Η πενθήμερη συνάντηση Κληρίδη – Ντενκτάς στο Μοντρέ, με την ενεργό παρουσία του μεσολαβητή του ΟΗΕ Ντιέγκο Κορντοβέζ, τερματίστηκε το απόγευμα της Παρασκευής χωρίς να σημειωθεί η παραμικρή πρόοδος, γεγονός το οποίο βεβαίως δεν εκπλήσσει κανέναν. Προτού καν αρχίσουν οι συνομιλίες ο τουρκοκύπριος ηγέτης είχε κάνει απολύτως σαφές ότι η συνάντησή του με τον κύπριο πρόεδρο δεν επρόκειτο να οδηγήσει πουθενά. Αυτό δεν τον εμπόδισε, φυσικά, να επιρρίψει προχθές στην ελληνοκυπριακή πλευρά την ευθύνη του αδιεξόδου και της αποτυχίας των συνομιλιών του Μοντρέ.
Ως πρόσχημα ο κ. Ντενκτάς χρησιμοποίησε και αυτή τη φορά την ενταξιακή διαδικασία της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση και επανέλαβε σε όλους τους τόνους ότι, αν οι συνομιλίες Λευκωσίας – ΕΕ προωθηθούν, η διαίρεση της Κύπρου θα είναι αναπόφευκτη. Επαναλαμβάνοντας σχεδόν κατά λέξη σχετικές δηλώσεις και επίσημα έγγραφα της Αγκυρας προς Βρυξέλλες, Ουάσιγκτον, Αθήνα κ.α., ο κ. Ντενκτάς πρόβαλλε εκβιαστικά σε όλη τη διάρκεια των συνομιλιών του Μοντρέ και των κατ’ ιδίαν συναντήσεών του με τον κ. Κορντοβέζ ως προϋπόθεση των διαβουλεύσεων για το Κυπριακό τη διακοπή κάθε συζητήσεως για την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
Αλλά και η Ουάσιγκτον κατέφυγε στην ενταξιακή προοπτική της Κύπρου στην ΕΕ για να δικαιολογήσει το ναυάγιο των συνομιλιών Κληρίδη – Ντενκτάς στο Μοντρέ· μάλιστα επωφελήθηκε της ευκαιρίας για να εκφράσει την αμερικανική συμπαράσταση προς τις αιτιάσεις της Τουρκίας εναντίον της ΕΕ. Ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ κ. Ρούμπιν δήλωσε ότι η ΕΕ θα έπρεπε «να αφήσει την πόρτα ανοιχτή» για την ένταξη όχι μόνο της Κύπρου αλλά και της Τουρκίας, διότι «το να διατηρείς την ελπίδα μιας ένταξης, της Κύπρου και της Τουρκίας, είναι μια παρότρυνση που θα βελτίωνε τις πιθανότητες να διευθετηθεί το Κυπριακό». Ο κ. Ρούμπιν απέφυγε να εκφράσει άποψη για την ουσία του θέματος, επανέλαβε, σε απάντηση ερωτήσεων, ότι ο κ. Χόλμπρουκ θα μεταβεί στη Λευκωσία το φθινόπωρο, αλλά ουδέν προσέθεσε για τα σχέδια ή τον ρόλο του, εκτίμησε ότι οι συνομιλίες του Μοντρέ ήταν «χρήσιμες» και επιβεβαίωσε ότι η υπουργός κυρία Ολμπράιτ συζήτησε το Κυπριακό με τον βρετανό ομόλογό της κ. Κουκ και άλλους ευρωπαίους αξιωματούχους.
Ο μεσολαβητής του ΟΗΕ κατά το σύνηθες φρόντισε να εξωραΐσει τα πράγματα, βεβαίωσε ότι οι συνομιλίες θα συνεχισθούν πράγμα αυτονόητο άλλωστε , απέδωσε εξίσου στις δύο πλευρές τις ευθύνες για το ναυάγιο της συνάντησης του Μοντρέ και δήλωσε ότι θα μεταβεί στην Κύπρο το φθινόπωρο για μια νέα, επιτόπιο, προσπάθεια προσεγγίσεως των δύο πλευρών. Ωστόσο, ο κ. Κορντοβέζ αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι ήταν ο κ. Ντενκτάς που αρνήθηκε να συζητήσει καν επί του εγγράφου του ΟΗΕ για τη διαδικασία της προωθήσεως των συνομιλιών, φροντίζοντας πάντως να υποβαθμίσει τη σημασία του εγγράφου προφανώς για να μην κακοκαρδιστεί η τουρκοκυπριακή πλευρά.
