Ο ρεπόρτερ
Πίτερ Αρνέτ. Ενας μύθος που γεννήθηκε για όλους εμάς βλέποντας τον πόλεμο του Κόλπου μέσω CNN, αν θυμάστε. Είναι ο άνθρωπος που περιέγραψε το «κακό» τότε εν τη γενέσει του και εμείς ξενυχτούσαμε για να δούμε τα θύματα των αμερικανικών αεροπορικών επιθέσεων.
Πίτερ Αρνέτ. Ο διασημότερος ίσως ρεπόρτερ του CNN φθάνει εντός των ημερών στην Ελλάδα, προσκεκλημένος του Mega Channel, για να μιλήσει στο δημοσιογραφικό συνέδριο που οργανώνεται στη Θεσσαλονίκη από τις 25-27 Μαΐου.
Πίτερ Αρνέτ. Ενας από τους λίγους εν ζωή που βρέθηκαν στον πόλεμο του Βιετνάμ, ένας 60ρης μαχόμενος δημοσιογράφος ο οποίος επί 25 συνεχή χρόνια έγραφε και τα τελευταία 17 χρόνια εκφράζεται μέσω της εικόνας του CNN.
Πίτερ Αρνέτ. Ενας άνθρωπος που «από τηλεφώνου» απαντάει στις ερωτήσεις μας. Αυτός καθισμένος στην πολυθρόνα ενός ξενοδοχείου στη Νιγηρία και εγώ στο σπίτι μου. Είναι σχεδόν μεσάνυχτα και τον ακούω να μιλάει για τη ζωή του και οι σφαίρες σφυρίζουν στα αφτιά μου. Νιώθω ότι έχω στην άλλη μεριά της τηλεφωνικής γραμμής έναν αυτόπτη μάρτυρα που έχει αφιερωθεί στη δημοσιογραφία.
Πίτερ Αρνέτ. Δεν έχει κάνει άλλη δουλειά στη ζωή του. Ηθελε πάντα να ταξιδεύει, έμαθε να μη φοβάται, μεταδίδει αυτό που εμείς όλοι θεωρούμε σημαντικό, αποτελεί τη γέφυρα των γεγονότων μαζί μας! Δεν πιστεύει στην αμεροληψία των ΜΜΕ αλλά στη μάχη του δημοσιογράφου για την αμεροληψία των ΜΜΕ. Για το καλό των τηλεθεατών φροντίζει, όπως λέει, η είδηση να είναι μια μορφή ψυχαγωγίας. Ολα αυτά και άλλα πολλά είναι ο Πίτερ Αρνέτ, ο πολεμικός ανταποκριτής και διάσημος ρεπόρτερ του CNN. Απολαύστε τον.
Πού σας βρίσκω τώρα;
«Μόλις έφθασα στη Νιγηρία».
Τι πήγατε να κάνετε στη Νιγηρία;
«Η Πρώτη Κυρία της Νιγηρίας έχει οργανώσει μια σύσκεψη όπου θα παρευρεθούν όλες οι Πρώτες Κυρίες της Αφρικής. Σκοπός της σύσκεψης είναι να προβάλουν τα προβλήματα που βασανίζουν την Αφρική, που αφορούν κυρίως τους πρόσφυγες και τα παιδιά. Οι γυναίκες θέλουν να συνεισφέρουν με κάθε τρόπο στην επαναφορά της ειρήνης στη Νοτιοκεντρική Αφρική, στη Ρουάντα, στο Ζαΐρ… Καταφέραμε να πάρουμε βίζα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βγάλεις βίζα για τη Νιγηρία».
Ετσι φανταζόσασταν το επάγγελμα του δημοσιογράφου όταν ξεκινούσατε την καριέρα σας; Ενα συνεχές ταξίδι;
«Καθόλου! Η καριέρα μου άρχισε σε ηλικία 17 χρόνων, αμέσως μόλις αποφοίτησα από το λύκειο στη Νέα Ζηλανδία. Πάντα ονειρευόμουν βέβαια να κάνω πολλά ταξίδια. Ηθελα πάντα να γνωρίσω τον κόσμο, αλλά δεν φαντάστηκα ποτέ ότι θα τον γνωρίσω τόσο καλά! Πού να φαντασθώ τότε ότι θα ήμουν κάποτε προσκεκλημένος της Πρώτης Κυρίας της Νιγηρίας! (γέλια) Οταν ήμουν νέος, άλλωστε, τα μέσα ενημέρωσης δεν είχαν τη δύναμη που έχουν σήμερα. Στη δεκαετία του ’50 δεν υπήρχε “διεθνές δίκτυο” πληροφοριών. Ο κόσμος φαινόταν πιο μικρός. Με τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας ο κόσμος φαίνεται μεγαλύτερος. Δεν ξέρω αν συμφωνείτε… Εγώ από την αρχή της καριέρας μου συμβαδίζω με την εξέλιξη της τεχνολογίας».
Πώς επιλέξατε να κάνετε αυτή τη δουλειά;
«Πέρασε πολύς καιρός από τότε… Δεν θυμάμαι τη στιγμή της επιλογής! (γέλια) Αν θυμάμαι καλά, όμως, ποτέ δεν πήρα τη μεγάλη απόφαση να γίνω δημοσιογράφος. Οταν τελείωσα το λύκειο, ο πατέρας μου με παρότρυνε να σπουδάσω Νομική. Δεν ήθελα όμως να γίνω ακαδημαϊκός».
Γιατί;
«Είχα βαρεθεί το σχολείο και ήμουν αποφασισμένος να πιάσω δουλειά. Τυχαία είδα μια αγγελία σε μια τοπική εφημερίδα που ζητούσε νέους ρεπόρτερ. Εκανα αίτηση και με προσέλαβαν».
Τι ήταν αυτό που σας προκάλεσε το ενδιαφέρον στην αγγελία για νέους δημοσιογράφους;
«Ημουν περίεργος να δω πώς είναι η ζωή ενός δημοσιογράφου. Πειραματιζόμουν τότε. Δεν ήξερα τίποτε. Δεν είχα την παραμικρή ιδέα αν θα μου άρεσε η δουλειά. Ευτυχώς όμως παθιάστηκα με τη δημοσιογραφία από την πρώτη στιγμή. Μου άρεσε να επικοινωνώ με διαφορετικούς ανθρώπους, να παίρνω συνεντεύξεις και να μεταδίδω τις εντυπώσεις μου στο κοινό».
Ολα αυτά από την πρώτη στιγμή;
«Ηταν ένας κεραυνοβόλος έρωτας· ένας έρωτας που μετά από 35 χρόνια παραμένει το ίδιο ζωντανός και έντονος».
