Τους αερόσακους του αυτοκινήτου τούς γνωρίζουμε όλοι. Σήμερα επιτρέψτε μας να σας παρουσιάσουμε τους αερόσακους του ματιού (Eye Air Bag). Οπως και οι αερόσακοι του αυτοκινήτου, οι αερόσακοι του ματιού είναι προϊόντα της τελευταίας τεχνολογίας και έχουν προστατευτικό-προληπτικό ρόλο. Μόνο που δεν μας προστατεύουν από ατυχήματα. Μας προστατεύουν από τη γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδος, την ασθένεια η οποία αποτελεί την κύρια αιτία τύφλωσης των ατόμων άνω των 65 ετών στον δυτικό κόσμο. Οι αερόσακοι του ματιού, οι οποίοι δεν κοστίζουν ακριβά και τοποθετούνται στο μάτι με μια επέμβαση που δεν απαιτεί μεγάλη περίοδο νοσηλείας, έχουν ελληνικό διαβατήριο. Είναι προϊόντα της έμπνευσης και της εργασίας των ελλήνων επιστημόνων της Οφθαλμολογικής Κλινικής στο Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Κρήτης. Με την ευκαιρία της ανακοίνωσης της εφαρμογής των αερόσακων του ματιού ως προληπτική αντιμετώπιση της γεροντικής εκφύλισης της ωχράς κηλίδος σε επικείμενο παγκόσμιο οφθαλμολογικό συνέδριο το οποίο θα λάβει χώρα στο Μαϊάμι των ΗΠΑ, «Το Βήμα» μίλησε με τον καθηγητή κ. Ιωάννη Παλλήκαρη, διευθυντή της Κλινικής.
Τι ακριβώς είναι οι αερόσακοι του ματιού; Με τι μοιάζουν;
«Μοιάζουν με τις σαμπρέλες που υπάρχουν στις ρόδες του αυτοκινήτου. Είναι γεμάτοι με αέρα και τοποθετούνται πίσω από την ίριδα του ματιού».
Η τοποθέτησή τους είναι δύσκολη επέμβαση;
«Οχι. Είναι μια απλή επέμβαση, αντίστοιχη με αυτήν που γίνεται για την αντιμετώπιση του καταρράκτη. Μαζί με τους φακούς που τοποθετούνται για τον καταρράκτη, μπορούν να εισάγονται και οι αερόσακοι. Ετσι το μάτι αποκτά ελαστικότητα».
Γιατί πρέπει το μάτι να αποκτήσει ελαστικότητα;
«Το νεαρό υγιές μάτι διαθέτει ελαστικότητα η οποία είναι απαραίτητη για την καλή εσωτερική αιματική λειτουργία του. Ετσι, καθώς το αίμα εισέρχεται στα εσωτερικά αγγεία του και εξέρχεται από αυτά, το μάτι συνολικά διαστέλλεται και συστέλλεται εσωτερικά. Με την πάροδο του χρόνου όμως προκαλείται σκλήρυνση του βολβού και μείωση της ελαστικότητάς του. Θα μπορούσε κανείς σχηματικά να περιγράψει το μάτι σαν μια πλαστική μπάλα η οποία είναι γεμάτη με νερό. Το πλαστικό περίβλημα της μπάλας είναι ελαστικό αρχικά, αλλά αργότερα σκληραίνει και χάνει την ελαστικότητά του. Στο μάτι που έχει χάσει την ελαστικότητά του η μικροκυκλοφορία του αίματος στο εσωτερικό του στην περιοχή της ωχράς κηλίδος δυσχεραίνει με αποτέλεσμα αρχικά την εναπόθεση μεταβολικών προϊόντων και σε επόμενο στάδιο τη δημιουργία νέων αγγείων τα οποία αιμορραγούν. Η αιμορραγία αυτή προκαλεί την κεντρική τύφλωση η οποία χαρακτηρίζει τη γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδος. Η τοποθέτηση αερόσακων παρατείνει την ικανότητα του εσωτερικού κυκλοφορικού συστήματος του ματιού που έχει υποστεί σκλήρυνση να διαστέλλεται και να συστέλλεται. Με άλλα λόγια, καθιστά το ηλικιωμένο κουρασμένο μάτι ικανό να λειτουργεί όπως το νεαρό μάτι».
Με ποιον τρόπο επιτελούν τον ρόλο αυτόν οι αερόσακοι;
«Αν φανταστείτε το μάτι σαν μια μπάλα γεμάτη με νερό, όπως είπαμε παραπάνω, αντιλαμβάνεστε ότι όταν το τοίχωμα της μπάλας σκληρύνει, η είσοδος και η έξοδος αίματος στο μάτι δεν θα μπορεί να επιφέρει ικανοποιητική συστολή και διαστολή του εσωτερικού τριχοειδικού συστήματος (του συστήματος τριχοειδών αγγείων του ματιού). Γνωρίζετε ότι ενώ τα υγρά είναι ασυμπίεστα δεν συμβαίνει το ίδιο και με τα αέρια. Τοποθετώντας έναν σάκο με αέρα στο μάτι, όταν το εξωτερικό περίβλημά του έχει σκληρυνθεί με την ηλικία, επιτρέπουμε τη συστολή και διαστολή του εσωτερικού κυκλοφορικού συστήματος».
