Η ιστορική στροφή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Κυπριακό αποτυπώνεται σε επιστολή του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ κ. Κόφι Αναν που επιδόθηκε στον έλληνα πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη την περασμένη εβδομάδα και φέρνει σήμερα στη δημοσιότητα «Το Βήμα». Ο κ. Αναν είναι ο καλύτερος να αποδώσει τις σκέψεις της Ουάσιγκτον πρώτα από όλα διότι επελέγη, προωθήθηκε και εξελέγη με την πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών και προσωπικά της υπουργού Εξωτερικών κυρίας Μάντλιν Ολμπράιτ.
Η επιστολή του κ. Αναν εισάγει ένα πρωτότυπο στοιχείο: αντιμετωπίζει τον κ. Γλ. Κληρίδη και τον κ. Ρ. Ντενκτάς απολύτως ισότιμα, παραγνωρίζοντας ότι ο πρώτος είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου. Το νέο αυτό στοιχείο έχει σοβαρές πολιτικές και νομικές επιπτώσεις. Σε νομικό επίπεδο υποδεικνύει ότι η διεθνής κοινότητα θεωρεί τις δύο κρατικές οντότητες που υπάρχουν στη νήσο ισότιμες. Σε πολιτικό επίπεδο γίνεται σαφές ότι ο νέος Γενικός Γραμματέας και οι χώρες του Συμβουλίου Ασφαλείας θα αντιμετωπίζουν τους δύο ηγέτες ως εκπροσωπούντες μόνο την κοινότητά τους και όχι το κυπριακό κράτος στο σύνολό του.
Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι ότι ο κ. Αναν προδιαγράφει με πολύ σαφή και λεπτομερή τρόπο τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, την έναρξη των οποίων τοποθετεί εντός των επόμενων μηνών. Είναι προφανές ότι ο Γενικός Γραμματέας δεν έχει κάποιες νέες ιδέες επί της ουσίας, όπως άλλωστε αποδείχθηκε και από τα όσα είπε την περασμένη εβδομάδα στους κκ. Κληρίδη και Ντενκτάς ο προσωπικός του απεσταλμένος. Εν τούτοις φαίνεται να έχει την πρόθεση να προχωρήσει σε μια σαφώς προδιαγεγραμμένη διαπραγματευτική διαδικασία.
Τέλος, ο κ. Αναν για πρώτη φορά θέτει τους κκ. Κληρίδη και Ντενκτάς κατά ισότιμο τρόπο έναντι των ευθυνών τους απαιτώντας εξίσου και από τους δύο να συμβάλουν στην αναζήτηση λύσης. Ζητεί, τέλος, την υποστήριξη της Αθήνας και της Αγκυρας, χωρίς να λαμβάνει υπόψη του την ιδιαίτερη θέση της Τουρκίας στο όλο πρόβλημα ή την παρουσία του τουρκικού στρατού στο νησί. Η επιστολή
Το πλήρες κείμενο της επιστολής του κ. Κόφι Αναν έχει ως εξής:
«Με την ανάληψη των καθηκόντων μου ως Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών γράφω προς τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο, καθώς και στην Εξοχότητά σας και στον Πρωθυπουργό της Τουρκίας ώστε να υπογραμμίσω τη σημασία που αποδίδω στην ανεύρεση μιας έγκαιρης λύσης στο κυπριακό πρόβλημα. Ο ρόλος της κυβέρνησής σας με αυτή την έννοια είναι κρίσιμος. Το κυπριακό πρόβλημα έχει περιέλθει σε αδιέξοδο για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι πρόσφατες εξελίξεις υπογράμμισαν πόσο εύθραυστο είναι το status quo. Το να επιτρέψουμε την παράτασή του θα συνεπαγόταν σοβαρούς κινδύνους. Γι’ αυτό τον λόγο το θέμα δημιουργεί τόσο σοβαρές ανησυχίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Τα στοιχεία που απαιτούνται για να επεξεργαστούμε μια διευθέτηση είναι στη διάθεσή μας. Αναφέρομαι ειδικότερα στις συμφωνίες υψηλού επιπέδου του 1977 και του 1979 βάσει των οποίων τα δύο μέρη συμφώνησαν στην ίδρυση μιας δικοινοτικής και διζωνικής ομοσπονδίας, στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, στη Δέσμη Ιδεών και σε άλλες ιδέες που διερευνήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Εχει επίσης αναγνωριστεί ότι μια συνολική διευθέτηση μπορεί να επιτευχθεί μέσω αμοιβαίων παραχωρήσεων με συνολικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των ηγετών των δύο κοινοτήτων που θα πρέπει να διαρκέσουν τόσο όσο είναι αναγκαίο για να βρεθεί λύση. Είναι τώρα ζωτικό για τους δύο ηγέτες να δεσμευθούν σε μια τέτοια διαδικασία.