Προτού μπείτε σε αυτό το επάγγελμα είχατε δοκιμάσει να κάνετε κάτι άλλο;
«Πού να προλάβω; Ημουν μόλις 17 χρόνων! Δεν μου είχε παρουσιασθεί εναλλακτική επιλογή ως τότε. Θα μπορούσα να είχα γίνει δικηγόρος ώστε να πραγματοποιήσω το όνειρο των γονιών μου. Η Νομική όμως δεν με ενδιέφερε καθόλου, όπως σας είπα. Η δημοσιογραφία είναι το μοναδικό επάγγελμα που έχω κάνει και το εξασκώ ακατάπαυστα εδώ και 35 χρόνια. Δεν είμαι πλέον ικανός να κάνω οτιδήποτε άλλο. Ούτε να δένω τα κορδόνια μου δεν ξέρω!». (γέλια)
Ο πατέρας σας ήταν δικηγόρος;
«Οχι. Ηταν εργολάβος. Ξέρω γιατί ρωτάτε… Γιατί επέμενε να γίνω δικηγόρος, ε; Ηταν το σίγουρο επάγγελμα γι’ αυτόν».
Στην οικογένειά σας υπήρχε κάποια παράδοση που να εξηγεί τον κεραυνοβόλο έρωτά σας με τη δημοσιογραφία;
«Υπήρχαν ορισμένοι καλλιτέχνες στην οικογένεια, αλλά ήταν κυρίως μουσικοί. Ο θείος μου ήταν διευθυντής ορχήστρας. Πριν από εμένα δεν υπήρχαν πάντως άλλοι δημοσιογράφοι στην οικογένεια. Φαίνεται ότι εγώ καθιέρωσα μια οικογενειακή παράδοση που ακολούθησαν τα δύο αδέρφια μου, όπως και η κόρη μου, η οποία είναι δημοσιογράφος τώρα στην Ουάσιγκτον».
Πιστεύετε ότι η δημοσιογραφία είναι τέχνη;
«Πιστεύω ότι η καλή δημοσιογραφία προσεγγίζει την τέχνη. Οι δημοσιογράφοι διαθέτουν καλλιτεχνικό ταμπεραμέντο. Το πάθος του δημοσιογράφου δεν εξαντλείται με τον χρόνο. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι συνεχίζουν να εξασκούν την τέχνη τους ώσπου να φθάσουν σε πολύ μεγάλη ηλικία. Εγώ είμαι πλέον εξηντάρης, αλλά απολαμβάνω τη δουλειά μου όσο ποτέ. Δεν πιστεύω ότι όλοι όσοι κάνουν αυτή τη δουλειά είναι καλλιτέχνες… Αλλά αναμφίβολα οι μεγάλοι δημοσιογράφοι είναι καλλιτέχνες. Από αυτή την άποψη ένας δημοσιογράφος μπορεί να μοιάζει με ένα μουσικό».
Πάντα ήσασταν στον ηλεκτρονικό Τύπο ή ξεκινήσατε γράφοντας;
«Ξεκίνησα γράφοντας. Μπήκα στην τηλεόραση το 1981, τη χρονιά όπου έπιασα δουλειά στο CNN».
Πώς και αφήσατε το γράψιμο μετά από τόσα χρόνια για την τηλεόραση;
«Τα προηγούμενα 20 χρόνια, από το ’61 ως το ’81, δούλευα στο αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων Associated Press (ΑΡ). Σε ηλικία 20 χρόνων έφυγα από τη Νέα Ζηλανδία και εγκαταστάθηκα στην Ασία, όπου δούλευα ως ελεύθερος ρεπόρτερ. Από το ’62 ως το ’75 ήμουν πολεμικός ανταποκριτής τού ΑΡ στον πόλεμο του Βιετνάμ».
Τρομερή εμπειρία, ε;
«Ηταν η πιο σημαντική περίοδος της καριέρας μου. Το ’66 κέρδισα το βραβείο Πούλιτζερ σε ηλικία 30 ετών. Αυτό ήταν ό,τι πιο σημαντικό επετέλεσα στα πρώτα χρόνια της καριέρας μου».
Ποια είναι η πραγματική διαφορά μεταξύ της τηλεόρασης και του έντυπου Τύπου;
«Η τεχνολογία. Κάθε ημέρα βλέπουμε συγκλονιστικές εικόνες απ’ όλο τον κόσμο που μεταδίδονται απευθείας σε ολόκληρη τη Γη. Οι εικόνες είναι σχεδόν ζωντανές: παρακολουθούμε τη δράση, ακούμε φωνές και πυροβολισμούς… Δεν υπάρχει πιο δραματικός τρόπος να ενημερώνεται ο κόσμος. Αυτές οι τεχνολογικές εξελίξεις είναι σχετικά πρόσφατες. Θυμάμαι ότι στο Βιετνάμ τα τηλεοπτικά συνεργεία χρησιμοποιούσαν ασπρόμαυρη ταινία κινηματογράφου. Το έτοιμο υλικό ήθελε τρεις ημέρες για να φθάσει στη Νέα Υόρκη. Σήμερα η τηλεόραση διακρίνεται για την απόλυτη αμεσότητα και διαύγεια του ήχου και της εικόνας. Τις προάλλες έβλεπα τα αποτελέσματα των εκλογών στην Αγγλία σε απευθείας μετάδοση στο CNN. Συγκινήθηκα βαθιά βλέποντας και ακούγοντας τις αντιδράσεις του Μπλερ και του Μέιτζορ την ίδια στιγμή όπου τις άκουγαν και όλοι οι Αγγλοι. Το αβαντάζ της τηλεόρασης είναι ότι επιδρά πάνω στην ανθρώπινη συνείδηση σε πολλά επίπεδα».
Ο έντυπος λόγος δεν είναι όμως πιο κοντά στη λογοτεχνία, στην τέχνη που λέγατε πριν;
«Η γραφή είναι όντως ένα είδος τέχνης “ανώτερου βαθμού” από την τηλεόραση. Σας μιλώ εκ πείρας: το πρώτο μου βιβλίο εκδόθηκε πριν από δύο χρόνια· σήμερα κυκλοφορεί σε 12 διαφορετικές γλώσσες. Πιστεύω ότι έφθασα στην ακμή της σταδιοδρομίας μου όταν έγραψα αυτό το βιβλίο. Ενιωσα ότι άγγιξα την τέχνη μέσω της γραφής. Το βιβλίο είναι σχεδόν λυρικό σε ορισμένα σημεία. Οσον αφορά την τηλεόραση, είναι πιο δύσκολο να πω ότι έχω ποτέ φθάσει σε καλλιτεχνικό αποτέλεσμα διότι δεν έχω σκηνοθετήσει ποτέ ταινία. Οταν ασχολείσαι με τηλεοπτικές ειδήσεις, είσαι αναγκασμένος να περιορίζεσαι σε γεγονότα και εικόνες· παγιδεύεσαι από το συγκεκριμένο συμβάν που είσαι υποχρεωμένος να διηγηθείς. Σπάνια υπάρχουν ιστορικές στιγμές που είναι ασύλληπτης σημασίας».
Εχετε ζήσει μια τέτοια στιγμή;
«Ο θρίαμβος του Νέλσον Μαντέλα στις εκλογές στη Νότια Αφρική. Η νίκη του Μαντέλα ήταν τόσο συγκλονιστική, τόσο δραματική που “τα έλεγε όλα”. Οι εικόνες που έβγαιναν ακτινοβολούσαν θετικότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις η τηλεόραση προσεγγίζει την τέχνη, αλλά αυτές δεν συμβαίνουν κάθε ημέρα… Γενικώς έχω τους συγγραφείς σε μεγαλύτερη εκτίμηση από τους ρεπόρτερ, για να είμαι ειλικρινής μαζί σας».