Πρόκειται δηλαδή για μια μηχανική παρέμβαση;
«Ναι! Η ιδέα της τοποθέτησης αερόσακων στα μάτια βασίστηκε στις φυσικές ιδιότητες των αερίων και φυσικά στη γνώση της μηχανικής λειτουργίας του ματιού».
Πότε θα πρέπει να υποβληθεί κανείς στην επέμβαση προκειμένου να έχει το μεγαλύτερο όφελος από αυτή;
«Η τοποθέτηση αερόσακων στο μάτι αποτελεί προληπτική μέθοδο της αντιμετώπισης της γεροντικής εκφύλισης της ωχράς κηλίδος. Με άλλα λόγια θα πρέπει να τοποθετηθούν προτού η νόσος εξελιχθεί και καταστρέψει τον ιστό».
Μας λέτε δηλαδή ότι κάποιος που δεν πάσχει ακόμη από εκφύλιση της ωχράς κηλίδος μπορεί να ωφεληθεί από την τοποθέτηση αερόσακων, ενώ αυτός που είναι ήδη ασθενής δεν θα πρέπει να την εφαρμόσει;
«Ακριβώς! Για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου υπάρχουν άλλες μέθοδοι. Εχετε ήδη αναφερθεί στη φωτοδυναμική θεραπεία η οποία εφαρμόζεται τόσο στην Αθήνα όσο και στην Κρήτη».
Πώς μπορεί κανείς να ξέρει ποια μάτια είναι υποψήφια για την εμφάνιση γεροντικής εκφύλισης της ωχράς κηλίδος;
«Υπάρχουν κριτήρια τα οποία μας επιτρέπουν να εκτιμήσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Για παράδειγμα, οι ασθενείς που πάσχουν από υπερμετρωπία ή έχουν γενικά κοντά μάτια έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν εκφύλιση της ωχράς κηλίδος σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με τα φυσιολογικά άτομα».
Η μέθοδος είναι ακόμη σε πειραματικό στάδιο ή έχει αρχίσει να εφαρμόζεται κλινικά;
«Βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο αλλά ελπίζουμε να αρχίσουμε την κλινική εφαρμογή της ως το τέλος του τρέχοντος έτους».
Πόσος χρόνος πειραματισμού απαιτήθηκε ώσπου να μπορείτε να είστε βέβαιοι για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου;
«Από την ημέρα της σύλληψης της ιδέας για τη μέθοδο ως σήμερα έχουν περάσει έξι χρόνια πειραματισμού, κατά τη διάρκεια των οποίων το μοντέλο μελετήθηκε αρχικά σε φυσικοδυναμικό επίπεδο, στη συνέχεια δοκιμάστηκε σε πειραματόζωα και τέλος σε ασθενείς οι οποίοι έπασχαν από καταρράκτη και στους οποίους κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης μελετήθηκε η επίδραση του αέρος στην ελαστικότητα και στην εσωτερική κυκλοφορία, χωρίς όμως να γίνει τοποθέτηση των αερόσακων».
Αλήθεια, πώς συλλαμβάνονται οι ιδέες στο εργαστήριό σας;
«Το πώς δεν έχει τόση σημασία όσο το πού. Σας διαβεβαιώ ότι οι ιδέες συλλαμβάνονται στον διάδρομο! Είναι προϊόντα συζητήσεων και αλληλεπίδρασης της ομάδας των επιστημόνων που απαρτίζουν το εργαστήριό μας».
Δεν είναι η πρώτη φορά που το εργαστήριό σας επιδεικνύει παγκόσμιες πρωτιές και οδηγεί τις εξελίξεις στον τομέα του. Φαίνεται ότι διαθέτει αυξημένη συχνότητα σύλληψης και υλοποίησης ιδεών… Ποιο είναι το μυστικό σας;
«Δεν υπάρχουν μυστικά. Από την αρχή υπήρξαμε μια ομάδα προσηλωμένη στον στόχο της. Οταν λέω ομάδα, εννοώ τόσο τους επιστήμονες όσο και εκείνους που μας βοήθησαν χρηματικά. Σε ό,τι αφορά τους ερευνητές, αυτοί προέρχονται από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, πράγμα το οποίο δίνει τη δυνατότητα αλληλεπιδράσεων και εισάγει νέες ιδέες. Η επιλογή τους έγινε με αυστηρά αξιοκρατικά κριτήρια, γεγονός το οποίο εγγυάται την ποιότητα της παραγόμενης εργασίας».
Είναι αυτά αρκετά για να δημιουργηθεί μια ομάδα η οποία εξάγει τεχνολογία ακόμη και στις ΗΠΑ, όπως συμβαίνει με αυτά που κατά καιρούς έχουν γεννηθεί στο εργαστήριό σας, και η οποία είναι σταθερά πρώτη;
«Ισως αυτή η πρωτιά να οφείλεται στον υπερβατικό χαρακτήρα, τον δικό μου και της ομάδας. Βάλαμε όλοι στοίχημα ότι μπορούμε εμείς, σε ένα περιφερειακό πανεπιστήμιο, μιας χώρας η οποία δεν έχει παράδοση στην επιστήμη, να κάνουμε το άριστο…».