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει επιδοκιμάσει την απόφαση του Γενικού Γραμματέα να προετοιμάσει το έδαφος για διαπραγματεύσεις χωρίς προκαθορισμένο τέλος, για το πρώτο ήμισυ του 1977. Εν τούτοις, μια τέτοια προσπάθεια μπορεί να επιτύχει μόνο αν αμφότεροι οι ηγέτες δεσμευθούν να αντιμετωπίσουν όλα τα θέματα που συγκροτούν το κυπριακό πρόβλημα με συνολικό τρόπο και στη βάση της αμοιβαίας θέλησης να συμβιβαστούν. Οι εντατικοποιημένες προσπάθειες κατά τη διάρκεια των ερχόμενων μηνών, περιλαμβανομένων και των επικείμενων συνομιλιών του Ειδικού Απεσταλμένου μου με τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων σε θέματα ουσίας, θα διερευνήσουν τη βούληση του κάθε ηγέτη να προχωρήσει με τρόπο που θα διασφαλίζει την επιτυχία των άμεσων διαπραγματεύσεων, όπως τέθηκαν από την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας 1092 (1996). Θα παρακολουθήσω αυτές τις προσπάθειες προσωπικά ώστε να είμαι σε θέση να προβώ σε καλά ενημερωμένες κρίσεις για το πώς θα προχωρήσουμε καθώς θα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις. Θα κρατήσω το Συμβούλιο Ασφαλείας ενήμερο, όπως απαιτείται από την Απόφαση 1092 (1996).
Στις επιστολές μου στους δύο ηγέτες έχω τονίσει ότι οι ευκαιρίες για επιτυχία θα διευρυνθούν κατά πολύ αν οι διαπραγματεύσεις μπορούν να προχωρήσουν σε μια ατμόσφαιρα η οποία θα είναι προωθητική μιας διευθέτησης. Εχω κατά συνέπεια καλέσει και τους δύο αυτούς να είναι πιο θετικοί στα δημόσια σχόλιά τους και στις συμπεριφορές τους κατά τις επαφές τους με την άλλη κοινότητα. Σημείωσα ότι η εφαρμογή των μέτρων καλής θέλησης τα οποία προτείνονται στην πιο πρόσφατη έκθεσή μου στο Συμβούλιο Ασφαλείας θα δίνουν απτά στοιχεία των καλών τους προθέσεων.
Επίσης, έχω ενημερώσει τους δύο ηγέτες ότι γράφω σε εσάς και στον Πρωθυπουργό της Τουρκίας για να ζητήσω την ενεργό υποστήριξή σας για τις προσπάθειες που θα καταβάλω εγώ και άλλοι προκειμένου να επιτύχουμε τους στόχους που τίθενται σε αυτή την επιστολή. Εχω υπογραμμίσει τις μεγάλες τους ευθύνες να εκπληρώσουν, σαν ηγέτες των δύο κοινοτήτων, τις προσδοκίες όλων των Κυπρίων για μια ζωή ειρήνης και ευημερίας στη χώρα τους. Εχω δώσει έμφαση ότι είμαι έτοιμος να καταβάλω την οποιαδήποτε προσπάθεια για να βοηθήσω τις δύο κοινότητες να επιτύχουν μια συνολική διευθέτηση αλλά χωρίς την πλήρη συνεργασία των δύο ηγετών και την ενεργό υποστήριξη της Ελλάδος και της Τουρκίας η προσπάθειά μας δεν θα είναι επιτυχής.
Προτείνω να αποστείλω τον Ειδικό Απεσταλμένο μου κ. Χαν Σουγκ Τζο στην Αθήνα, τη 10η Φεβρουαρίου, για να προχωρήσει στην επισκόπηση με την Εξοχότητά σας των αποτελεσμάτων των ουσιαστικών συζητήσεων που είχε με τους δύο ηγέτες στην Κύπρο κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας και να εξετάσει μαζί σας πώς θα μπορούσαμε καλύτερα να προχωρήσουμε με την ενεργό υποστήριξη της κυβέρνησής σας ώστε να επιτύχουμε τους στόχους που τίθενται σε αυτή την επιστολή. Εκτιμώ ιδιαίτερα την προσωπική σας υποστήριξη.
