Υπάρχει ένα είδος ταξιδιού που δεν ξεκινά από το αεροδρόμιο, ούτε τελειώνει όταν αδειάζουμε τη βαλίτσα μας από τα σουβενίρ που αγοράσαμε και τοποθετούμε ένα ακόμα αναμνηστικό μαγνητάκι στην εξωτερική επιφάνεια του ψυγείου μας. Ξεκινά από την ερώτηση «από πού προέρχομαι;» και συχνά καταλήγει σε μια βαθιά, απροσδόκητη συγκίνηση, ενίοτε στον επαναπροσδιορισμό της ίδιας μας της ζωής. Το ancestry travel – το ταξίδι στη γη της καταγωγής μας – δεν είναι απλώς μια νέα τουριστική τάση. Είναι μια υπαρξιακή εμπειρία. Είναι η επιστροφή στις ρίζες, στις ιστορίες των προγόνων, στα τοπία, στους δρόμους, στα σπίτια που κάποτε φιλοξένησαν τις ζωές τους. Σε μια εποχή όπου όλα τρέχουν με ρυθμούς ιλιγγιώδεις προς τα μπροστά, ο γενεαολογικός τουρισμός κινείται αντίθετα. Προτείνει μια σκόπιμη βραδύτητα, έρευνα και ενσυναίσθηση· την επιστροφή στο παρελθόν ως διαδικασία αυτογνωσίας.

Η διαδικασία

Ως μορφή θεματικού ταξιδιού που βασίζεται στην προσωπική γενεαλογική ιστορία του ταξιδιώτη, το ancestry travel ξεκινά από την έρευνα. Μέσα από οικογενειακά αρχεία, προφορικές μαρτυρίες, εκκλησιαστικά μητρώα, ληξιαρχικές πράξεις ή ακόμη και σύγχρονες γενετικές εξετάσεις, ο ταξιδιώτης εντοπίζει γεωγραφικά σημεία-κλειδιά της καταγωγής του. Ακολούθως τα επισκέπτεται. Η δημοφιλία που έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια αυτού του είδους οι εξορμήσεις συνδέεται άμεσα με δύο τάσεις: την έκρηξη του ενδιαφέροντος για τη γενεαλογία και τη στροφή του τουρισμού προς τις αυθεντικές εμπειρίες. Οι ψηφιακές βάσεις δεδομένων, τα online αρχεία, οι πλατφόρμες γενετικής ανάλυσης και τα αντίστοιχα τεστ έκαναν την αναζήτηση των προγόνων μας πιο εύκολη από ποτέ και έγιναν ο «χάρτης» για τον σχεδιασμό των πιο ιδιαίτερων ταξιδιών στον κόσμο.

Μοναδικές διαδρομές

Εξειδικευμένα ταξιδιωτικά γραφεία συνεργάζονται πλέον με επαγγελματίες γενεαλόγους και ιστορικούς, δημιουργώντας διαδρομές που δεν υπάρχουν σε κανέναν τουριστικό οδηγό. Κάθε δρομολόγιο είναι μοναδικό. Οι ταξιδιώτες έχουν στη διάθεσή τους προσωπικούς ερευνητές που ανοίγουν πόρτες κλειστών αρχείων ή ιδιωτικών συλλογών. Η διαμονή τους επιλέγεται με βάση την εγγύτητα στην πατρογονική εστία, συχνά σε ξενοδοχεία, αναπαλαιωμένα αρχοντικά ή πύργους που συνδέονται ιστορικά με την περιοχή. Φανταστείτε έναν ταξιδιώτη από τη Νέα Υόρκη που, μέσω ενός τεστ, ανακαλύπτει ότι οι ρίζες του βρίσκονται στην Ελλάδα, σε ένα ορεινό χωριό της Ηπείρου, ή στην Ιταλία, σε μια παραθαλάσσια πόλη της Σικελίας. Το ταξίδι του εκεί δεν θα περιλαμβάνει μόνο την επίσκεψη στα αξιοθέατα, αλλά κυρίως μια επίσκεψη στα τοπικά αρχεία, το ξεφύλλισμα παλιών καταλόγων σε δημαρχεία, εκκλησίες κ.λπ., που μπορεί να κρύβουν εκπλήξεις και, πιθανώς, μια συνάντηση και ένα δείπνο με μακρινούς συγγενείς που δεν γνώριζε ότι είχε.

