papag@tovima.gr
H διάβαση ενός ποταμίσκου μεταξύ Γαλατίας και Ιταλίας, του Ρουβίκωνα, στις 10 Ιανουαρίου 49 π.X., και ακολούθως η προέλαση του Καίσαρα με τους λεγεωναρίους του προς τη Ρώμη, σήμανε την κατάρρευση της χιλιόχρονης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Το είχε προφητεύσει βεβαίως στους χρησμούς της η απέθαντη γριά Σίβυλλα από πολύ νωρίς. Αλλά αυτό που συνέβη τελικά δεν ήταν δυνατόν να το διανοηθεί κανείς, ούτε ο ίδιος ο Καίσαρας ίσως. Θα παραβίαζε όχι μόνο τα σύνορα της επαρχίας του αλλά και τους πιο αυστηρούς νόμους της πόλης του, της Ρώμης. Ισως θα παρέσυρε έναν ολόκληρο κόσμο σε πόλεμο, αλλά ως μόνη λύση στις απαιτήσεις της μητέρας Ρωμαϊκής Δημοκρατίας τού φάνηκε η διάλυσή της. Και το έπραξε κλείνοντας μια ολόκληρη ιστορική περίοδο της αρχαιότητας, αυτή των ελεύθερων πόλεων. Βέβαια στον καιρό του, τον 1ο αι. π.X. δεν υπήρχε άλλη ελεύθερη πόλη παρά μόνο η περήφανη Ρώμη. Αλλά και σε αυτήν τίποτα δεν ήταν ίδιο πια. Μήπως τους χρειαζόταν ένας μονάρχης; Οι εξελίξεις φάνηκαν υποδειγματικές ανά τους αιώνες σε αρχηγούς σαν τον Μουσολίνι μεταξύ άλλων.
Ομολογουμένως η θαυμαστή ρωμαϊκή πολιτεία ήταν εξ αρχής μια εξιδανίκευση, με αριστοκρατικές συνοικίες και αντικριστά φτωχογειτονιές, με το τερατώδες αποχετευτικό δίκτυο Cloaka Maxima (Μέγας Υπόνομος) αλλά και με απόβλητα που αφήνονταν να πέσουν στα κεφάλια των περαστικών από τον έκτο όροφο πολυκατοικιών στα στενοσόκακα των «βρωμοπληβείων». H αγάπη των Ρωμαίων για την πόλη τους παρομοιάζεται από τον Χόλλαντ με τον ερωτευμένο που βλέπει ως αρετές τα εξόφθαλμα ελαττώματα της αγαπημένης του. H Ρώμη, μια άναρχη πόλη, εργοτάξιο και σκουπιδότοπος, ανοικοδομούνταν συνεχώς, «παράγκες ξεφύτρωναν σαν τα αγριόχορτα μέσα στα καμένα ερείπια», και «κατά τον 2ο και 1ο αιώνα π.X. οι οικοπεδούχοι συναγωνίζονταν ποιος θα σηκώσει πιο ψηλά κτήρια, κατασκευές ξακουστές για την προχειρότητα και την αστάθειά τους». Σε αυτή την πόλη «μόνο οι αλυσοδεμένοι σκλάβοι ήταν πραγματικά ίσοι μεταξύ τους». Παρ’ όλα αυτά, «η Δημοκρατία ήταν μια υπερδύναμη πρωτόγνωρη σε έκταση και ισχύ για την ιστορία της Δύσης».
Τα τελευταία ίχνη
H σύγκριση της Ρώμης με τις σύγχρονες ΗΠΑ είναι πια κλισέ και ο Χόλλαντ μας αφήνει να το απολαύσουμε. Στη διάρκεια της Δημοκρατίας τους οι Ρωμαίοι πρώτα κατέστησαν την πόλη τους κυρίαρχη στην ιταλική χερσόνησο, μετά εκδίωξαν τους Καρχηδόνιους από τη Σικελία, στη συνέχεια κατέκτησαν την καρχηδονιακή αποικία της Ισπανίας, τέλος αφάνισαν και τα τελευταία ίχνη του φοβερού Αννίβα στη βόρεια Αφρική. «Ποτέ πια δεν θα ανέχονταν την παρουσία μιας δύναμης ικανής να απειλήσει την ύπαρξή τους. Για να μην συμβεί κάτι τέτοιο, ένιωθαν πως είχαν κάθε δικαίωμα να εξαπολύουν προληπτικά επιθέσεις εναντίον οποιουδήποτε σήκωνε κεφάλι. Τέτοιοι αντίπαλοι ήταν εύκολο, εξαιρετικά εύκολο να βρεθούν». Αλίμονο.
Στα Βαλκάνια, οι αξιωματούχοι της Δημοκρατίας «ικανοποιούσαν τον εγωισμό τους, τρομοκρατώντας ηγεμονίσκους και επαναχαράσσοντας τις γραμμές των συνόρων». Με την περίπτωση του βασιλείου της Μακεδονίας, το οποίο αυθαδίαζε ως κληρονόμος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το 168 π.X. η ρωμαϊκή υπομονή έφτασε στα όριά της. E, να μην περάσουν μετά και στην Ασία απέναντι; «Ηδη, το 190, μια ρωμαϊκή στρατιά είχε σαρώσει την Ασία, είχε κονιορτοποιήσει την πολεμική μηχανή του τοπικού μονάρχη, και τον είχε ταπεινώσει μπροστά στα μάτια όλης της Εγγύς Ανατολής». Στη δε Γαλατία έστειλαν τον Καίσαρα. Εδώ έγινε το μοιραίο λάθος. Αφού κατέλαβε σε λιγότερο από μια δεκαετία οκτακόσιες πόλεις και εξανάγκασε 300 φυλές να παραδοθούν, του ζητήθηκε να υπακούσει στον νόμο και να παραδώσει την ανθυπατεία του στη Ρώμη. E, όχι! «Ανερρίφθη ο κύβος» αναφώνησε το ημιστίχιο του Μενάνδρου διαβαίνοντας τον Ρουβίκωνα ο Καίσαρας. Το είπε στα ελληνικά και ο νοών νοείτω. Με κομμένη την ανάσα παρακολουθούμε από την πρώτη σελίδα ως τον κολοφώνα την εξιστόρηση του Χόλλαντ. Στο τέλος, έχουμε καταλάβει κι εμείς μαζί με τους Ρωμαίους τι έκρυβαν οι προφητείες της Σίβυλλας.
