Στην Ελλάδα δίνουμε όλοι μαζί εξετάσεις, μικροί και μεγάλοι. Το πρόβλημα είναι οικογενειακό και χρειαζόμαστε έναν οδηγό για να ανιμετωπίσουμε αυτή τη δύσκολη περίοδο
Αυτή την εποχή σχεδόν σε κάθε ελληνικό σπίτι διαδραματίζεται και μια ιστορία που το σενάριό της ποικίλλει σε ύφος αλλά όχι σε θέμα. Ηρθαν οι εξετάσεις και τέρμα τα ψέματα. Το πρόβλημα είναι οικογενειακό. Ο καθένας θα παίξει τον μικρό ή τον μεγάλο ρόλο του γιατί, όπως είναι γνωστό, στην Ελλάδα δίνουμε όλοι μαζί εξετάσεις, μικροί και μεγάλοι!
Σε κάποιες οικογένειες το κλίμα θα είναι βαρύ, τα πρόσωπα ανέκφραστα και ο άνεμος θα πνέει απειλητικός για τον εξεταζόμενο μαθητή. Το αόρατο μήνυμα που δίνεται στον υποψήφιο είναι: «Κοίτα να περάσεις γιατί αλλιώς κάηκες!».
Σε κάποιες άλλες οικογένειες η ατμόσφαιρα θα έχει κάτι από προετοιμασία… νεκρώσιμης ακολουθίας. Η γιαγιά και η μαμά θα προσεύχονται σταθερά και θα κάνουν τάματα σε κάποια Παναγία. Το καντήλι θα ανάβει μέρα νύχτα. Θα ακούγονται μόνο ψίθυροι και ίσως κάποια προσευχή. Το αόρατο μήνυμα προς τον εξεταζόμενο είναι: «Ας μας λυπηθεί η Παναγία και ας κάνει το θαύμα της να περάσεις!».
Φυσικά υπάρχουν και οι καθαρόαιμες μεσογειακές οικογένειες που αντιμετωπίζουν το θέμα πιο ζωηρά! Κάπως έτσι: «Στρώσου να διαβάσεις επιτέλους! Μας έβγαλες την ψυχή!». Φωνές και χειρονομίες συνθέτουν το φόντο. Καμιά φορά σε αυτό συμπεριλαμβάνονται μικρότερα αδέλφια που πληρώνουν τη νύφη: «Σκάστε κι εσείς, δεν βλέπετε τι γίνεται; Κάντε επιτέλους ησυχία!».
Ερχόμαστε τώρα και στην πιο μοντέρνα έκδοση της ελληνικής οικογένειας που δίνει εξετάσεις. «Τι να κάνουμε, παιδί μου, αν δεν περάσεις, κάποια λύση θα βρεθεί» λέει ο μπαμπάς. «Διάβασε λίγο παραπάνω και θα τα καταφέρεις» λέει η μαμά. Γενικά το κλίμα είναι σχετικά ήρεμο, με γενικολογίες περί αδικιών, ανεργίας και τα σχετικά.
Η δόκτωρ Σμαρούλα Παντελή είναι ψυχολόγος, συγγραφέας.
Είναι γεγονός ότι οι εξετάσεις της Γ’ Λυκείου σφραγίζουν την πορεία που θα έχει το νεαρό άτομο από ‘κεί και πέρα. Δυστυχώς τα παιδιά μας κρίνονται σε μια ηλικία όπου οι αγωνίες για το σώμα τους και για τις σχέσεις τους με το άλλο φύλο βρίσκονται σε έξαρση. Γνωρίζουμε ότι η εποχή της εφηβείας είναι η εποχή με τις μεγαλύτερες εντάσεις και τις μεγαλύτερες εσωτερικές συγκρούσεις. Είναι και άνοιξη και άντε να μαζέψεις τους εφήβους να στρωθούν στο διάβασμα! Ωστόσο η ζωή είναι γεμάτη ευκαιρίες και ξέρουμε πολύ καλά ότι η σχολική επιτυχία δεν εγγυάται και την ευτυχία ή την επιτυχία του ατόμου στη ζωή γενικά.
Αυτή όμως είναι η πραγματικότητα, δηλαδή εφηβεία – άνοιξη – εξετάσεις. Ετσι έχουν τα πράγματα και οφείλουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να φθάσουν σε αυτές τις εξετάσεις με ηρεμία και αξιοπρέπεια.
Πρώτες βοήθειες για γονείς
Χαμηλώστε τους τόνους. Οσο δύσκολο και αν είναι, προσπαθήστε να απευθύνεστε στα παιδιά με ηρεμία. Μαλακώστε. Σκεφθείτε ότι ακόμη και αν το καμάρι σας έχει φθάσει 1.85 ύψος, παραμένει και είναι το παιδί σας. Ψυχολογικά βασίζεται σε εσάς. Στηρίξτε το. Δείξτε την αγάπη σας με απλές κουβέντες, χωρίς υπερβολές. Στους εφήβους συνήθως δεν αρέσουν οι πολλές γλύκες όταν προέρχονται από τους γονείς.