Υπάρχουν συγγραφείς ή κάποιοι άλλοι άνθρωποι οι οποίοι σας έχουν επηρεάσει σε αυτό που κάνετε;
«Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Νέα Ζηλανδία, πρώην αγγλική αποικία. (Πήρα αμερικανική υπηκοότητα πριν από 20 χρόνια). Επομένως έχω επηρεαστεί από την αγγλική λογοτεχνία. Στα νιάτα μου διάβαζα με μεγάλη προσοχή τα θεατρικά του Μπέρναρντ Σο και τα ιστορικά δοκίμια του Ουίνστον Τσόρτσιλ. Μου έκαναν μεγάλη εντύπωση επίσης τα δοκίμια του Χίτλερ, ο οποίος ήταν ανταποκριτής στην Αφρική στα νιάτα του. Εκτιμώ τη λιτή σύνταξη του Χεμινγκγουέι. Από τους μεγάλους δημοσιογράφους θαυμάζω τον Ερνι Ουάιλ, τον μεγάλο ανταποκριτή του Β’ Παγκοσμίου, και τον πασίγνωστο συντάκτη της “New York Times” Χάρολντ Σάλσμπερι. Μου αρέσει η άμεση και απλή γραφή, κάτι που διακρίνει όλους αυτούς που σας προανέφερα».
Τι είναι αυτό που κάνει ένα δημοσιογράφο μεγάλο;
«Πρέπει να πιστεύει ότι αυτό που κάνει έχει πραγματική σημασία για το ανθρώπινο είδος. Η καριέρα του πρέπει να γίνει σκοπός στη ζωή του. Ο μεγάλος δημοσιογράφος είναι σχεδόν ιεραπόστολος. Παίρνω ως υπόδειγμα τον αμερικανό δημοσιογράφο Μάικλ Γουάλας, ο οποίος παρουσιάζει την εκπομπή “60′”. Ο Γουάλας επιχειρεί να “ξεφουσκώσει” το μπαλόνι της επίσημης σαχλαμάρας. Ταράζει τα λασπωμένα νερά της γραφειοκρατίας. Παρ’ όλα τα 79 του χρόνια, παραμένει ένας πολύ δραστήριος και αποτελεσματικός δημοσιογράφος. Η δημοσιογραφία γι’ αυτόν είναι μια αποστολή ζωής. Ενας μεγάλος δημοσιογράφος πιστεύει ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο».
Γιατί δεν έχει αλλάξει ο κόσμος ως σήμερα ενώ υπήρξαν και υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που ήθελαν και θέλουν να τον αλλάξουν;
«Αυτό είναι ένα πολύ καλό ερώτημα. Ως Ελληνας είστε μάλλον σε καλύτερη θέση να βρείτε μια καλή απάντηση. Ολος ο δυτικός κόσμος ακόμη ψάχνει λύσεις μέσα στους καταπληκτικούς μύθους που άνθησαν στην αρχαία Ελλάδα. Στην ουσία η παγκόσμια ιστορία είναι μια συνεχής επανάληψη αυτών των μύθων. Ωστόσο δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος δεν έχει αλλάξει αρκετά από τότε. Για παράδειγμα, πριν από 130 χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν διχασμένες από τα βίαια πάθη του εμφυλίου. Η χώρα κινδύνευε να θρυμματιστεί. Σήμερα ο εμφύλιος πόλεμος στις ΗΠΑ είναι αδιανόητος. Το ίδιο συμβαίνει και στην Ευρώπη. Τώρα όπου υπάρχει η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν υπάρχει περίπτωση να κηρύξει πόλεμο η Γερμανία στην Αγγλία ή στη Γαλλία. Ως Ελληνας, και επομένως Ευρωπαίος, πρέπει να αισθάνεστε αυτή την τάση προς την ειρήνη σε μια περιοχή που ιστορικά ήταν πάντα ταραγμένη. Τα καλά παραδείγματα της Ευρώπης και των ΗΠΑ μπορούν να συνεισφέρουν στην επανόρθωση της ειρήνης σε άλλες, πιο ανισόρροπες περιοχές του κόσμου. Υπάρχει περισσότερη ελπίδα από ποτέ για παγκόσμια ειρήνη. Οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι γνωρίζουμε πολύ περισσότερα ο ένας για τον άλλον μέσω της τηλεόρασης και του Ιντερνετ. Οσο περισσότερα γνωρίζουμε ο ένας για τον άλλον τόσο αντιλαμβανόμαστε πως είμαστε όλοι όμοιοι. Είτε είσαι Νιγηριανός είτε Ελληνας, είτε Γιαπωνέζος είτε Αμερικανός, πάλι άνθρωπος είσαι… Αυτό είναι το παν. Πιστεύω ότι ενδέχεται η εποχή της επικοινωνίας να αυξήσει τις καλοπροαίρετες διαθέσεις για συνεργασία και ειρήνη μεταξύ των λαών».
Πιστεύετε, δηλαδή, ότι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο γίνεται πόλεμος είναι επειδή οι άνθρωποι νομίζουν πως είναι διαφορετικοί; Εχετε παρακολουθήσει τόσους πολέμους… Αλήθεια, γιατί πολεμάνε μεταξύ τους οι άνθρωποι;
«Τα κύρια σφάλματα είναι δύο: η αλαζονεία και η άγνοια. Ο Σαντάμ Χουσεΐν ήταν τόσο αλαζόνας που θεώρησε ότι είχε το δικαίωμα να εισβάλει στο Κουβέιτ· αλλά και τόσο ανίδεος που δεν είχε προβλέψει την οργή του κόσμου. Η αλαζονεία και η άγνοια τον οδήγησαν στην καταστροφή, όπως και τον Χίτλερ. Οι περισσότεροι πόλεμοι στην Αφρική οφείλονται στην αλαζονεία και στην άγνοια των ηγετών και των λαών. Για παράδειγμα, οι Χούτου θεωρούν ότι είναι ανώτεροι των Τούτσι και δεν υπολογίζουν την αντίστασή τους. Πιστεύω ότι ο μόνος τρόπος για να ξεριζωθούν η άγνοια και η αλαζονεία είναι μέσω της ενημέρωσης. Αν ο Χουσεΐν γνώριζε ότι ο Μπους θα αντιδρούσε τόσο δυναμικά εναντίον του, δεν θα είχε τολμήσει την εισβολή στο Κουβέιτ. Συνήθως η ανθρώπινη οργή είναι ριζωμένη στον εθνικισμό. Στη Βοσνία οι καθολικοί έζησαν ειρηνικά με τους μουσουλμάνους και τους ορθοδόξους επί 50 χρόνια ώσπου να ξεσπάσει ο πόλεμος μεταξύ τους. Είναι εύκολο να μισήσει κανείς τον διπλανό του αν δεν καταλαβαίνει ότι, αν τραυματίσει κάποιον άλλον, θα τραυματιστεί και ο ίδιος τελικά. Οσοι χρησιμοποιούν όπλα θα πρέπει να ξέρουν ότι είναι και οι ίδιοι εν δυνάμει νεκροί».