Πρόσφυγες και μετανάστες

Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς και αναφορές εξειδικευμένων ταξιδιωτικών γραφείων, οι κρατήσεις για «ancestry tours» τα τελευταία χρόνια παρουσιάζουν σταθερή άνοδο, συχνά με διψήφια ετήσια ποσοστά αύξησης. Ερευνες για τον κλάδο αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο είδος τουρισμού σε ορισμένες αγορές έχει σημειώσει συνολική αύξηση έως και 500% μέσα σε λίγα χρόνια. Κορυφαίοι προορισμοί έχουν αναδειχθεί η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Σκωτία, η Δυτική Αφρική και η Ελλάδα, δηλαδή χώρες και περιοχές όπου στο παρελθόν καταγράφηκαν μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα. Είναι εύλογο: για τους απογόνους μεταναστών ή προσφύγων ή Διασποράς, το ancestry travel λειτουργεί και ως πράξη επανασύνδεσης με μια ταυτότητα που είχε διακοπεί, ενίοτε με βίαιο τρόπο. Ειδικά για τη χώρα μας, αυτό το είδος συναισθηματικού τουρισμού μπορεί να αποτελέσει μια νέα μεγάλη ευκαιρία. Πολλά µέλη της Διασποράς στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και τον Καναδά αναζητούν πλέον κάτι περισσότερο από τον ήλιο της Μυκόνου και τη θέα από την καλντέρα της Σαντορίνης. Οργανώνουν ταξίδια για να βρουν το σπίτι του προπάππου τους στα χωριά της Αρκαδίας, για να περπατήσουν στην πειραιώτικη γειτονιά που φιλοξένησε τους προγόνους τους όταν ήρθαν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία ή για να βαδίσουν στα εναπομείναντα ίχνη των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.

Η Greek Ancestry είναι μια ιδιωτική, εξειδικευμένη πλατφόρμα γενεαλογίας που ασχολείται αποκλειστικά με την έρευνα ελληνικής καταγωγής και οικογενειακής ιστορίας. Προσφέρει online βάση δεδομένων με ιστορικές και ληξιαρχικές πηγές από όλη την Ελλάδα, επαγγελματικές ερευνητικές υπηρεσίες και εκπαιδευτικό υλικό για όσους θέλουν να εντοπίσουν τους έλληνες προγόνους τους και να ανασυνθέσουν το οικογενειακό τους δέντρο. Ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2020 από τον ιστορικό και γενεαλόγο Γρηγόρη Κόντο, ο οποίος ουσιαστικά έκανε για την Ελλάδα ό,τι έκαναν πλατφόρμες όπως η Ancestry.com ή η MyHeritage για τον υπόλοιπο κόσμο: ψηφιοποίησε και οργάνωσε έναν τεράστιο όγκο αρχείων που μέχρι τότε ήταν προσβάσιμα μόνο με φυσική παρουσία σε σχετικές υπηρεσίες και εκκλησίες.

Τα εξειδικευμένα πρακτορεία

Πολλοί ταξιδιώτες περιγράφουν την εμπειρία ως «επιστροφή στο σπίτι», ακόμη και αν επισκέπτονται έναν τόπο για πρώτη φορά. Η ανακάλυψη ενός οικογενειακού τάφου, η εύρεση ενός παλιού σπιτιού, η συζήτηση με μια γειτόνισσα που όταν ήταν παιδί έπαιζε με τη γιαγιά τους τούς δημιουργούν στιγμές έντονης φόρτισης, με συναισθήματα χαράς αλλά και με δάκρυα και αμήχανες σιωπές. Ισως και με μια αίσθηση συμφιλίωσης με το παρελθόν.

