο επιχειρηματία των αρχών του 20ού αιώνα, σε άνθρωπο-σύμβολο της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, δεν τον βοήθησε μόνο να συγκεντρώσει προσωπική περιουσία 1 δισ. δολαρίων (σήμερα αντιστοιχούν σε 36 δισ. δολάρια), αλλά κυρίως τον καταξίωσε ως έναν από τους πατέρες του σύγχρονου καπιταλισμού.


Γιος αγρότη ιρλανδικής καταγωγής, ο Χένρι Φορντ λάτρευε από μικρός τα μαστορέματα. Στα 16 του χρόνια εγκατέλειψε το σχολείο και το αγρόκτημα του πατέρα του και προσελήφθη στο εργοστάσιο Edison του Ντιτρόιτ. Πολύ γρήγορα ενδιαφέρθηκε για τις μηχανές εσωτερικής καύσεως, ενώ έμμονη ιδέα του ήταν να κατασκευάσει μια άμαξα που θα κινείται χωρίς… άλογα. Επειτα από πολλές δυσκολίες σε ό,τι αφορά την εξεύρεση χρηματοδοτικών κεφαλαίων ίδρυσε τη Ford και το 1908, κυριολεκτικά με τον ιδρώτα του προσώπου του, κατασκεύασε το περίφημο μοντέλο Ford Τ, ένα φθηνό και γερό αυτοκίνητο, «ώστε να μπορεί να το αγοράσει όλος ο κόσμος».


Μαζί με το Ford Τ δεν γεννήθηκε μόνο η μία από τις τρεις μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες του Ντιτρόιτ, αλλά και μια ρηξικέλευθη αντίληψη για τον τρόπο παραγωγής βιομηχανικών προϊόντων. Γεννήθηκε η ιδέα της «γραμμής παραγωγής», η οποία ρίχνει το κόστος και καθιστά προσιτά στον καθένα ακόμη και τα αυτοκίνητα!


«Ο εργάτης που τοποθετεί ένα μπουλόνι δεν βάζει και το παξιμάδι, και αυτός που βάζει το παξιμάδι δεν το βιδώνει ο ίδιος. Ολα είναι σε κίνηση στο συνεργείο, αλλά κανένας εργάτης δεν χρειάζεται πια να μετακινηθεί ούτε να σηκώσει οτιδήποτε». Η θεωρία του Φορντ και του αρχιεπιστάτη του Τέιλορ έμεινε στην ιστορία ως «φορδισμός-τεϊλορισμός». Επρόκειτο για έναν θρίαμβο του ορθολογισμού αλλά και της αλλοτρίωσης του εργαζομένου, όπως τη διακωμώδησε στην περίφημη ταινία «Μοντέρνοι καιροί» μια λιγότερο πραγματιστική, πλην όμως εξίσου ιδιοφυής, προσωπικότητα, ο Τσάρλι Τσάπλιν.


ΑΛΦΡΕΝΤ ΣΛΟΟΥΝ ο Νεότερος



Ο Αλφρεντ Σλόουν ο Νεότερος (1876-1966) ξεκίνησε την επιχειρηματική του καριέρα το 1898 ως προμηθευτής κυλινδρικών στηριγμάτων στον Χένρι Φορντ. Λίγα χρόνια αργότερα πούλησε την εταιρεία του Hyatt Roller Bearing στον Γουίλιαμ Ντιράν και εκείνος την ενσωμάτωσε στην General Motors. Ετσι το 1916 ο Σλόουν έγινε αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της GM, της αυτοκινητοβιομηχανίας η οποία ανταγωνίστηκε σκληρά και δημιούργησε τα μεγαλύτερα προβλήματα στη Ford.