Την ευθύνη του κ. Ντενκτάς για το ναυάγιο των συνομιλιών υπεγράμμισε, σε συνέντευξη Τύπου, ο πρόεδρος Κληρίδης, ο οποίος ανέφερε ως χαρακτηριστικό της αδιαλλαξίας του ηγέτη των Τουρκοκυπρίων ότι αυτός απέρριψε πρότασή του να υπογράψουν κοινή δήλωση, ανάλογη με τη δήλωση Σημίτη – Ντεμιρέλ της Μαδρίτης, που θα δέσμευε τις δύο πλευρές ότι το Κυπριακό θα λυθεί με ειρηνικά μέσα και όχι με τη χρήση βίας. Η δήλωση θα συνοδευόταν από συμφωνία για μείωση των εξοπλισμών και των ενόπλων δυνάμεων. Ο πρόεδρος Κληρίδης τόνισε ότι ήταν πρόθυμος να υπογράψει το έγγραφο του ΟΗΕ το οποίο είχε απορρίψει ο κ. Ντενκτάς.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία δεν ανέμενε άλλωστε πολλά πράγματα από τον εφετεινό γύρο των συνομιλιών, είναι μάλλον ικανοποιημένη από τη συνάντηση του Μοντρέ. Και τούτο όχι διότι επετεύχθη κάτι αλλά διότι «κατεδείχθη πέραν πάσης αμφιβολίας» η αδιαλλαξία της τουρκοκυπριακής πλευράς. Ωστόσο, είναι πολύ αμφίβολο αν αυτή η στάση του κ. Ντενκτάς θα αποτυπωθεί στα επίσημα έγγραφα του ΟΗΕ. Ηδη εφημερίδες και τηλεοπτικά δίκτυα των Ηνωμένων Πολιτειών («Washington Post», CNN κ.ά.) αποδίδουν εξίσου ευθύνες για το «αδιέξοδο στην Κύπρο» στις δύο πλευρές. Ελπίζεται πάντως ότι ο μεσολαβητής κ. Κορντοβέζ θα δώσει την πραγματική εικόνα στην αναφορά του προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ κ. Κόφι Αναν και στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, τα οποία θα ενημερώσει προσωπικώς την Τετάρτη. Ενδεικτικό του κλίματος στο οποίο έγινε η συνάντηση του Μοντρέ είναι ότι, αντίθετα με το προηγούμενο της συνάντησης Κληρίδη – Ντενκτάς τον Ιούλιο στη Νέα Υόρκη, αυτή τη φορά δεν εξεδόθη ανακοινωθέν. Και τα δέκα σχέδια ανακοινωθέντος που παρουσίασε ο κ. Κορντοβέζ απορρίφθηκαν από τις δύο πλευρές: πέντε απέρριψε ο κ. Ντενκτάς και πέντε απέρριψε ο πρόεδρος Κληρίδης.
Στην Αθήνα, όπου δεν υπήρχαν αυταπάτες για την κατάληξη της πρωτοβουλίας της Ουάσιγκτον να φέρει τους κκ. Κληρίδη και Ντενκτάς σε απευθείας διάλογο, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Νικολάου στιγμάτισε την «ωμή και απροκάλυπτη παρέμβαση του Ντενκτάς στις εσωτερικές υποθέσεις της ΕΕ», καταδίκασε την «τουρκική αδιαλλαξία» και τόνισε ότι «η ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου θα συνεχισθεί στη βάση των δεσμεύσεων της ΕΕ».
Μεγαλύτερη προσοχή δίνει η Αθήνα στην αιφνίδια απόφαση της Αγκυρας να τερματίσει το μορατόριουμ στο Αιγαίο. Η σχετική ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, η οποία εξεδόθη σχεδόν ταυτόχρονα με την επισημοποίηση του ναυαγίου της συνάντησης του Μοντρέ και αυτό ίσως δεν είναι τυχαίο , αναφέρει ότι η Τουρκία έδωσε τέλος στο έξι εβδομάδων μορατόριουμ διότι η Ελλάδα δεν ανταποκρίθηκε στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Υπενθυμίζεται ότι η Αθήνα χαρακτήρισε εξαρχής το μορατόριουμ μία ακόμη καλοστημένη τουρκική παγίδα με εκβιαστικές προεκτάσεις τόσο προς την Ελλάδα όσο και προς το ΝΑΤΟ και διεμήνυσε προς πάσα κατεύθυνση ότι η μορφή και η ουσία των μέτρων που έλαβε η Τουρκία κάθε άλλο παρά την εμπιστοσύνη στο Αιγαίο οικοδομούν.