Αποφύγετε τις απειλές ή τις μεγάλες υποσχέσεις. Π.χ., «αν δεν περάσεις, μαύρο φίδι που σ’ έφαγε!» ή «αν περάσεις, θα σου πάρω αυτοκίνητο». Και στις δύο περιπτώσεις το μήνυμα προκαλεί άγχος στα παιδιά. Δεν χρειάζεται να τα επιβαρύνετε με περισσότερο άγχος, έχουν ήδη αρκετό. Αν τα απειλείτε, τα υποβιβάζετε. Αν τους υπόσχεστε, τα αγχώνετε να πετύχουν γιατί μόνο τότε δικαιούνται να απολαύσουν.
Να θυμάστε ότι το άγχος λειτουργεί σαν το κοντάρι του ισορροπιστή στο τσίρκο. Μπορεί να τον κρατήσει στο σχοινί ή να τον ρίξει κάτω. Χωρίς καθόλου άγχος είναι σαν να μην έχουμε κίνητρο. Με πολύ άγχος «παγώνουμε» και δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε. Αφουγκραστείτε λοιπόν με προσοχή το άγχος του παιδιού σας.
Καλύτερα να ακούτε παρά να μιλάτε αυτές τις ημέρες. Η ένταση των τελικών εξετάσεων μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά να λένε το μακρύ τους και το κοντό τους. Ακούστε προσεκτικά και μην πανικοβάλλεστε. Προτιμήστε να παίξετε τον ρόλο του καθρέφτη παρά τον ρόλο του ειδήμονα. Αν ένα παιδί πει «αν δεν περάσω θα πάω σε μοναστήρι», αποφύγετε την κριτική του τύπου «τι βλακείες λες». Ο ρόλος του καθρέφτη είναι να πείτε: «Βλέπω ότι έχεις πραγματικά αγχωθεί».
Αν ένα παιδί σάς τρομάξει με ακραίες δηλώσεις, όπως «θα σκοτωθώ» ή «θα πεθάνω», περιοριστείτε στο να το ακούσετε προσεκτικά και να πείτε: «Εγώ θα σ’ αγαπώ πάντα» ή «Για μένα η ευτυχία σου είναι πιο σημαντική από τους βαθμούς σου» ή «Ο,τι και αν γίνει με τις εξετάσεις, θα είμαστε εδώ μαζί για να βρούμε τις καλύτερες λύσεις».
Ασχοληθείτε με το διαιτολόγιό τους χωρίς άγχος. Μην τα φορτώνετε με πολύ φαγητό. Προτιμήστε τροφές ελαφριά μαγειρεμένες, με πολλή σαλάτα και οπωσδήποτε με συνοδεία αμυλούχων (μακαρόνια, ρύζι, πατάτες). Στύψτε πορτοκάλια και αφήστε να τα πιουν όταν θελήσουν. Μην τα ζορίζετε με το φαγητό.
Τώρα που διαβάζουν είναι καλύτερα να βρίσκεστε κοντά τους σταθερές ώρες. Παρ’ όλο που είναι μεγάλα παιδιά, αισθάνονται πιο ήσυχα αν δίνετε διακριτικά το παρών στο σπίτι. Πάρτε και εσείς ένα ωραίο βιβλίο και καθήστε στο σαλόνι να διαβάσετε ήσυχα. Ετσι θα λειτουργήσετε ως μοντέλο (παράδειγμα προς μίμηση) και θα δώσετε έναν τόνο ηρεμίας και γαλήνης.
Αποφύγετε να βλέπετε πολλή τηλεόραση. Αποσπάται η προσοχή των παιδιών όταν ξέρουν ότι εσείς είστε αραχτοί μπροστά στην τηλεόραση και απολαμβάνετε το αγαπημένο σας σίριαλ ενώ εκείνα υποφέρουν! Αν πρέπει η τηλεόραση να είναι ανοιχτή, κλείστε καλά τις πόρτες και βάλτε την ένταση χαμηλά.
Δεν χρειάζεται να μιλάτε πολύ στο τηλέφωνο δίνοντας ραπόρτο για την πορεία του διαβάσματος του νεαρού ή της νεαράς σας σε συγγενείς και φίλους.
εν αρέσει στα παιδιά αυτού του είδους η… διαφήμιση! Είναι σαν να ανακοινώνετε κάτι που εκείνα θεωρούν πολύ προσωπικό και γι’ αυτό θυμώνουν όταν σας ακούνε να διηγείστε τα «κατορθώματά» τους.