Με εκπλήσσετε… Νόμιζα ότι ήταν κοινή πεποίθηση πως οι πόλεμοι έχουν ως συνήθως να κάνουν με τα οικονομικά συμφέροντα.
«Δεν νομίζω ότι τα οικονομικά συμφέροντα είναι ο βασικός παράγοντας που οδηγεί στον πόλεμο. Οι αιτίες του πολέμου δεν είναι ποτέ ξεκάθαρες. Εξαρτώνται πάντα από τα ιστορικά και πολιτικά παρασκήνια. Οι Ρωμαίοι βέβαια εισέβαλαν σε αρόσιμες χώρες ώστε να καλλιεργήσουν σιτάρι για να θρέψουν τους υπηκόους τους, που ήταν κάθε ημέρα περισσότεροι. Οπως επίσης τα οικονομικά συμφέροντα καθόρισαν και τη στρατηγική του Χίτλερ. Σε τελική ανάλυση, θα πούμε ότι οι αιτίες του πολέμου μπορεί να είναι ταυτόχρονα οικονομικές και εθνικιστικές. Κάποιες στιγμές μπαίνει και ένας μεγαλομανής ηγέτης στη μέση. Η ανθρώπινη ψυχή είναι εύφλεκτη από τη φύση της εύκολα “εξάπτει” τη δικτατορία. Παντού υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι είναι η ενσαρκωμένη σωτηρία του ανθρώπινου είδους. Στην Αμερική έχουμε τους Ευαγγελιστές, οι οποίοι πιστεύουν στη Δευτέρα Παρουσία. Πιστεύω ότι οι αδυναμίες του ανθρώπου τον καταδικάζουν σε πόλεμο».
Τα σύνολα ή τα άτομα καθορίζουν την Ιστορία, κατά τη γνώμη σας;
«Η μοίρα του κάθε λαού καθορίζεται από τον ηγέτη του. Οι αμερικανοί πολιτικοί αναφέρονται στους μεγάλους προέδρους του παρελθόντος: στον Λίνκολν, στον Ουάσιγκτον και στον Ρούζβελτ. Μονίμως συγκρίνουν τους παλιούς με τους σύγχρονους ηγέτες. Ασφαλώς ο λαός με τη σειρά του ανταποκρίνεται στην ηγεσία. Η Ιστορία είναι ένας συνδυασμός μιας εμπνευσμένης ηγεσίας και ενός δεκτικού λαού, ο οποίος είναι πρόθυμος να ανταποκριθεί στην ηγεσία. Ο ηγέτης πρέπει να καταλάβει πότε είναι έτοιμος ο λαός να εξελιχθεί και να φανεί αντάξιος των περιστάσεων».
Γιατί έγινε ο πόλεμος στο Βιετνάμ; Ποιος ο ρόλος του τότε ηγέτη σας;
«Είναι μια μεγάλη ιστορία. Στις αρχές του ’60 η Αμερική φοβόταν διότι ο κομμουνισμός απλωνόταν σε όλη τη Νοτιοανατολική Ασία και στην Αφρική. Η αμερικανική κυβέρνηση τότε πίστευε ότι μπορούσε να φράξει την επέκταση του κομμουνισμού χωρίς ιδιαίτερες περιπλοκές. Θεώρησε ότι το Κομμουνιστικό κόμμα του Βιετνάμ ήταν ένα ασήμαντο “πλοκάμι” της Σοβιετικής Ενωσης. Στην πραγματικότητα, όμως, οι Βιετναμέζοι ήταν πρώτα από όλα πατριώτες. Δεν ήταν σε καμία περίπτωση αντιπρόσωποι της Σοβιετικής Ενωσης. Αυτό ήταν κάτι που δεν είχαν υπολογίσει τότε οι κυβερνώντες. Οι Αμερικανοί έπρεπε να είχαν διαπραγματευθεί ώστε να βρεθεί μια ειρηνική λύση. Οι Βιετναμέζοι ήταν πολύ πιο ισχυροί και πολύ πιο αποφασισμένοι απ’ ό,τι υπολόγιζαν. Ηταν αποφασισμένοι να δεχθούν μεγάλες απώλειες για να πραγματοποιήσουν την Ενωση του Νότιου και του Βόρειου Βιετνάμ. Η Αμερική δεν έπρεπε να στείλει αμερικανούς στρατιώτες σε έναν ξένο πόλεμο. Εν τω μεταξύ ο Λίντον Τζόνσον, ο τότε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, προστάτευε προσωπικά πολιτικά συμφέροντα. Ηθελε να φανεί σκληρός ώστε να επανεκλεγεί. Οι Αμερικανοί κρατούσαν την ατομική βόμβα στα χέρια τους. Αν ήθελαν να κερδίσουν τον πόλεμο πάση θυσία, θα μπορούσαν να τον κερδίσουν. Ηταν ήδη πολύ αργά όταν συνειδητοποίησαν ότι η συμμετοχή τους σε αυτόν τον πόλεμο ήταν ανούσια διότι δεν προστάτευαν κανένα συμφέρον δικό τους. Ηταν ένα τρομερό λάθος. Δεν έπρεπε να έχει συμβεί ποτέ. Οι Αμερικανοί ακόμη πληρώνουν το τίμημα αυτού του λάθους».
Πολλοί αμφισβητούν την τηλεοπτική και δημοσιογραφική αλήθεια. Λένε μάλιστα ότι η διαπλοκή των συμφερόντων μεταξύ μέσων ενημέρωσης και πολιτικής και οικονομικής εξουσίας επηρεάζει τη μετάδοση της αλήθειας. Πολλές φορές έχουν κατηγορηθεί τα μίντια γι’ αυτόν τον ρόλο τους. Γράφτηκαν και ακούστηκαν πολλά στην Ευρώπη για τον ρόλο που έπαιξε το CNN στην περίπτωση του πολέμου του Κόλπου.