Υπάρχουν αρκετές ταξιδιωτικές εταιρείες και τουριστικοί οργανισμοί που σήμερα ειδικεύονται ή προσφέρουν υπηρεσίες ταξιδιών καταγωγής. Η Seitz Travel – Ancestry Tours με έδρα τη Λουιζιάνα, η Family Tree Tours (μία από τις πιο γνωστές στις ΗΠΑ, που ειδικεύεται στις χώρες της Ευρώπης), η Continent Tours – Ancestry Travel (εξειδικευμένος πάροχος ταξιδιών στη Δυτική Αφρική) και η Artisans of Leisure – Private Genealogy & Ancestry Tours είναι μερικές. Αλλά και μεγάλες εταιρείες, όπως η Kensington Tours, σε συνεργασία με την υπηρεσία επαγγελματικής γενεαλογικής έρευνας AncestryProGenealogists, προσφέρουν σχετικά προγράμματα.

Από το Χόλιγουντ στην Γκαμπόν

Ο διάσημος ηθοποιός Σάμιουελ Λ. Τζάκσον («Pulp Fiction», «Οι εκδικητές» κ.ά.), μέσω τεστ DNA και έρευνας της επιτυχημένης τηλεοπτικής εκπομπής «Finding Your Roots», ανακάλυψε ρίζες στην εθνοτική ομάδα Μπένγκα της Γκαμπόν. Ταξίδεψε εκεί το 2019, συναντήθηκε με τον τότε πρόεδρο της χώρας Αλί Μπονγκό και τον βασιλιά των Μπένγκα, έλαβε υπηκοότητα και μυήθηκε σε μυστικές τελετές της φυλής, ζώντας μια βαθιά επανασύνδεση με ένα χαμένο παρελθόν της οικογένειάς του.

Ο σταρ της καναδικής τηλεοπτικής κωµωδίας «Schitt’s Creek» Γιουτζίν Λέβι ταξίδεψε στη Σκωτία με τη σειρά ταξιδιωτικών ντοκιμαντέρ «The Reluctant Traveler with Eugene Levy» (Apple TV+), για να επισκεφθεί το σπίτι της μητέρας του στη Γλασκώβη και κοιμητήρια με τους τάφους των προγόνων του. «Ενιωσα άμεση σύνδεση με τον τόπο. Ολο αυτό ήταν πολύ πιο συναισθηματικό από όσο περίμενα» δήλωσε ο ίδιος.

Η dame Τζούντι Ντεντς, ο χορευτής και ηθοποιός Κέβιν Κλίφτον και η συγγραφέας Τζ. Κ. Ρόουλινγκ είναι μερικοί από τους επώνυμους που στο πλαίσιο της βρετανικής τηλεοπτικής σειράς «Who Do You Think You Are?» ταξίδεψαν για να επισκεφθούν τα χωριά των προγόνων τους και να ανακαλύψουν ιστορίες φτώχειας, πολέμων και μετανάστευσης.

Στην αμερικανική εκδοχή της ίδιας εκπομπής, συμμετέχοντας και ως συμπαραγωγός, η Λίζα Κούντροου (η Φοίβη από «Τα φιλαράκια») ταξίδεψε στη Λευκορωσία. Εκεί ανακάλυψε την τραγική τύχη της προγιαγιάς της, η οποία δολοφονήθηκε από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, ενώ βρήκε και έναν χαμένο συγγενή που πίστευε ότι είχε πεθάνει στον πόλεμο. Ο Μάθιου Μπρόντερικ ανακάλυψε ότι ο προπάππος του ήταν στρατιώτης του εμφυλίου πολέμου των ΗΠΑ που σκοτώθηκε στη μάχη. Επίσης, έμαθε ότι ο παππούς του Τζέιμς Τζόζεφ Μπρόντερικ είχε πολεμήσει στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Γαλλία, κάτι που ο Μάθιου αγνοούσε. Στην ίδια εκπομπή η Σίντι Κρόφορντ έμαθε με έκπληξη ότι οι πρόγονοί της ήταν από τους πρώτους άγγλους αποίκους που έφθασαν στην Αμερική τον 17ο αιώνα. Συγκεκριμένα, ένας από εκείνους, ο Τόμας Τρόουμπριτζ, είχε εγκατασταθεί στο Ντόρτσεστερ της Μασαχουσέτης περίπου το 1636. Το πιο συγκλονιστικό κομμάτι ήρθε όταν η έρευνα την οδήγησε πίσω στο Ηνωμένο Βασίλειο για να μάθει ότι η οικογένεια Τρόουμπριτζ προερχόταν από ευγενείς.

