Πολύ πριν από τους Beatles, τον Ελβις Πρίσλεϊ και τη Μαντόνα υπήρχε, φυσικά, ο Τσάρλι Τσάπλιν. Και αν αποκαλούμε σήμερα φαινομενική τη δημοτικότητα όλων αυτών των μεταγενέστερων ειδώλων της ποπ, η δημοτικότητα που απέκτησε ο «Tramp» («Αλήτης») του Τσάπλιν στην εποχή του ήταν αναλογικώς ακόμη μεγαλύτερη. Οταν στις αρχές του 20ού αιώνα ο Τσάπλιν κατακτούσε το κοινό από τη μία άκρη της υφηλίου ως την άλλη περπατώντας ατσούμπαλα μέσα στα φαρδιά παντελόνια του, παίζοντας αμήχανα με το ντέρμπι καπελάκι του και στριφογυρίζοντας τάχα μου ανέμελα το λεπτό μπαστούνι του, μια κολοσσιαία βιομηχανία «προϊόντων Σαρλό» συγχρονιζόταν μαζί του: κούκλες, αγαλματίδια, τράπουλες, κοστούμια για τη γιορτή του Halloween, πολλών λογιών παιχνίδια, ακόμη και κόμικς διάνθιζαν τη συλλογή των θαυμαστών του κωμικού και φυσικά τον έκαναν πλουσιότερο.

Πανάκριβες πωλήσεις

Ωστόσο η βιομηχανία Τσάπλιν δεν διεκόπη όταν η εποχή του «Αλήτη» έκλεισε τον κύκλο της, κάτι που π.χ. δεν έγινε με τον Χονδρό και τον Λιγνό, οι οποίοι, ενώ ως τη δεκαετία του 1960 παρέμεναν «ζωντανοί» από τις προβολές των ταινιών τους στην αμερικανική τηλεόραση, σήμερα έχουν εξαφανισθεί εντελώς. H επιχείρηση Τσάρλι Τσάπλιν, αντιθέτως, εξακολουθεί να παραμένει προσοδοφόρα. H μορφή του Σαρλό πωλείται πανάκριβα από την Global Icons, που τη διαχειρίζεται στην Αμερική για λογαριασμό της οικογενείας Τσάπλιν: η Danbury Mint κατασκευάζει φιγουρίνια, η Zippo παράγει συλλεκτικούς αναπτήρες Τσάπλιν και τι να πούμε αλήθεια για τη Διεθνή Ενωση Συλλεκτών Γραμματοσήμων;

Το καλοκαίρι που μας έρχεται η Warner Home Video αρχίζει μια τεράστια εκστρατεία προώθησης των ταινιών του Τσάπλιν σε συλλογές DVD, oι οποίες θα προσφέρουν επίσης στους αγοραστές φιγουρίνια του κωμικού φτιαγμένα σύμφωνα με τη μορφή του σε κάθε ταινία. «Μας ενδιαφέρει επίσης η ιδέα της αποτύπωσης της φιγούρας του Τσάρλι Τσάπλιν – πιθανόν από τον “Χρυσοθήρα” – σε πιστωτική κάρτα, την Chaplin Gold Card» λέει στο «Variety» ο Μπράιαν Τζέιμσον, πρόεδρος του διεθνούς μάρκετινγκ της Warner Home Video.

Αντιπολεμική σάτιρα

Παραλλήλως γίνεται μεγάλη προσπάθεια ώστε το έργο του Τσάρλι Τσάπλιν να διατηρηθεί ζωντανό ακόμη και στη μεγάλη οθόνη. Από την περασμένη Παρασκευή «Ο μεγάλος δικτάτωρ», το απολαυστικό χαστούκι που ο Τσάπλιν έριξε στον Αδόλφο Χίτλερ μέσω του σελιλόιντ, επαναπροβάλλεται στις αίθουσες της χώρας μας, έχοντας πρώτα διανύσει μια επιτυχημένη πορεία στις γαλλικές αίθουσες, όπου επαναπροβλήθηκε πριν από λίγο καιρό. Μια από τις πιο εύστοχες και ταυτοχρόνως πικρές αντιπολεμικές σάτιρες όλων των εποχών, «Ο μεγάλος δικτάτωρ» παραμένει επίκαιρος, ιδιαίτερα σήμερα που ο πόλεμος βρίσκεται τόσο κοντά μας. Κατά τραγική ειρωνεία, η μεγαλύτερη κινηματογραφική επιτυχία του Τσάπλιν οφειλόταν κατ’ αρχάς στη φυσική ομοιότητά του με τον Αδόλφο Χίτλερ. Είχαν γεννηθεί με μία εβδομάδα διαφορά, είχαν το ίδιο ύψος, το ίδιο βάρος και έχοντας ξεκινήσει και οι δύο από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα των χωρών τους κατάφεραν να επιβληθούν, ο καθένας με τον τρόπο του.