Από το 1923 που ανέλαβε μόνος του την ηγεσία της GM ως το 1946 που αποσύρθηκε ο Σλόουν ο Νεότερος προώθησε τόσο πολύ την τέχνη του διοικείν ώστε εξελίχθηκε σε πρότυπο για τις επόμενες γενιές μάνατζερ. Πρώτα δημιούργησε μια κεντρική εταιρική διεύθυνση, η οποία διένειμε τους πόρους στους διαφόρους κλάδους και λειτουργικούς τομείς της επιχείρησης, συντονίζοντας τη λειτουργία της. Από την κεντρική αυτή διεύθυνση κάθε τομέας αντλούσε κονδύλια, τεχνολογικό εξοπλισμό και έμψυχο υλικό κατά τρόπο ώστε να λειτουργεί με σχετική αυτονομία. Για να ελέγχει τους αυτόνομους τομείς και να συντονίζει την εταιρεία ο Σλόουν δημιούργησε ένα σύνολο εταιρικών διαδικασιών για την κατάρτιση του προϋπολογισμού των κλάδων παραγωγής και των τμημάτων, για τις προσλήψεις, τις πωλήσεις, τις επενδύσεις και εν γένει για τη λειτουργία της επιχείρησης. Δημιούργησε επίσης επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν διευθυντικά στελέχη και εργαζόμενοι προκειμένου να ανταλλάσσουν απόψεις και ιδέες με στόχο την πραγματοποίηση οικονομιών κλίμακος. Το μόνο που δεν ανεχόταν ο Σλόουν ήταν ο συνδικαλισμός των εργαζομένων, γι’ αυτό και δεν μπόρεσε να αποτρέψει μια σειρά απεργιακές κινητοποιήσεις το 1937.


Η μέθοδος διοίκησης του Σλόουν δημιούργησε έναν επιχειρηματικό κολοσσό, αφού η GM ήταν μια από τις πρώτες μεγάλες επιχειρήσεις στις ΗΠΑ που λειτουργούσαν εύρυθμα και αποδοτικά: απέκτησε τον απαραίτητο βαθμό κεντρικού ελέγχου, τον σωστό βαθμό αυτονομίας των τμημάτων, ενώ παράλληλα υπήρχε η απαραίτητη επαφή μεταξύ στελεχών και εργαζομένων. Το αποτέλεσμα ήταν από το 1921 ως το 1940 να αυξηθεί το μερίδιο της GM στην αμερικανική αγορά αυτοκινήτου από το 12,7% στο 47,5%, ενώ το ίδιο διάστημα το μερίδιο της Ford συρρικνώθηκε από το 55,7% στο 18,9%!


ΤΟΜΑΣ ΓΟΥΟΤΣΟΝ ο Νεότερος



Ο Τόμας Γουότσον ο Νεότερος (1914-1993) «κληρονόμησε» μεν μια μεγάλη και ανθηρή επιχείρηση από τον πατέρα του, την ΙΒΜ, αλλά χρειάστηκε να πολεμήσει και να συγκρουστεί έντονα με τον Τόμας Γουότσον τον Πρεσβύτερο για να δημιουργηθεί ο σημερινός κολοσσός των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Οι συγκρούσεις αυτές δεν περιορίζονταν αυστηρά και μόνο στις επιχειρηματικές επιλογές και αποφάσεις, αλλά και στον τρόπο λειτουργίας της εταιρείας, ακόμη και σε ζητήματα… ιδιοσυγκρασίας. Και χάρη στην ιδιοσυγκρασία του ο Γουότσον ο Νεότερος αναδείχθηκε από το περιοδικό «Fortune» ο «κορυφαίος καπιταλιστής όλων των εποχών»!


Βετεράνος πιλότος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γουότσον ο Νεότερος έμαθε τα μυστικά του κόσμου των επιχειρήσεων από τον πατέρα του, ο οποίος όμως δεν μπορούσε να φανταστεί το εύρος των δυνατοτήτων και το μέλλον που είχε η αγορά των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Επρόκειτο άλλωστε για έναν τομέα ο οποίος προϋπέθετε τεράστιες επενδύσεις σε έρευνα. Οταν το 1956 ο Γουότσον ο Νεότερος ανέλαβε τα ηνία της ΙΒΜ, η πληροφορική αποτελούσε ήδη τη νέα μεγάλη επανάσταση στις ΗΠΑ.


Ανθρωπος με μεγάλη διαίσθηση, που δεν φοβόταν τις καινοτομίες, ο Γουότσον ο Νεότερος αφιερώθηκε με όλες τις δυνάμεις του στην ανάπτυξη του ανερχόμενου αυτού επιχειρηματικού κλάδου. Τα χρόνια της μεγάλης ανάπτυξης της ΙΒΜ δεν δίσταζε να προσλαμβάνει κάθε χρόνο χιλιάδες εργαζομένους, τους οποίους μάλιστα συμπεριελάμβανε στο μισθολόγιο της εταιρείας και τους προσέφερε γενναιόδωρη ασφαλιστική κάλυψη και επιδόματα. Πολύ προτού δημιουργηθούν οι εκατομμυριούχοι της Microsoft, στην ΙΒΜ εργάζονταν εκατοντάδες εκατομμυριούχοι, με μεγάλη συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας, αφού συχνά έπαιρναν μετοχές ως bonus.


