Ο,τι λάμπει δεν είναι χρυσός δίσκος

Δίσκοι χρυσώνονται, απονομές καλύπτονται από την τηλεόραση, «εμπορικοί» καλλιτέχνες φιλοξενούνται στην οθόνη, εκτοπίζουν την ειδησεογραφία, καθίστανται οι ίδιοι… επικαιρότητα. Η δικαιολογία που μονίμως προβάλλεται είναι ότι «αφορούν τον κόσμο, οι δίσκοι τους γίνονται χρυσοί και πλατινένιοι». Αυτή είναι όμως η μισή αλήθεια, αυτή που βασίζεται στις παραγγελίες των δισκοπωλείων οι οποίες καταμετρούνται για τον χαρακτηρισμό ενός δίσκου ως «χρυσού». Η άλλη μισή αλήθεια βρίσκεται στον χρόνο μετά τις παραγγελίες: όταν ο δίσκος δεν… τραβάει, τα αντίτυπα επιστρέφονται από τα δισκοπωλεία στις δισκογραφικές εταιρείες, ο χρυσός όμως δεν επιστρέφεται. Παραμένει κορνιζωμένος στο σπίτι του αοιδού, του συνθέτη και του στιχουργού των «επιτυχιών» που δεν πούλησαν! Από τον ίδιο παραλογισμό κινδυνεύει ο επίσημος δείκτης πωλήσεων της IFPI (Ομοσπονδία Δισκογραφικών Εταιρειών), ο οποίος επίσης βασίζεται στις παραγγελίες των καταστημάτων και όχι στις αληθείς πωλήσεις. Παρ’ ότι οι αρχικές παραγγελίες αφορούν μια πρόβλεψη πωλήσεων (οι καταστηματάρχες παραγγέλλουν συνήθως σύμφωνα με την απήχηση του… προηγούμενου δίσκου του κάθε καλλιτέχνη) και όχι την πραγματική ανταπόκριση του κοινού, εν τούτοις είναι αυτές που λαμβάνονται υπόψη τόσο για τις απονομές των χρυσών δίσκων όσο και για την κατάρτιση του επισήμου τσαρτ των πωλήσεων. Η ελληνική δισκογραφία αποτελεί ίσως τον μόνο τομέα στον οποίον ένας απλός προϋπολογισμός λειτουργεί… απολογιστικά. Λανθασμένες προγνώσεις, υπερεκτιμήσεις, μαζικές παραγγελίες σε περιόδους εκπτώσεων δισκογραφικών εταιρειών «πειράζουν» τα νούμερα των πωλήσεων δημιουργώντας αρκετές φορές μια εικονική πραγματικότητα για τα συμβαίνοντα στην αγορά των δίσκων. Οι εταιρείες, από την πλευρά τους, γνωρίζουν πολύ καλά πώς λειτουργεί ο επίσημος δείκτης των πωλήσεων της IFPI και έχουν πλέον ανεύρει μεθόδους ελέγχου του, τουλάχιστον για τα «εμπορικά» τους νούμερα: είναι σε θέση να ρυθμίζουν την τοποθέτηση των δίσκων τους, να παρέχουν κατώτερο της ζήτησης αλλά ικανό να τους φέρει στις πρώτες θέσεις αριθμό αντιτύπων τις δύο πρώτες εβδομάδες, ενώ ενισχύουν τις αποστολές τους τις επόμενες εβδομάδες έτσι ώστε να δείξουν ότι ο δίσκος «σκίζει» στην αγορά. Ολα είναι υπό έλεγχον, μερικό έστω. Μόνο έπειτα από μακρά παρουσία στον κατάλογο ένας δίσκος μπορεί να αποδείξει αδιαμφισβήτητα την καλή εμπορική πορεία του.

Η μισή αλήθεια

«Το Βήμα» ξεπέρασε το γράμμα του τσαρτ, υπερέβη τις εντυπώσεις που πολλές φορές αυτό δημιουργεί και επιχειρεί να αποκαλύψει την «άλλη μισή αλήθεια», αυτή των πραγματικών πωλήσεων. Με βάση την εορταστική αγορά, στην οποία σημειώνεται περίπου το 1/3 των συνολικών πωλήσεων κάθε έτους, κατεγράφη η πορεία των δίσκων μέσα από επισκέψεις σε κεντρικά δισκοπωλεία των Αθηνών, με συμπληρωματικές πηγές από την περιφέρεια, με χρήση της δημοσιογραφικής ιδιότητας ή και του απλώς ενδιαφερομένου, αφού οι πωλήσεις των δισκοπωλείων δεν αποτελούν επτασφράγιστο μυστικό των υπαλλήλων τους… Τα αποτελέσματα είναι συντριπτικά: στην Αθήνα, πέρα από την Αννα Βίσση και τον Νότη Σφακιανάκη, κανένας άλλος από τους «εμπορικούς» τραγουδιστές δεν σημείωσε σημαντική επιτυχία. Αρκετοί πολυδιαφημισμένοι αστέρες κινήθηκαν σε επίπεδα κάτω του μετρίου, ενώ σοβαρές εμπορικές αποτυχίες απεδείχθησαν οι νέοι δίσκοι του Δημήτρη Κόκοτα, της Ευρυδίκης και του Αντώνη Βαρδή. Πτώση επίσης σημείωσαν όλες οι συλλογές «σουξέ» που κυκλοφορούν κάθε χρόνο εν όψει εορτών. «Παλαιότερα υπήρχαν τουλάχιστον δύο συλλογές μέσα στα 10 πρώτα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, εφέτος όμως απουσιάζουν εντελώς» σημειώνει ο υπεύθυνος ελληνικού ρεπερτορίου των καταστημάτων δίσκων «Metropolis» κ. Χρήστος Ασημακόπουλος.