Ο καιρός των εξετάσεων δεν είναι καιρός για κουβέντες εφ’ όλης της ύλης. Αφήστε τα παιδιά στην ησυχία τους, χωρίς να προσπαθείτε να λύσετε τα προβλήματα της σχέσης σας αυτή την εποχή.
Προσπαθήστε να αποφύγετε συζητήσεις που απαριθμούν τα μεγάλα προβλήματα της ζωής. Οταν φορτώνουμε τα παιδιά με κινδυνολογίες, τους αφαιρούμε κάθε διάθεση για προσπάθεια. Τα κάνουμε να σκέφτονται: «Αφού η ζωή είναι τόσο δύσκολη, γιατί να προσπαθώ;».
Διαλέξτε μια στιγμή ηρεμίας και διηγηθείτε τα δικά σας «κατορθώματα» όταν ήσασταν μαθητές. Μιλήστε για τις αγωνίες που είχατε τότε. Δώστε στα παιδιά πληροφορίες για το πόσο σκληρές ήταν οι εξετάσεις εκείνο τον καιρό, χωρίς όμως να προσπαθείτε να φανείτε σπουδαίοι και χωρίς να συγκρίνετε τον εαυτό σας με εκείνα. Απλώς διηγηθείτε τους κάποια στιγμιότυπα της δικής σας μαθητικής ζωής.
Δώστε στα παιδιά ένα μήνυμα αισιοδοξίας. Κάντε τους ένα μικρό δώρο για παράδειγμα, ένα μπλουζάκι που τους αρέσει και προτρέψτε τα να βάλουν τα καλά τους και να πάνε στις εξετάσεις. Δώστε το μήνυμα της γιορτής.
Οι εξετάσεις δεν είναι ηλεκτρική καρέκλα! Στις εξετάσεις πηγαίνουμε με κέφι και αξιοπρέπεια, γιατί έτσι θα είμαστε πιο ήρεμοι και θα αποδώσουμε καλύτερα. Υπάρχει ζωή και μετά τις εξετάσεις και μάλιστα έχει πολλές καλές στιγμές.
Να θυμάστε ότι η απόδοση του παιδιού σας στις εξετάσεις δεν κρίνει την ικανότητά σας ως γονιού. Τα παιδιά εξετάζονται για τις δικές τους ικανότητες. Επιτρέψτε σε αυτά να πετύχουν ή να αποτύχουν. Δώστε τους το δικαίωμα να επιλέξουν εκείνα. Επομένως, μην τα φορτώνετε με εκφράσεις όπως «αν δεν περάσεις, θα με κάνεις ρεζίλι». Καλύτερα πείτε: «Αποφάσισε, παιδί μου, πώς θέλεις να προχωρήσεις στη ζωή. Εχεις το δικαίωμα να πετύχεις».
Φροντίστε να τελειώνετε τον λόγο σας με μια θετική κουβέντα που να ενθαρρύνει το παιδί. Παραδείγματα:
* Εχεις το δικαίωμα να πετύχεις.
* Μπορείς να πας στις εξετάσεις με καλή διάθεση.
* Η ζωή έχει πολλές δυσκολίες και αυτή η δυσκολία είναι στα μέτρα σου.
* Αξίζεις για αυτό που είσαι και όχι για τους βαθμούς που θα φέρεις.
Πρώτες βοήθειες για τα παιδιά
Είναι άδικο να έχει έξω λιακάδα και τα λουλούδια να ανθίζουν, ενώ εσείς πρέπει να είστε σκυμμένοι πάνω από ένα βιβλίο. Είναι σπάσιμο! Θα περάσει όμως. Σε λίγες μόνο ημέρες θα τελειώσει και τότε το πεδίο θα είναι ελεύθερο για εκείνους που κατάφεραν να συγκεντρωθούν και να αποδώσουν.
Ενας ορειβάτης κουράζεται πολύ για να φθάσει στην κορυφή. Ιδρώνει, ξεφυσάει, λαχανιάζει, κουράζεται, αλλά δεν το βάζει κάτω. Υπάρχει μια ξεχωριστή αίσθηση που αποζημιώνει όλους εκείνους που δεν το βάζουν κάτω και φτάνουν στην κορυφή.
Το να έχεις καταφέρει κάτι εσύ ο ίδιος είναι από τις μεγαλύτερες συγκινήσεις που μπορεί να έχεις στη ζωή σου. Δεν χρειάζεται μόνο υπομονή, συγκέντρωση και πίστη στον στόχο. Χρειάζεται και καλή διάθεση για να χαίρεσαι το κάθε βήμα σου. Χωρίς απόλαυση κανένας μας δεν θα μπορούσε να καταφέρει μεγάλα και σπουδαία πράγματα.