Εκείνο που εκπλήσσει περισσότερο είναι το γεγονός ότι ο ίδιος ο Γουότσον και ο στενότερος συνεργάτης του Αλ Γουίλιαμς το 1957 έπαψαν να αμείβονται με μετοχές ­ και ο πατήρ Γουότσον βέβαια ουδέποτε κατείχε μερίδιο μεγαλύτερο του 5% της επιχείρησης. «Δεν θέλαμε να μοιάζουμε με γουρούνια» είπε κάποτε ο Γουότσον ο Νεότερος αποκαλύπτοντας το ποιόν του ανδρός.


ΜΠΙΛ ΓΚΕΪΤΣ



Ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, ο Γουίλιαμ (Μπιλ) Γκέιτς, ο οποίος γεννήθηκε το 1955 στο Σιάτλ των Ηνωμένων Πολιτειών, αποτελεί χωρίς αμφιβολία την ενσάρκωση του σύγχρονου αν και αδίστακτου επιχειρηματία το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Δεν πρόκειται μόνο για μια μοναδική προσωπικότητα, η οποία με την ιδιορρυθμία της και τις παραξενιές της έχει συγκεντρώσει και διατηρεί έντονο το ενδιαφέρον των μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά και για έναν πραγματικά διορατικό άνθρωπο, ο οποίος συνδυάζει με ιδιοφυή τρόπο τις ιδιότητες του μηχανικού, του επιχειρηματία και του «εταιρικού αρχιτέκτονα».


Το 1975, σε ηλικία μόλις 20 ετών, ο Μπιλ Γκέιτς εγκατέλειψε τις σπουδές του στο Χάρβαρντ και ίδρυσε μαζί με τον παιδικό του φίλο Πολ Αλεν τη Microsoft, την εταιρεία που έμελλε κυριολεκτικά να μεταμορφώσει ολόκληρο τον κόσμο της υψηλής τεχνολογίας. Οπως και ο Χένρι Φορντ, έτσι και ο Μπιλ Γκέιτς έκανε προσιτό και διέδωσε στον κόσμο ένα μεγάλο τεχνολογικό επίτευγμα. Οπως άλλωστε ο Τόμας Γουότσον ο Νεότερος, δημιούργησε χιλιάδες εκατομμυριούχους, αφού μετέτρεψε σε μετόχους σχεδόν όλους τους εργαζομένους στη Microsoft (ο Γουότσον μοίραζε μετοχές μόνο στα διευθυντικά στελέχη).


Η πρωτοβάθμια καταδίκη της Microsoft, πριν από λίγες εβδομάδες, για μονοπώληση της παγκόσμιας αγοράς λογισμικού κατέδειξε την καταλυτική υπεροχή της εταιρείας στον κλάδο αλλά και τον αδίστακτο χαρακτήρα του Γκέιτς, του ανθρώπου που κατάφερε να κλέψει σε χρόνο ρεκόρ την παράσταση από τις πλέον καινοτόμες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, την Apple και τη Netscape.


Το όνομα του Μπιλ Γκέιτς έχει γίνει πλέον ταυτόσημο με τα χρήματα, αφού η προσωπική περιουσία του, σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, υπολογίζεται σε 104 δισ. δολάρια. Είναι η μεγαλύτερη περιουσία που δημιούργησε ποτέ άνθρωπος. Ωστόσο ο ίδιος ο Γκέιτς δηλώνει ότι δεν διακατέχεται από φιλοχρηματία αλλά από φιλανθρωπικά αισθήματα και ότι προτίθεται να δωρίσει την περιουσία του. Και ως πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή θεωρεί το μη κερδοσκοπικό ίδρυμα Bill & Melinda Gates, το οποίο διαχειριζόμενο 17 δισ. δολάρια είναι το μεγαλύτερο των Ηνωμένων Πολιτειών.