Η μάχη της κορυφής

Τόσο στην Αθήνα όσο και στην επαρχία η Αννα Βίσση και ο Νότης Σφακιανάκης μονοπώλησαν το ενδιαφέρον του εμπορικού ακροατηρίου «καταπίνοντας» όλους τους άλλους δίσκους του ιδίου είδους. Οι μόνες που διεσώθησαν ήταν η Δέσποινα Βανδή και η Καίτη Γαρμπή, των οποίων όμως τα CD-singles δεν μπόρεσαν να ανταγωνισθούν τους προαναφερθέντες καλλιτέχνες. Οσον αφορά τη μεταξύ των δύο «πρώτων» κόντρα, πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Ν. Σφακιανάκης ξεκίνησε από θέση ισχύος ­ είχε, δηλαδή, μεγαλύτερη αρχική ζήτηση ­, η Αννα Βίσση όμως σημείωσε μεγαλύτερες πωλήσεις μέσα στις γιορτές επιτυγχάνοντας να ισοσκελίσει τη διαφορά. Μάχη στήθος με στήθος σημειώθηκε επίσης στο επίπεδο του έντεχνου ρεπερτορίου ανάμεσα στη Χ. Αλεξίου και στον Γιάννη Κότσιρα. Ο δίσκος του δεύτερου «Είναι δική μας η ζωή μας» είχε μεγαλύτερη ζήτηση αρχικώς, το «Παράξενο φως» όμως της Χ. Αλεξίου σημείωσε άνοδο μέσα στις γιορτές με αποτέλεσμα την… ισοπαλία: ο Γ. Κότσιρας προηγείται ελαφρώς στην πρωτεύουσα και η Χάρις Αλεξίου στην περιφέρεια. Συνολικά οι δυο τους κατέλαβαν την τρίτη και την τέταρτη θέση σε εμπορικότητα μετά τον Ν. Σφακιανάκη και την Αννα Βίσση εκτοπίζοντας τους «λαμπερούς» ποπ-λαϊκούς τραγουδιστές. Στον αντίποδα του θετικού για το ελληνικό τραγούδι αυτού συμβάντος βρίσκεται το γεγονός ότι η αναλογία πωλήσεων των Σφακιανάκη – Βίσση προς το δίδυμο Αλεξίου – Κότσιρα στην Αθήνα είναι 2,5 προς 1 ενώ σε πόλεις της επαρχίας αγγίζει ακόμη και το 4 προς 1.

Οι μελωδικοί προφήτες

Αν το εμπορικό τραγούδι κερδίζει με άνεση την πρωτοκαθεδρία της κορυφής των πωλήσεων, στις επόμενες θέσεις κυριαρχεί το έντεχνο ρεπερτόριο: οι νέοι δίσκοι των Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα, Αλκίνοου Ιωαννίδη και Μάριου Φραγκούλη ξεκίνησαν δυναμικά και σημείωσαν μια άκρως επιτυχημένη εμπορική πορεία καθ’ όλη την εορταστική περίοδο. Ακόμη εντυπωσιακότερη είναι η παρουσία του έντεχνου ρεπερτορίου στις πωλήσεις δίσκων που δεν απετέλεσαν νέο προς πώλησιν προϊόν. Ο δίσκος των Διάφανων Κρίνων σημειώνει σταθερές πωλήσεις από το φθινόπωρο, το ίδιο και οι «Ψίθυροι» της Χ. Αλεξίου, ενώ ο «Βραχνός Προφήτης» του Θανάση Παπακωνσταντίνου κινείται σε ανέλπιστα θετικά νούμερα έξι μήνες μετά την κυκλοφορία του. Η μεγάλη έκπληξη ωστόσο των εορτών ήταν η έκδοση της ΕΡΑ για τη Φλέρυ Νταντωνάκη η οποία εξαντλήθηκε αμέσως μετά την κυκλοφορία της. «Δεν έχουμε να πουλήσουμε άλλα κομμάτια. Αν ο δίσκος αυτός είχε καλή διανομή, θα ήταν στα best sellers των εορτών» τονίζουν οι δισκοπώλες, οι οποίοι περιμένουν τη νέα αποστολή του CD ελπίζοντας σε εξίσου υψηλές πωλήσεις.

Αν η Γαρμπή κυριάρχησε στα εορταστικά προγράμματα, αν η Βίσση έγινε τηλεοπτικό συνώνυμο της εισόδου στον καινούργιο χρόνο, αν η Βανδή έσπασε τα οχυρώματα του «Ενώπιος ενωπίω», αν ο Σφακιανάκης κατέστη σημαία του πρωτοχρονιάτικου προγράμματος του Alpha, πίσω από την τηλεοπτική οθόνη υπήρχε και μια άλλη Ελλάδα η οποία επισκέφθηκε τα δισκοπωλεία με την ίδια ζέση, αγόρασε, δώρισε… Απλώς δεν κινήθηκε ομαδόν ­ σαν αγέλη ­ σε έναν ή δύο δίσκους. Πολυδιασπάστηκε, επέλεξε από Αλεξίου και Παπακωνσταντίνου ως Ξύλινα Σπαθιά, Ενδελέχεια και Χαΐνηδες. Και φυσικά Μάνο Χατζιδάκι, οι δίσκοι του οποίου «Ο Μεγάλος Ερωτικός» και «Το χαμόγελο της Τζοκόντας» βρίσκονται στους 50 πρώτους των πωλήσεων.