Μικρά μυστικά
Τώρα που είναι καιρός εξετάσεων υπάρχουν μερικά μικρά μυστικά που μπορούν να σε βοηθήσουν να τα καταφέρεις πιο εύκολα. Είναι μερικές δοκιμασμένες συνταγές από ανθρώπους που βρέθηκαν στη θέση σου, από ειδικούς επιστήμονες που μελέτησαν τις επιπτώσεις του άγχους και τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε εμείς οι άνθρωποι να το ξεπεράσουμε.
* Πρώτα απ’ όλα σκέψου ότι δεν είσαι μόνος σου ή μόνη σου. Γύρω σου χιλιάδες άλλα παιδιά σε πολλά μέρη του κόσμου βρίσκονται αυτόν τον καιρό αντιμέτωπα με εξετάσεις. Αλλά δεν είσαι μόνος σου και για έναν άλλο λόγο. Εχεις μια οικογένεια που νοιάζεται για σένα και έχεις και τους φίλους σου. Ολοι αυτοί σε αγαπούν και σου εύχονται καλή επιτυχία. Ακόμη και αν με τους γονείς σου είσαι σε κόντρα, κάτω από την ένταση θα βρεις την αγάπη.
* Πάρε μπροστά σου ένα λευκό χαρτί και γίνε στρατηγός της δικής σου εκστρατείας για την επιτυχία!
* Γράψε πρώτα πρώτα ποιοι είναι οι σύμμαχοί σου. Δηλαδή οι άνθρωποι εκείνοι που σε αγαπούν, σε εκτιμούν και είναι έτοιμοι να σου συμπαρασταθούν με έναν καλό λόγο. Γράψε τα ονόματά τους. Αυτοί είναι οι σύμμαχοί σου.
* Μετά κάνε μια λίστα με τις δυνάμεις του εχθρού! Δηλαδή τα σημεία στα οποία δυσκολεύεσαι. Μπορεί να είναι σημεία του χαρακτήρα σου ή κάποιο μάθημα που σε ταλαιπωρεί ή κάποιο πρόσωπο με το οποίο έχεις κόντρες αυτόν τον καιρό και σε ζορίζει.
* Κατόπιν κάνε μια λίστα με τις δυνάμεις σου. Δηλαδή κάνε μια καταγραφή του μάχιμου υλικού σου. Γράψε τα πράγματα στα οποία θα βασιστείς. Κάνε μια καταμέτρηση των δυνατών σημείων σου.
Παράδειγμα:
* Οι σύμμαχοί μου: Γιώργος (κολλητός), μαμά, θείος Σπύρος, κ. Πέτρου (μαθηματικός).
* Οι δυνάμεις του εχθρού: η ανυπομονησία μου, οι φωνές του μπαμπά, οι λιακάδες, η καφετέρια, οι πολλοί καφέδες.
* Οι δυνάμεις μου: το χιούμορ μου, η αισιοδοξία μου, το διάβασμα που έχω κάνει, η αποφασιστικότητά μου, η εμπιστοσύνη στον εαυτό μου.
Μπροστά στα θέματα:
Προς Θεού, μην αφήνεις τον εαυτό σου να μιζεριάζει! Μόλις πάρεις τα θέματα πάρε μια βαθιά ανάσα και βγάλε όλο τον αέρα από μέσα σου. Χαλάρωσε. Κάθησε αναπαυτικά στην καρέκλα και στήριξε τα πόδια σου καλά στο πάτωμα. Γειώσου. Πατάς στη γη. Μη φοβάσαι τίποτε. Ολα όσα γίνονται είναι στα μέτρα σου. Φαντάσου ότι ο καλύτερος σύμμαχός σου βρίσκεται τώρα δίπλα σου σε αόρατη μορφή και σε υποστηρίζει. Δεν είσαι μόνος. Συγκεντρώσου ήρεμα και χαλαρά. Καλή επιτυχία!
Από όλους όσοι προσπαθούν, είναι μερικοί που δεν πετυχαίνουν. Από αυτούς που δεν προσπαθούν, κανένας δεν πετυχαίνει! Οταν προσπαθείς, να σκέφτεσαι το μέλλον που σου αξίζει. Τίποτε λιγότερο από αυτό που σου αξίζει!
ΠΡΟΣΟΧΗ!
Μην ξεχάσεις να γράψεις το όνειρό σου με μεγάλα γράμματα και να το κολλήσεις πάνω από το γραφείο σου. Πρέπει να βλέπεις κάθε μέρα τον στόχο σου. Ετσι θα θυμάσαι γιατί κουράζεσαι και γιατί προσπαθείς. Να θυμίζεις στον εαυτό σου τακτικά ότι δικαιούται καλύτερη τύχη. Δικαιούσαι να είσαι χαρούμενος και γι’ αυτό προσπαθείς.