Παρακαλώ δεχθείτε τη διαβεβαίωση για την υψηλότατη εκτίμησή μου». Το ταξίδι Σημίτη στην Αμερική
Οι επίσημες ανακοινώσεις που έγιναν την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα σχετικά με την ενδεχόμενη μετάβαση του πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη στην Ουάσιγκτον υποχρέωσαν τον εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου κ. Μάικ Μακέρι να ανακοινώσει ότι δεν υπάρχει πρόσκληση, ούτε «ανοικτή» ούτε κλειστή. Ο αμερικανός πρεσβευτής κ. Τόμας Νάιλς είχε ενημερώσει τον Πρωθυπουργό πολύ συγκεκριμένα κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στο Μέγαρο Μαξίμου για το πώς είχαν τα πράγματα. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέταζε το ενδεχόμενο μιας συνάντησης με τον κ. Μπιλ Κλίντον, υπό την προϋπόθεση ότι θα το επιτρέπει το πρόγραμμα του αμερικανού προέδρου, δηλαδή αν υπάρχουν ανοικτές ημερομηνίες κατά τις ημέρες όπου ο κ. Σημίτης θα βρίσκεται στη Νέα Υόρκη με αφορμή τα εγκαίνια της Βυζαντινής Εκθεσης του Μητροπολιτικού Μουσείου. Παρά το πρόβλημα που ανέκυψε δεν έχει (ακόμη) εκλείψει το ενδεχόμενο μιας συνάντησης του πρωθυπουργού κ. Σημίτη με τον κ. Κλίντον. Το αντίθετο μάλλον.
Οι Αμερικανοί θέλουν να συζητήσουν με τον έλληνα πρωθυπουργό όλες τις εκκρεμότητες που υπάρχουν σχετικά με το Αιγαίο και το Κυπριακό και να κατανοήσουν τους στόχους και τα όρια της κυβέρνησης. Τρέφουν πολύ μεγάλη εκτίμηση στον πρωθυπουργό κ. Σημίτη και αναμένουν ότι μπορούν να κάνουν μαζί του μια διεξοδική και διαφωτιστική συζήτηση. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιθυμεί να δοθεί η δυνατότητα στον έλληνα πρωθυπουργό να αναπτύξει τις απόψεις του και να παρουσιάσει το πώς προσεγγίζει η Αθήνα το πακέτο του Αιγαίου και του Κυπριακού. Ταυτόχρονα δεν είναι διατεθειμένο να «το τραβάνε από το μανίκι». Ούτως ή άλλως η κυβέρνηση αυτή την εβδομάδα αναμένεται να επιδείξει μεγαλύτερη προσοχή στη δημόσια συμπεριφορά της και στις δηλώσεις των στελεχών της ώστε να αφήσει το περιθώριο για τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις.
Πρόβλημα πάντως έχει σημειωθεί και με την επίσκεψη του υπουργού κ. Θ. Πάγκαλου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αμερικανίδα ομόλογός του κυρία Μάντλιν Ολμπράιτ έχει ένα ιδιαίτερα βεβαρημένο πρόγραμμα και είναι δύσκολη η εξεύρεση ελεύθερων ημερομηνιών. Ο κ. Πάγκαλος από την πλευρά του προβληματίζεται για το πόσο σκόπιμη είναι η μετάβασή του στην Ουάσιγκτον αν δεν έχει επαφές σε υψηλό πολιτικό επίπεδο. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί βέβαια και από την έκβαση των διαβουλεύσεων για το ταξίδι του κ. Σημίτη. Πρόταση Πάγκαλου για παρέμβαση της Ευρωπαϊκης Ενωσης στην περιοχή Ελληνική πρωτοβουλί στα Βαλκάνια
Πρωτοβουλία για τα Βαλκάνια θα αναλάβει η κυβέρνηση στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης με στόχο τη λήψη άμεσων μέτρων για το ξεπέρασμα της κρίσης, οικονομικής κυρίως, που αντιμετωπίζουν οι χώρες της περιοχής. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Θ. Πάγκαλος θα καταθέσει την πρόταση (πληροφορείται «Το Βήμα») να πραγματοποιηθεί συνάντηση των 15 υπουργών της Ενωσης με τους ομολόγους τους της Αλβανίας, της Βουλγαρίας, της ΟΔ Γιουγκοσλαβίας και ενδεχομένως της πΓΔ Μακεδονίας ώστε να συζητήσουν αναλυτικά όλες τις παραμέτρους του προβλήματος.
Ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών θα εισηγηθεί ως τόπο πραγματοποίησης της διεθνούς αυτής συνάντησης την Αθήνα. (Μια σκέψη που έγινε για τη Θεσσαλονίκη προσέκρουσε σε προβλήματα τεχνικής υποδομής). Στη συνέχεια (κατά το σχέδιο του κ. Πάγκαλου) η Ευρωπαϊκή Ενωση θα καλέσει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα και τα δύο Club δανειστών των βαλκανικών χωρών, το Club της Ρώμης και το Club του Παρισιού, ώστε να επεξεργαστούν από κοινού μια διαδικασία που θα επιτρέψει στις δοκιμαζόμενες από την κρίση βαλκανικές χώρες να βρουν κάποια στηρίγματα. Η ελληνική πρόταση είναι έτοιμη ως προς το σκέλος της πολιτικής και τώρα βρίσκονται υπό επεξεργασία οι τεχνικές και διαδικαστικές της πτυχές.
Το όλο θέμα συζητήθηκε αναλυτικά σε ειδική σύσκεψη που έγινε την περασμένη Πέμπτη υπό την προεδρία του κ. Πάγκαλου και με τη συμμετοχή των πρέσβεων κκ. Αλ. Φίλωνα, Χρ. Ζαχαράκι, Δ. Κυπραίου, Κ. Πρεβεδουράκη, της κυρίας Μαρίας Ζωγράφου και του γενικού προξένου στο Αργυρόκαστρο κ. Ν. Κανέλλου. Ο κ. Κυπραίος (που ήταν και εισηγητής) έδωσε μια εικόνα για όλη την περιοχή. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Πάγκαλος ανέπτυξε εκτενέστατα τον προβληματισμό του, ο οποίος άλλωστε τον έχει οδηγήσει και σε προτάσεις, κατά το πρόσφατο παρελθόν, για πολυμερείς συναντήσεις που θα αντιμετωπίσουν τα φαινόμενα κρίσης. Ο προβληματισμός της Αθήνας ξεκίνησε με αφορμή τα γεγονότα που προκλήθηκαν και το κλίμα εξέγερσης που δημιουργήθηκε στην Αλβανία μετά την κατάρρευση των ιδιωτικών «παρατραπεζών». Οι διαδηλώσεις στη Σόφια, στο Βελιγράδι και ορισμένες ιδιαίτερα ανησυχητικές αναφορές από τα Σκόπια ενίσχυσαν και διεύρυναν αυτές τις ανησυχίες. Τώρα το υπουργείο Εξωτερικών επιτηρεί με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελισσόμενες διεργασίες.
Η Αθήνα έχει πολλούς λόγους να ανησυχεί πρώτα από όλα για τις επιπτώσεις που θα έχει η αποδιοργάνωση της οικονομίας της Αλβανίας και της Βουλγαρίας στη σταθερότητα της περιοχής. Η παράταση της κακουχίας των πληθυσμών των χωρών αυτών θα προκαλέσει (σύμφωνα με εκτιμήσεις ελληνικών υπηρεσιών) ένα νέο μεγάλο ρεύμα μεταναστών, στη συντριπτική τους πλειονότητα παράνομων, προς την Ελλάδα. Παράλληλα, εντοπίζεται άμεσος κίνδυνος όξυνσης ορισμένων προβλημάτων με την αναζωογόνηση των εθνικιστικών κινημάτων στο κέντρο της Βαλκανικής, ιδιαίτερα στο Κοσσυφοπέδιο, και την αξιοποίησή τους για τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης.
Η κεντρική ιδέα της ελληνικής πρωτοβουλίας είναι ότι τα μέτρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα πρέπει να είναι προληπτικού χαρακτήρα και να κατατείνουν στην επί τόπου συγκράτηση των πληθυσμών και στην αποτροπή οποιασδήποτε εξέλιξης αποδιοργανωτικής του κοινωνικού ιστού των χωρών αυτών. Είναι άλλωστε από την εμπειρία γνωστό ότι η κατασταλτική επέμβαση είναι ελάχιστα αποτελεσματική. Οι ελληνικές πρεσβείες στις ενδιαφερόμενες χώρες θα ενημερώσουν τις τοπικές αρχές για τις ελληνικές σκέψεις ώστε να προκύψει μια δυναμική αναζήτησης συγκεκριμένης λύσης.