Βεβαίως oι Γάλλοι δεν έπαψαν ποτέ να λατρεύουν τον Σαρλό. Στο Φεστιβάλ των Καννών προσφάτως δύο γεγονότα που σχετίζονταν με τον Τσάπλιν προκάλεσαν αίσθηση. Κατ’ αρχάς η αυλαία του Φεστιβάλ έπεσε με την προβολή των «Μοντέρνων καιρών», του αριστουργήματος μέσω του οποίου ο Τσάπλιν καυτηρίασε την παράνοια στην οποία μπορεί να οδηγήσει η επανάληψη στον εργασιακό χώρο.

Λίγες ημέρες πιο πριν αυτή η ιδιοφυΐα της κινηματογραφικής κωμωδίας είχε καταπλήξει τους θεατές που παρακολούθησαν το δίωρο ντοκυμαντέρ «Charlie: The life and art of Charlie Chaplin» που σκηνοθέτησε ο Ρίτσαρντ Σίκελ, ένας από τους πιο έγκριτους αμερικανούς κριτικούς κινηματογράφου, συνεργάτης επί τρεις ολόκληρες δεκαετίες του περιοδικού «Time».
H ζωή και το έργο του σε δημοσιογραφικό «πακέτο»

ΑκαδημαΪκή κατασκευή αλλά έντιμη στις προθέσεις της, η ταινία «Charlie: The life and art of Charlie Chaplin» επιχειρεί να εισχωρήσει στην περίπλοκη και δύσκολη προσωπικότητα του Σαρλό μέσα από επίπονη δημοσιογραφική έρευνα, συνεντεύξεις με ανθρώπους που τον γνώρισαν ως καλλιτέχνη και ως ιδιώτη αλλά και σπάνιες σκηνές από ταινίες του τις οποίες ο Σίκελ προσεγγίζει με κριτικό μάτι.

Ο δημοσιογράφος δεν θέλησε να «χαϊδέψει» το αντικείμενο της έρευνάς του· απεναντίας, ο τρυφερός «Αλήτης» των ταινιών του Τσάπλιν έρχεται σε σύγκρουση με έναν πολύ σκληρό άνθρωπο, διφορούμενο και δύσκολο στις σχέσεις του (o Τσάπλιν παντρεύτηκε τέσσερις φορές, απέκτησε δέκα παιδιά, η ιδιωτική ζωή του συνοδεύθηκε από πολλά σκάνδαλα λόγω της λατρείας του για τις μικρές σε ηλικία γυναίκες και επίσης είχε προβλήματα ακόμη και με το FBI, όταν κατηγορήθηκε από την Τζόαν Μπάρι, η οποία διεκδίκησε από αυτόν την πατρότητα του παιδιού της).

Αφηγητής του «Charlie», που δυστυχώς δεν αγοράστηκε από την κινηματογραφική διανομή της χώρας μας, είναι ο αμερικανός σκηνοθέτης Σίντνεϊ Πόλακ, ενώ ανάμεσα στους ανθρώπους που καταθέτουν τις γνώσεις τους ή την άποψή τους για τον δημιουργό (όχι πάντα θετικά) συναντάμε τον Γούντι Αλεν, τον Μάρτιν Σκορσέζε αλλά και τον Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ, ο οποίος τον ενσάρκωσε στο «Τσάρλι» του Ρίτσαρντ Ατένμπορο. Δεν λείπουν όμως και οι μαρτυρίες συγγενών του Τσάπλιν, όπως εκείνη της επίσκεψης του γιου του Σίντνεϊ στα σετ του «Μεγάλου δικτάτορα» και της κόρης του Τζεραλντίν.

Λέει για τον Τσάπλιν ο Σίκελ, ο οποίος έχει σκηνοθετήσει πορτρέτα πολλών φυσιογνωμιών του κινηματογράφου και έχει επίσης γράψει παραπάνω από 30 βιβλία για το σινεμά: «Από την αρχή κιόλας της καριέρας του ο Τσάπλιν δεν έκρυψε την ανάγκη του να κυριαρχήσει στο κοινό. Το εγώ του ήταν τόσο ισχυρό που τελικά τον ξεπέρασε και μετετράπη σε ανάγκη. Ολες οι τραγωδίες και όλες οι επιτυχίες της ζωής του πηγάζουν από εκεί».