Έως τις 11 Μαΐου αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί το Προεδρικό Διάταγμα όσον αφορά το θαλάσσιο πάρκο του Νοτίου Αιγαίου, με στόχο στις 15 Ιουνίου να πάρει τον δρόμο του Συμβουλίου της Επικρατείας, όπως δήλωσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών. Όπως σημείωσε, οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες για τους θαλάσσιους χώρους εκδόθηκαν τον Δεκέμβριο, ενώ την περασμένη Τρίτη εκδόθηκε και η μελέτη που εκκρεμούσε για το χερσαίο κομμάτι. Αφού ληφθούν τα σχόλια από τα συναρμόδια υπουργεία, το σχέδιο θα κατατεθεί στο ΣτΕ.

Παράλληλα, όσον αφορά το θαλάσσιο πάρκο του Ιονίου, ο Υπουργός ανέφερε πως το τμήμα που αφορά τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα έχει ήδη εκδοθεί. Ωστόσο, παραμένουν σε εκκρεμότητα οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες για την ανατολική Πελοπόννησο, την Ελαφόνησο, τη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά. Οι μελέτες αυτές αναμένεται να εκδοθούν μέσα στον Μάιο, ώστε το σχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος να είναι έτοιμο μέχρι τα τέλη Ιουνίου.

Σύμφωνα με τον Υπουργό, η προστασία των θαλασσών «δεν αποτελεί επιλογή της ελίτ ούτε πολυτέλεια», αλλά αντίθετα, είναι μια «αναπτυξιακή επιλογή». Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στο «Αμοργόραμα», μια μοναδική πρωτοβουλία στην Ευρώπη, όπου οι ιδιώτες ψαράδες της Αμοργού αποφάσισαν να αυτοπεριοριστούν. Επέλεξαν τρεις εξαιρετικά ευαίσθητες περιοχές του νησιού, στις οποίες αποφάσισαν να μην ψαρεύουν καθόλη τη διάρκεια του χρόνου, δημιουργώντας μια καινοτόμο «No Fish Zone». Επιπλέον, τον Απρίλιο και τον Μάιο, οι αλιείς χρησιμοποιούν τον χρόνο τους για να καθαρίσουν το νησί από σκουπίδια αντί να ψαρεύουν.

Μαρία Δαμανάκη: «Αν κάποιος επενδύσει 1 δολάριο στη θαλάσσια προστασία, θα πάρει πίσω από 3 έως 10 δολάρια»

Από την πλευρά της, η Μαρία Δαμανάκη, πρώην Επίτροπος της ΕΕ, τόνισε πως «στόχος είναι να δούμε τη θαλάσσια προστασία ως επένδυση». Όπως ανέφερε, πολλά στοιχεία συμβάλλουν στην έννοια της «γαλάζιας οικονομίας» και υπάρχουν μελέτες που το αποδεικνύουν. Για παράδειγμα, μία μελέτη δείχνει ότι σε μια προστατευόμενη θαλάσσια περιοχή, η ποσότητα των ψαριών, το εισόδημα και ο πληθυσμός τους στις παρακείμενες περιοχές αυξάνονται πάνω από 500%, ενώ άλλη μελέτη καταγράφει ότι «αν κάποιος επενδύσει 1 δολάριο στη θαλάσσια προστασία, θα πάρει πίσω από 3 έως 10 δολάρια».

Εκτός από το οικονομικό σκέλος, η κ. Δαμανάκη υπογράμμισε τη σημαντική σχέση της θαλάσσιας προστασίας με το θέμα της ασφάλειας. Ενώ συνήθως η ασφάλεια συνδέεται με τα κυριαρχικά δικαιώματα και την εξωτερική πολιτική, οι προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές παίζουν ρόλο στην εδραίωση αποκλειστικών οικονομικών ζωνών και λειτουργούν ως «γέφυρες ειρήνης» μεταξύ γειτονικών χωρών. Παράλληλα, συμβάλλουν στην ευρύτερη ασφάλεια μέσω της αντιμετώπισης ακραίων καιρικών φαινομένων και της κλιματικής κρίσης, γεγονός που οδηγεί σε μείωση των ασφαλίστρων και δημιουργεί ένα «ολοκληρωμένο πακέτο ασφάλειας και ανάπτυξης».

Σε διεθνές επίπεδο, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει θέσει τον φιλόδοξο στόχο «30 by 30», για την προστασία του 30% της θάλασσας μέχρι το 2030. Ωστόσο, σημειώθηκε πως μελέτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνουν ότι το 80% των προστατευόμενων περιοχών είναι «μόνο στα χαρτιά» και δεν εφαρμόζονται στην πράξη.

Σύμφωνα με το World Economic Forum, απαιτούνται επενδύσεις περίπου 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για την επόμενη δεκαετία, ποσό που καθιστά απαραίτητη τη χρηματοδότηση μέσω «συνεργασίας του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα». Όσον αφορά την Ελλάδα, η πρώην Επίτροπος ανέφερε πως, αν και βρισκόταν πίσω, έκανε ένα σημαντικό βήμα το 2024 με τη διοργάνωση του παγκόσμιου συνεδρίου για τους ωκεανούς, καταλήγοντας πως είναι κρίσιμο να αντιληφθούμε τις προστατευόμενες περιοχές ως έναν «καθοριστικό παράγοντα ανάπτυξης και ασφάλειας».

Η σημασία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας

Τέλος, η Εύη Λάζου-Λασκαρίδη, Πρόεδρος του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, επισήμανε πως η Ελλάδα κατέχει μια άλλη «μοναδική πρωτοπορία» που αφορά το πλοίο «Τυφώνας». Πρόκειται για ένα σκάφος μήκους 72 μέτρων το οποίο, εδώ και 7 χρόνια, καθαρίζει καθημερινά, 365 μέρες το χρόνο, το σύνολο της ελληνικής ακτογραμμής, που αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη στην Ευρώπη και τη 10η στον κόσμο. Όπως σημείωσε, πρόκειται για ένα πρόγραμμα που δεν υπάρχει σε άλλο μέρος του κόσμου και συγκρίνεται ίσως μόνο με το Ocean Cleanup στον Ειρηνικό. Ήδη έχει ολοκληρωθεί ο πρώτος κύκλος καθαρισμών και το πρόγραμμα βρίσκεται στη μέση του δεύτερου, με το αισιόδοξο στοιχείο ότι στο 73% των ακτών που επισκέπτεται το πλοίο για δεύτερη φορά, παρατηρούνται «καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με την πρώτη επίσκεψη».