Χαρακτηριστικές μαρτυρίες

«Η αδελφή μου και εγώ μόλις επιστρέψαμε από μια ιδιωτική οκταήμερη περιήγηση στην Πολωνία και τη Γερμανία με το Poznan Tours» γράφει ένας άνδρας από το Πόρτλαντ του Ορεγκον σε διαδικτυακή ταξιδιωτική σελίδα: «Το ταξίδι μας ξεπέρασε κάθε προσδοκία και ευχαριστούμε τον συνοδό μας για όλα όσα έκανε για εμάς. Κυρίως για την εις βάθος έρευνα και τον χρόνο που αφιέρωσε για την προετοιμασία της επίσκεψής μας στο μικρό χωριό των προγόνων της μητέρας μας, το Χούτα Χόντετσκα στην Πολωνία. Η οικογένειά της ήταν γερμανικής καταγωγής, αλλά εκείνη και τουλάχιστον τέσσερις προηγούμενες γενιές από την πλευρά της μητέρας και του πατέρα της γεννήθηκαν και έζησαν σε αυτή την περιοχή. Χάσαμε τη μητέρα μας τον Φεβρουάριο του 2023 και από τότε νιώθαμε τη μεγάλη ανάγκη να πάμε στην Πολωνία για να δούμε πού γεννήθηκε (το 1936) και έζησε ως νεαρή κοπέλα».

«Πέρυσι μπόρεσα να επισκεφθώ τη μικρή αγροτική πόλη της Ιταλίας όπου έζησαν οι πρόγονοί μου για εκατοντάδες χρόνια» γράφει ένας άλλος άνδρας: «Ηταν μια πραγματικά ωραία εμπειρία! Επισκέφθηκα το μουσείο της πόλης και μπόρεσα να πάω και στην εκκλησία όπου φυλάσσονταν τα αρχεία γάμων. Ο ιερέας ήταν τόσο ευγενικός ώστε να μου επιτρέψει να τα ξεφυλλίσω και να βρω τα στοιχεία γάμου των παππούδων μου. Επισκέφθηκα και το αγρόκτημα όπου έζησε και μεγάλωσε η γιαγιά μου. Το ηλικιωμένο ζευγάρι που ζούσε εκεί τη θυμόταν ακόμα. Μας ξενάγησαν στο σπίτι, με τον αρχικό πέτρινο φούρνο και την παλιά κρεβατοκάμαρα της γιαγιάς μου. Μας πρόσφεραν μερικά φρεσκοκομμένα αμύγδαλα και σύκα από τα δέντρα τους. Πιθανώς ήταν τα δέντρα που είχαν φυτέψει οι πρόγονοί μου εκεί».

Την επίσκεψή του στα Χάιλαντς της Σκωτίας, «στο χωριό-φάντασμα από όπου καταγόταν η προγιαγιά μου», περιγράφει ένας άλλος άνδρας: «Δεν υπάρχουν πια σπίτια εκεί. Επισκέφθηκα την τοπική εκκλησία, βρήκα τους γονείς, τους παππούδες και τους προπαππούδες της θαμμένους εκεί».

Η πολύτιμη μνήμη

Ταξιδιώτες όπως αυτοί αναζητούν κάτι περισσότερο από ωραίες φωτογραφίες. Δεν ταξιδεύουν για να δουν νέα μέρη, αλλά για να γνωρίσουν τον εαυτό τους μέσα από τα μάτια εκείνων που προηγήθηκαν. Θέλουν να αγγίξουν την πέτρα του σπιτιού των προγόνων τους, να μυρίσουν το χώμα στον κήπο τους, να δοκιμάσουν την ίδια συνταγή που μαγείρευε η προγιαγιά τους. Θέλουν να αισθανθούν ότι ανήκουν κάπου, έστω και για λίγο. Ο γενεαλογικός τουρισμός έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτή την ανάγκη: μετατρέπει την έρευνα σε αφήγηση και το ταξίδι σε προσωπικό κεφάλαιο ζωής. Είναι λιγότερο γεωγραφικός και περισσότερο υπαρξιακός. Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα και ξεχνά εύκολα, το ancestry travel μάς υπενθυμίζει ότι η μνήμη είναι και αυτή ένας προορισμός – ίσως ο πιο σημαντικός από όλους.