«Εχετε απόλυτο δίκιο. Τα μίντια έχουν τις αδυναμίες τους. Πολλές φορές είναι αδύνατον να μεταδοθεί η ακριβής ή η πλήρης εικόνα των πραγμάτων. Για να γίνει σωστή ενημέρωση πρέπει να υπάρχει αυτόπτης μάρτυρας στην καρδιά της δράσης. Μόνο έτσι μπορεί να ανταποκριθεί ο ρεπόρτερ στις αξιώσεις της καλής δημοσιογραφίας. Στο Βιετνάμ είχαν σκοτωθεί 60 ρεπόρτερ. Βγαίναμε καθημερινώς με τους στρατιώτες. Ημασταν στην πρώτη γραμμή. Ζήσαμε τη σκληρή πραγματικότητα αυτού του πολέμου από κοντά. Η κάλυψη του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία ήταν εξίσου λεπτομερής. Η συνέπεια των δημοσιογράφων δεν πήγε χαμένη: σήμερα οι μαρτυρίες τους χρησιμοποιούνται στα δικαστήρια όπου καταδικάζονται οι εγκληματίες πολέμου. Υπάρχουν βέβαια και άλλοι παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κάλυψη των γεγονότων από τα μέσα ενημέρωσης. Είναι γνωστό πως οι κυβερνήσεις και πολλοί άλλοι ενδιαφερόμενοι οργανισμοί χρησιμοποιούν τα μέσα ενημέρωσης για δικούς τους σκοπούς. Οι πολιτικοί πολλές φορές αμφισβητούν τους ρεπόρτερ. Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίζει ο δημοσιογράφος τέτοιου είδους παιχνίδια της εξουσίας είναι να πάει στη γραμμή του πυρός: να πάει κατευθείαν στην Τσετσενία, στη Ρουάντα ή στο Ζαΐρ. Τα τελευταία 150 χρόνια, από την αρχή της κυριαρχίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης δηλαδή, οι δημοσιογράφοι που ξεχώρισαν είναι αυτοί που διείσδυσαν κάτω από την επίσημη γραφειοκρατία για να αποκαλύψουν τη βαθύτερη σημασία των πραγμάτων. Δυστυχώς δεν λύνονται πάντα τα προβλήματα που έρχονται στην επιφάνεια από τους δημοσιογράφους… Αλλά τουλάχιστον παρουσιάζουν τα γεγονότα με ειλικρίνεια και ακρίβεια. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί έτσι καταγράφεται η Ιστορία. Ενας ευαισθητοποιημένος δημοσιογράφος προσπαθεί να προσδιορίσει τι ακριβώς συμβαίνει ώστε να προβάλει νέες λύσεις στα γνωστά προβλήματα».
Θα σας το θέσω λίγο διαφορετικά. Πολλοί θεωρούν ότι δεν υπάρχει μία αλήθεια αλλά πολλές. Ποια είναι τελικώς τα κριτήρια με τα οποία μπορεί να πει κανείς ότι αυτό είναι αλήθεια ή όχι;
«Είναι θέμα μόρφωσης. Πρέπει να διαφωτίσουμε το κοινό. Ο κόσμος δεν πρέπει να είναι μόνο ενήμερος αλλά κριτικά τοποθετημένος απέναντι στα γεγονότα. Υπάρχει έλλειψη διανοητικής εξέλιξης παγκοσμίως. Μόνο οι ενδιαφερόμενοι είναι πλήρως ενημερωμένοι, όπως οι επιχειρηματίες, οι γραφειοκράτες, οι πολιτικοί, οι ακαδημαϊκοί. Πέρα από αυτούς υπάρχει το ευρύ κοινό που δεν καταλαβαίνει ακριβώς τι συμβαίνει. Δεν ξέρω πώς μπορούμε να διαφωτίσουμε αυτούς τους ανθρώπους».
Βέβαια υπάρχουν πολλοί που λένε ότι ένας τρόπος για να σκοτωθεί η διανόηση είναι η ταχύτητα με την οποία μεταδίδεται η ηλεκτρονική είδηση.
«Αυτή είναι μια αλήθεια που δημιουργεί και τον κύριο ανταγωνισμό μεταξύ των ηλεκτρονικών και των έντυπων μέσων. Και συχνά μας κάνει, τους δουλεύοντες σε αυτά τα διαφορετικά μέσα, να νιώθουμε αντίζηλοι… Φυσικά δεν είμαστε αντίζηλοι, είμαστε συνεργάτες θέλουμε να αποδώσουμε και οι μεν και οι δε την αλήθεια με τον καλύτερο δυνατόν τρόπο».
Εχετε σκεφθεί ότι η αλήθεια που παρουσιάζεται τελικώς από τους δημοσιογράφους στο κοινό έχει να κάνει με το τι πουλάει και τι όχι;
(γέλια) «Είναι αλήθεια, γι’ αυτό και συνεχώς λέω ότι δεν πρέπει να υποκύψουμε στον πειρασμό να ικανοποιούμε τα γούστα του κοινού. Στην Αμερική έγινε πρόσφατα μια δημοσκόπηση η οποία απέδειξε ότι το 41% των Αμερικανών ενδιαφέρεται για ειδήσεις περί εγκλημάτων, ενώ μόλις το 17% ενδιαφέρεται για θέματα πολιτικής φύσεως και ένα άλλο 17% για ειδήσεις του εξωτερικού. Ο κόσμος θέλει έγκλημα και άθλημα. Παραδέχομαι ότι τα μίντια έχουν ανάγκη να επιβιώσουν οικονομικά. Είναι μια βιομηχανία χωρίς κρατική υποστήριξη. Αρα δεν πρέπει να λείπει το εμπορικό στοιχείο. Χρειάζεται λοιπόν ένας κατάλληλος συνδυασμός που να προσφέρει στον κόσμο αυτό που ζητάει, αλλά ταυτόχρονα να του δίνει αυτά που πρέπει να ξέρει. Αν χαθεί αυτή η ισορροπία, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Χρειάζεται πειθαρχία ώστε να μην υπερβαίνουμε ποτέ τα όρια».
Αν κάποια στιγμή νιώθατε ότι αυτό που πιστεύετε πως είναι αλήθεια δεν γινόταν να μεταδοθεί μέσω της δουλειάς σας, θα σταματούσατε τη δουλειά;
«Ασφαλώς. Αν ένιωθα τόσο απογοητευμένος που θεωρούσα ότι η δουλειά μου πήγαινε χαμένη, θα την παρατούσα αμέσως. Εξάλλου γι’ αυτό παραιτήθηκα από το Associated Press ύστερα από 20 χρόνια συνεργασίας. Ενιωθα ότι δεν επικοινωνούσα με το κοινό όπως έπρεπε. Ημουν ανταποκριτής πολέμου, διακινδύνευα καθημερινά τη ζωή μου, όλος όμως αυτός ο κόπος μού φαινόταν κάπως ατελέσφορος. Τα πρακτορεία παρουσιάζουν τα γεγονότα εντελώς “ξερά”, χωρίς χρώμα. Δεν υπάρχει το ανθρώπινο στοιχείο που κάνει τις ειδήσεις ζωντανές. Ετσι παραιτήθηκα από το πρακτορείο και πήγα στο CNN. Φυσικά όλα αυτά τα χρόνια που συνεργάζομαι με το CNN υπήρχαν διαφορές μεταξύ μας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουμε ή καλύπτουμε τις ειδήσεις. Αλλα καταφέραμε να λύσουμε τις διαφορές μας. Τους έχω πείσω ότι ο δικός μου τρόπος δημοσιογραφίας είναι πιο αποτελεσματικός. Αν ένιωθα ότι παραμελούσαμε ορισμένα σημαντικά θέματα ή ότι αγνοούσαμε τις απαιτήσεις του κοινού μας, θα σταματούσα αμέσως. Ολη μου τη ζωή ενεργώ σύμφωνα με αυτά τα κριτήρια».
Πιστεύετε ότι ένας μεγάλος ρεπόρτερ γεννιέται ή γίνεται;
«Γίνεται μεγάλος μέσα από την εμπειρία. Υπάρχουν πολλοί νέοι δημοσιογράφοι που ξεκινούν λαμπερά την καριέρα τους, αλλά παραπλανώνται από οικογενειακές υποχρεώσεις και άλλους παράγοντες».
Τι σχέση έχουν οι οικογενειακές υποχρεώσεις;
«Ενας δημοσιογράφος, αν θέλει να πετύχει, δεν πρέπει να έχει τέτοιου είδους δεσμεύσεις. Πρέπει να είναι ταξιδιάρης· να γοητεύεται από το ανθρώπινο είδος· να έχει ανοιχτό και δεκτικό μυαλό και καλλιτεχνική φλέβα. Οπως σας είπα στην αρχή της συζήτησης, ο καλός δημοσιογράφος είναι ένας καλλιτέχνης ο οποίος βλέπει τον κόσμο σαν έναν ωραίο καμβά πάνω στον οποίο ζωγραφίζει την προσωπική του αντίληψη της πραγματικότητας. Οι εικόνες του δημοσιογράφου βγαίνουν από την πραγματικότητα. Δεν φτάνει μόνο η φαντασία. Ισως είμαστε πιο προσγειωμένοι από τους συγγραφείς και τους ζωγράφους, αλλά παραμένουμε δημιουργοί. Από αυτή την άποψη, ο δημοσιογράφος χρειάζεται ορισμένα φυσικά προσόντα: να έχει ζωηρή φαντασία και ατέλειωτη περιέργεια για το ανθρώπινο είδος. Πιστεύω ότι οι οικογενειακές υποχρεώσεις συχνά αναστέλλουν αυτές τις λειτουργίες… Οχι πάντα, αλλά πολύ συχνά».
Βλέπω πάντως ότι συνεχώς προσπαθείτε να αποδείξετε πως η δημοσιογραφία είναι τέχνη. Γιατί νομίζετε ότι η αξίωση του επαγγέλματος είναι να θεωρηθεί τέχνη; (γέλια)
«Είναι ο μόνος τρόπος να εξηγήσω γιατί αγαπώ τόσο πολύ αυτό που κάνω. Η δημοσιογραφία έχει πολλές ανεπάρκειες. Διακινδεύουμε τη ζωή μας σε χώρες μακρινές, αλλά συχνά αδιαφορούν οι κυβερνήσεις. Δεν έχουμε πάντα την επίδραση που θέλουμε· πολλές φορές η δουλειά μας παραβλέπεται και συνήθως ξεχνιέται γρήγορα. Γιατί λοιπόν συνεχίζουμε να δουλεύουμε μετά μανίας; Επειδή πιστεύουμε στη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να λύσουμε πολλά από τα ατέλειωτα προβλήματα που βασανίζουν τον κόσμο. Από μια άποψη, η δουλειά αυτή είναι τρομερά αποθαρρυντική. Τρέχουμε και εξετάζουμε θέματα, τα παρουσιάζουμε στους θεατές μας και αυτοί δεν ανταποκρίνονται καθόλου. Εγώ πολύ συχνά παραμένω αμήχανος μπροστά στο θέαμα της ενημέρωσης. (γέλια) Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί χαμένος χρόνος και κόπος. Αν μπορέσουμε, όμως, έστω για λίγο, να κρατήσουμε την προσοχή του κοινού και να προκαλέσουμε συζήτηση γύρω από κάποια σημαντικά θέματα, τότε η συνεισφορά μας είναι αξιόλογη. Ο δημοσιογράφος δεν προσφέρει μόνο ενημέρωση αλλά και ψυχαγωγία στον κόσμο. Πρέπει να συγκινούμαι κάθε φορά που βλέπω ειδήσεις ή διαβάζω εφημερίδα. Πιθανώς αύριο να έχω ξεχάσει όλα όσα διάβασα σήμερα με τόσο μεγάλη συγκίνηση. Η συγκίνηση του αναγνώστη ή του θεατή είναι αυτό που μας κάνει να ανήκουμε στο “πάνθεον” των δημιουργών. Κάθε χρόνο τιμάται ένας δημοσιογράφος με το βραβείο Πούλιτζερ και αυτό υποστηρίζει την προσωπική μου άποψη ότι η δημοσιογραφία είναι ένας κλάδος της τέχνης».
Αρα πέρα από αυτή την πραγματιστική σημασία του επαγγέλματος για σας πρέπει να προσφέρει και μια απόλαυση η δημοσιογραφία για αυτούς που το διαβάζουν και αυτούς που ακούνε και βλέπουν.
«Ναι. Τρέμω μη κάνω το κοινό μου να βαρεθεί! Ο σκοπός μου είναι να κάνω οποιοδήποτε θέμα όσο το δυνατόν πιο ενδιαφέρον. Αποφεύγω τον “κιτρινισμό”, αλλά η θεαματικότητα έχει σημασία στις τηλεοπτικές ειδήσεις ειδικώς. Πέρα από δραματικές εικόνες και έξυπνο κείμενο, προσπαθώ να προσθέσω πάντα το ανθρώπινο στοιχείο ώστε να σοκάρω ή να συγκινήσω τους θεατές μου. Εχω πάρει σχεδόν 60 βραβεία. Δεν θέλω να κάνω τον σπουδαίο αλλά κάθε χρόνο παίρνω και άλλο ένα βραβείο. Η επιτυχία φαίνεται ότι έχει να κάνει με το ότι φροντίζω να μεταδίδω πληροφορίες με τρόπο συναρπαστικό και απολαυστικό. Δουλεύω πάρα πολύ σκληρά για να πετύχω τον σκοπό μου. Υπάρχει τρομερός συναγωνισμός για την κλοπή της προσοχής του κοινού. Ο κόσμος είναι πολυάσχολος. Δεν είναι εύκολη υπόθεση να κάνεις κάποιον να προτιμήσει το δικό σου κανάλι ή τη δική σου εκπομπή. Αν καταφέρεις να του τραβήξεις την προσοχή, πρέπει στη συνέχεια να την κρατήσεις. Ο θεατής δεν πρέπει να νιώθει ότι χάνει τον χρόνο του. Για να καθήσει να παρακολουθήσει τη δική μου εκπομπή πρέπει να συνδυάσω την ψυχαγωγία και την ενημέρωση. Ωστε στο τέλος της εκπομπής να πει ο θεατής: Μάλιστα! Αυτό είχε μεγάλο ενδιαφέρον».
Εχει υπάρξει μια στιγμή όπου νιώσατε στο τέλος μιας δουλειάς ότι μάλλον κλέψατε χρόνο από τον τηλεθεατή;
«Μερικές φορές οι πληροφορίες δεν είναι “διαθέσιμες”. Για παράδειγμα, προς το τέλος του Πολέμου του Κόλπου οι Ιρακινοί δεν μιλούσαν πια στους δημοσιογράφους. Φύγαμε από τη Βαγδάτη διότι δεν μπορούσαμε να μεταφέρουμε τίποτε αξιόλογο στο κοινό. Ενιωθα ότι χάναμε τον χρόνο μας, το είπα στους υπευθύνους στο CNN και σηκώθηκα και έφυγα. Δεν έχει νόημα να μεταδίδεις παραπλανητικές πληροφορίες. Αν δεν μπορείς να συγκεντρώσεις αρκετές πληροφορίες, καλύτερα να φύγεις αμέσως».
Υπάρχει κάποιος άνθρωπος που αν δεν είχε υπάρξει στη ζωή σας δεν θα σκεφτόσασταν σήμερα με αυτόν τον τρόπο;
«Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που μου άλλαξε τη ζωή. Υπήρχαν όμως σύμβουλοι που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη ζωή μου, όπως ο Ουές Γκάλαχερ, ο οποίος ήταν πρόεδρος του ΑΡ το διάστημα όπου δούλευα εκεί. Είναι ένας σπάνιος άνθρωπος. Ηταν ανταποκριτής πολέμου στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και με είχε καθοδηγήσει στη δική μου κάλυψη του πολέμου στο Βιετνάμ. Θαυμάζω την αποφασιστικότητα και τη διορατικότητά του. Ηταν πάρα πολύ γενναίος. Δεν επέτρεψε στην αμερικανική κυβέρνηση να με εκφοβίσει. Με υπεράσπισε στα πάντα. Επίσης θαυμάζω πάρα πολύ τον Τεντ Τέρνερ, τον ιδρυτή του CNN. Ο Τεντ είχε πάρει την απόφαση να μείνω στη Βαγδάτη όταν ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί. Οταν όλοι οι υπόλοιποι ρεπόρτερ έφευγαν έντρομοι, ο Τεντ μου τηλεφώνησε και μου είπε: “Αν θέλεις να μείνεις, μείνε. Ο κόσμος πρέπει να μάθει τι συμβαίνει στην άλλη πλευρά”. Τον θαυμάζω επειδή είχε το θάρρος να πάρει μια απόφαση που δεν ήταν καθόλου αποδεκτή από το κοινό. Ο κόσμος με κατηγόρησε επειδή έμεινα στη Βαγδάτη, όπως κατηγόρησαν τον Τέρνερ που δέχτηκε να με αφήσει εκεί. Εκτός από αυτούς τους δύο “γίγαντες”, θαυμάζω ακόμη πολλούς δημοσιογράφους. Θαυμάζω τους ατρόμητους και τους επίμονους ανθρώπους γενικότερα».
Ποιο είναι το πιο ενδιαφέρον πρόσωπο που έχετε γνωρίσει στη ζωή σας;
«Ο Μπιλ Κλίντον είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Εχω συζητήσει αρκετές φορές μαζί του. Είναι ένας άνθρωπος με πολύ ωραίο μυαλό, ο οποίος έχει καταφέρει να φτάσει στην κορυφή σε σχετικά μικρή ηλικία. Ενας άλλος άνθρωπος που με εντυπωσίασε είναι ο Φιντέλ Κάστρο. Του έχω πάρει δύο – τρεις συνεντεύξεις τα τελευταία 20 χρόνια. Είναι ένας άνθρωπος με ανεκτίμητη επίδραση στην ιστορία του 20ού αιώνα. Το ίδιο ισχύει για τον βιετναμέζο στρατηγό Ον Ουίν Τζαπ, ο οποίος κατάφερε να νικήσει τους Αμερικανούς και τους Γάλλους. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους στρατηγούς του 20ού αιώνα. Τον έχω συναντήσει πολλές φορές στο Ανόι. Εχει σπάνια σύλληψη της ιστορίας της Ασίας στο τέλος του αιώνα. Εχει τρομερή διαλεκτική ικανότητα. Εχω γνωρίσει πολλούς σταρ του σινεμά, αλλά δεν με συγκινούν τόσο οι διασημότητες όσο οι ακαδημαϊκοί και οι διανοούμενοι. Φυσικά με ενδιαφέρουν επίσης οι πολιτικοί ηγέτες, διότι έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν την πορεία της ιστορίας».
Μια και έχετε γνωρίσει τόσους ανθρώπους της εξουσίας, έχετε καταλάβει από τι κινδυνεύει περισσότερο ένας άνθρωπος όταν μπαίνει στο δωμάτιο της εξουσίας;
«Επειδή οι άνθρωποι της εξουσίας περικυκλώνονται από κόλακες είναι όλο και πιο δύσκολο να μάθουν την αλήθεια. Είναι δύσκολο να αντιλαμβάνονται την πραγματική σημασία των αποφάσεών τους. Απομονώνονται, ξεφεύγουν από την πραγματικότητα και ξεχνούν τον πρωταρχικό σκοπό τους. Ολοι οι άνθρωποι έχουν την τάση να θαυμάζουν και να λατρεύουν την εξουσία. Είναι ένα πολύ επικίνδυνο φαινόμενο που επαναλαμβάνεται στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι Ρωμαίοι γνώριζαν καλά τη σκοτεινή πλευρά της εξουσίας. Κάθε φορά όπου επέστρεφε θριαμβευτικά ένας στρατηγός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από μια εκστρατεία έστηναν μια μεγάλη παρέλαση προς τιμή του. Ο πονηρός Καίσαρας φρόντιζε όμως να μην “παραφουσκώσει” από τις ικανότητές του ο στρατηγός. Εβαζε έναν ευνούχο να τρέχει δίπλα στον στρατηγό, ο οποίος ψιθύριζε στο αφτί του ότι η ζωή είναι μικρή και ότι όλα τα καλά πράγματα κάποια στιγμή τελειώνουν! (γέλια) Οι πολιτικοί ηγέτες και οι μεγαλοεπιχειρηματίες έπρεπε να έχουν κάποιον να τους υπενθυμίζει ότι η δόξα τους είναι προσωρινή και ότι ποτέ δεν πρέπει να χάνεις την επαφή με την πραγματικότητα. Κανένας άνθρωπος δεν είναι αλάθητος. Η εξουσία είναι ένας δόλιος σύμμαχος».
Υπάρχουν μεγάλα γεγονότα που έχετε χάσει και που έχετε στεναχωρηθεί γι’ αυτό;
«Θα ήθελα να είχα καλύψει τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά τότε ήμουν ακόμη πολύ μικρός! (γέλια) Από μια άποψη λυπάμαι που δεν ήμουν παρών στην Τιενανμέν. Ηταν μια κρίσιμη στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία. Δυστυχώς τότε είχα άλλες υποχρεώσεις, αλλά το CNN είχε στείλει κάποιους εξαιρετικούς ρεπόρτερ που έκαναν σπουδαία δουλειά. Εχασα και τον πόλεμο στη Βοσνία, διότι εκείνη την περίοδο έγραφα το βιβλίο μου. Οταν επισκέφτηκα τη Βοσνία το ’94 και το ’95 είχε σχεδόν τελειώσει ο πόλεμος. Αλλά δεν υπάρχει κάποιο γεγονός το οποίο δεν καλύφθηκε καλά επειδή δεν ήμουν εγώ παρών. (γέλια) Δεν θα διαφοροποιούσε την ιστορία η δική μου παρουσία. Το θέμα που δουλεύω ανά πάσα στιγμή γίνεται το πιο σημαντικό θέμα της ζωής μου, είτε πρόκειται για μια σύσκεψη στη Νιγηρία είτε για έναν πόλεμο στον Κόλπο».
Εχετε σκεφτεί ποτέ τι χάνει ένας άνθρωπος που δεν βλέπει τα γεγονότα ζωντανά όπως τα βλέπετε εσείς;
«Το ρεπορτάζ είναι απλώς μια διερμηνεία των γεγονότων. Η αλήθεια είναι ότι κατά βάθος ο κόσμος είναι παντού ίδιος. Τα τοπία, τα κτίρια, τα συστήματα επικοινωνίας παρουσιάζουν ομοιότητες σε όλες τις χώρες του κόσμου. Οι δραματικές στιγμές, οι στιγμές που αλλάζουν την ιστορία πολλές φορές συμβαίνουν στα πιο κοινότοπα μέρη. Το κοινό δεν θέλει να πιστεύει ότι τα πιο ασυνήθιστα γεγονότα συμβαίνουν στα πιο συνηθισμένα μέρη. Πρέπει να δραματοποιείς την κατάσταση. Να βρίσκεις εναλλακτικούς τρόπους παρουσίασης των πραγμάτων. Ο,τι και να κάνεις, στην ουσία το ρεπορτάζ μοιάζει με “ενσταντανέ”, στιγμιότυπα μιας απροσδιόριστης πραγματικότητας. Μόνο όταν δημιουργηθεί πολύ μεγάλο ενδιαφέρον γύρω από ένα μέρος για κάποιο συγκεκριμένο λόγο μπορείς να κάνεις ένα πιο ολοκληρωμένο ρεπορτάζ, έτσι ώστε και ο τηλεθεατής να νιώσει ό,τι νιώθει και ένας αυτόπτης μάρτυρας. Αλλιώς ο τηλεθεατής μαθαίνει μέρος της αλήθειας και όχι ολόκληρη την αλήθεια…».
Τι είναι αυτό που κάνει ένα γεγονός σημαντικό;
«Πιστεύω ότι οι περιστάσεις παίζουν τον καθοριστικό ρόλο. Τα σημαντικά γεγονότα έρχονται πάντα στην κατάλληλη ώρα. Η φυσική ροή της ιστορίας κατευθύνει τα γεγονότα. Η παλίρροια της ιστορίας παρασέρνει τους ανθρώπους. Η ζωή είναι κυκλική. Οταν ο άνθρωπος χρειάζεται καθοδήγηση στρέφεται στους μεγαλοφυείς, στις μορφές που σημαδεύουν την εποχή ή την κοινωνία στην οποία ανήκουν. Αξίζει να θαυμάζει κανείς τους μεγαλοφυείς. Στην ουσία οι άνθρωποι διακρίνονται από τις ιδέες τους και τη διορατικότητά τους. Ο καθένας διερμηνεύει διαφορετικά τα πράγματα. Το νόημα της ζωής κρύβεται στον αδιάκοπο διαλογισμό. Ο άνθρωπος εξετάζει, ψάχνεται, αναλύει και τελικά καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα. Σαφώς πρέπει να θαυμάζουμε όσους έχουν την ικανότητα να εξηγήσουν όλα αυτά τα περίπλοκα πράγματα. Ο Νίτσε είχε δίκιο: χρειάζεται να έχεις πολύ μεγάλο μυαλό για να καταλάβεις τον κόσμο. Η σαφήνεια είναι το παν. Ολοι προσπαθούμε να βρούμε μια οριστική απάντηση στα αιώνια ερωτήματα: τι είναι ο άνθρωπος και ποιο είναι το νόημα της ζωής;».
Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι μερικοί άνθρωποι γεννιούνται με αυτή την ικανότητα να αναλύουν τα πράγματα; Τι είναι δηλαδή αυτό που διακρίνει μερικούς ανθρώπους από τους κοινούς ανθρώπους;
«Πιστεύω ότι είναι θέμα τύχης! Μερικοί άνθρωποι γεννιούνται πιο έξυπνοι από κάποιους άλλους. Δεν υπάρχει οριστική απάντηση σε τέτοιου είδους ερωτήσεις. Μόλις έφτασα στη Νιγηρία μετά από ένα πολύ κουραστικό ταξίδι. Δεν είμαι σε θέση να απαντήσω σε τόσο βαριές ερωτήσεις!». (γέλια)
Είστε κουρασμένος;
«Είμαι πτώμα. Περιμένω πότε θα μου κάνετε την τελευταία ερώτηση!».
Πρέπει να την σκεφτώ. Το ενδιαφέρον μου σε μια συνομιλία είναι ο τρόπος με τον οποίο σκέφτονται οι άνθρωποι.
«Καλά κάνετε και ψάχνετε πέρα από την είδηση τον τρόπο σκέψης. Εχετε απόλυτο δίκιο που ψάχνετε να βρείτε απαντήσεις σε τέτοιου είδους ερωτήματα. Μόνο που παράλληλα πιστεύω ότι πρέπει να ξεκινάμε από τις πράξεις και όχι από το τι σκέφτεται ένας άνθρωπος. Οι πράξεις συχνά αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται κανείς. Οι πράξεις υποδηλώνουν τις σκέψεις και τα κίνητρα του καθενός. Εξετάζοντας τις πράξεις μπορούμε να εξηγήσουμε τη συμπεριφορά του ανθρώπου».
Αν σας έβρισκε το τέλος σας σήμερα τι θα απαντούσατε στο ερώτημα: «Αξιζε ό,τι έκανα;».
«Απλώς πιστεύω ότι αυτό που έκανα και κάνω έχει σημασία. Είμαι ένας αυτόπτης μάρτυς στα φριχτά γεγονότα που συμβαίνουν καθημερινά σε όλο τον κόσμο. Πιστεύω ότι ο κόσμος πρέπει να ενημερωθεί με ακρίβεια και αμεροληψία για όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω του. Αυτή είναι μια αξιόλογη αφορμή για να διακινδυνέψει κανείς τη ζωή του και ένας υπέροχος τρόπος να περάσει κάποιος τη ζωή του… Οσο ζω δεν θέλω να κάνω λάθη λόγω της άγνοιας. Αυτό θα μου χαλούσε ό,τι έκανα ως τώρα στη ζωή. Για μένα το ενδιαφέρον της ζωής μου είναι να φέρω τα γεγονότα στο φως, γιατί μόνο έτσι οι ιστορικοί δεν θα τολμήσουν να πουν ότι ο κόσμος δεν ήξερε τι γινόταν όταν διαδραματίζονταν τα γεγονότα. Μόνο έτσι έχω τη συνείδησή μου καθαρή. Ελπίζω ότι η νέα γενιά των δημοσιογράφων δεν θα σταματήσει τον αγώνα. Πρέπει να συνεχίσουμε να λέμε την αλήθεια στον κόσμο. Κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, ο κόσμος θα ξυπνήσει και θα αντιδράσει».
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.
«Και εγώ».
