Ο Ομίντ Σουρεσραφίλ, δημοσιογράφος και ιατρός με έδρα το Σίδνεϊ, έχει γράψει το έργο Η Επανάσταση στο Ιράν (2001), όπου εξετάζει την επαναστατική ιστορία του Ιράν ως προσπάθεια εκσυγχρονισμού της χώρας με όρους της δικής της παράδοσης, επικεντρώνοντας στο μεταρρυθμιστικό έργο του προέδρου Μοχάμεντ Χαταμί (1997-2005). Τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει αφιερωθεί στη συγγραφή ογκώδους έργου για τους πολέμους δι’ αντιπροσώπων του Ιράν με επιτόπια έρευνα σε πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής.
Μίλησε στο «Βήμα» για τον ιδιάζοντα ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης έναντι του τακτικού στρατού του Ιράν, για το πώς οργανώνουν τους «αντιπροσώπους» (proxies) στη Μέση Ανατολή και για τη στρατηγική αποκέντρωσης εν όψει κλιμάκωσης του πολέμου. Αναφέρθηκε επίσης στην ιστορία της οικογένειάς του που έχει επηρεάσει την έρευνά του.
Με ποιον τρόπο το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης έχει καταστεί το σημαντικότερο σώμα του πολέμου;
Η δύναμη του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης, που αρχικά ιδρύθηκε το 1979 για να προστατεύει τον ανώτατο ηγέτη της ισλαμικής επανάστασης έναντι των αβέβαιων σωμάτων του στρατού και της αστυνομίας, αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιράν με το Ιράκ το 1980-1988. Μετά το τέλος του, οι Φρουροί επεκτάθηκαν σε έντονη οικονομική δραστηριότητα.
Το σημαντικό είναι ότι ήδη από το 1989, οπότε εκλέχθηκε ο Αλί Χαμενεΐ, οι Φρουροί της Επανάστασης προετοιμάζονταν για νέα εξωτερική επίθεση, μετά τον πρώτο «επιβληθέντα πόλεμο» του 1980-1988. Επομένως αυτός ο πόλεμος του 2026 κατά μια έννοια προετοιμάζεται εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Τα δύο σημαντικότερα στοιχεία αυτής της προετοιμασίας, κυρίως από το τέλος της δεκαετίας του 1990, είναι το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και η κατασκευή υπόγειων βάσεων. Επίσης σε ό,τι αφορά στο εξωτερικό, η σύμπηξη ενός δικτύου φίλιων στο Ιράν οργανώσεων.
Τραπεζικά δίκτυα και κυβερνοεπιθέσεις
Μπορείτε να μας μιλήσετε για το υπό έκδοση βιβλίο σας με θέμα τους «πολέμους διά αντιπροσώπων του Ιράν»;
Το γράφω από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, τώρα έχει φτάσει τις 1.200 σελίδες με 400 φωτογραφίες-ντοκουμέντα και ασχολούμαι με τη διαχείριση του όγκου του υλικού. Για να συλλέξω το υλικό ταξίδεψα σε όλες τις σχετικές χώρες της Δυτικής Ασίας, όπως είναι ο Λίβανος, η Συρία, η Ιορδανία, η Σαουδική Αραβία, η Υεμένη, το Ιράν και το Ιράκ.
Στο πλαίσιο της έρευνας είχα συναντήσεις, μεταξύ άλλων, με τον Χασάν Νασράλα, τον ηγέτη της Χεζμπολάχ, στο Μπάαλμπεκ του Λιβάνου, ή με τον Κασέμ Σολεϊμανί, διοικητή των δυνάμεων Αλ-Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης, κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ το 2004.
Στο βιβλίο δεν γράφω μόνο για τους στρατιωτικούς αντιπρόσωπους (proxies) του Ιράν, αλλά κατ’ εξοχήν για τους οικονομικούς, για τα τραπεζικά δίκτυα, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο ψηφιακός κυβερνοπόλεμος, σε οκτώ μεγάλα κεφάλαια που καλύπτουν αυτές τις διαφορετικές πτυχές με έμφαση στην οικονομία και την ψηφιακή τεχνολογία.
Βασική θέση του βιβλίου είναι ότι το σύστημα των αντιπροσώπων έχει σχεδιαστεί για τη διεξαγωγή ασύμμετρου πολέμου με έμφαση στον μακροχρόνιο χαρακτήρα και την πολύπλευρη εξάντληση των αντιπάλων. Η σπατάλη των αναχαιτιστικών μέσων των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που είδαμε λ.χ. με την ανάγκη μεταφοράς συστημάτων THAAD από τη Νότια Κορέα, αποτελεί μια πτυχή αυτού του αγώνα εξουθένωσης που εκ μέρους του Ιράν στοχεύει κατ’ εξοχήν στην επιμελητεία και την εφοδιαστική αλυσίδα των αντιπάλων. Ο ασύμμετρος πόλεμος αποσκοπεί κυρίως στην οικονομική εξάντληση.
Σχέσεις με Κίνα και Ρωσία
Στον τρέχοντα πόλεμο, με ποιον τρόπο οι Φρουροί της Επανάστασης συνεργάζονται με τον τακτικό στρατό;
Ο τακτικός στρατός ασχολείται κυρίως με την επιμελητεία, τη διοικητική μέριμνα και την αεράμυνα. Οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν την κύρια πολεμική δύναμη.
Αυτό βεβαίως θα αλλάξει σε περίπτωση χερσαίας επέμβασης, γιατί τότε ο τακτικός στρατός θα είναι σημαντικός λ.χ. με τα τεθωρακισμένα, το πυροβολικό και τον βαρύ οπλισμό.
Προς το παρόν, όμως, μια από τις σημαντικότερες αρμοδιότητες του τακτικού στρατού είναι η διαχείριση της παραγωγής εξαρτημάτων και μερών για το πρόγραμμα των βαλλιστικών πυραύλων μέσω και εργοστασίων που ανήκουν σε αυτόν. Επίσης, η επισκευή κατεστραμμένων υποδομών κατά το δυνατόν και ο καθαρισμός τοποθεσιών που έχουν βομβαρδιστεί.
Οι Φρουροί της Επανάστασης, αντιθέτως, είναι αυτοί που σχεδιάζουν όλη τη στρατηγική των επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους και drones, δηλαδή πού να γίνουν οι επιθέσεις, πότε, και με ποιο όπλο κάθε φορά. Οι Φρουροί έχουν δικές τους χερσαίες δυνάμεις, ναυτικό και αεροδιαστημικές δυνάμεις.
Επίσης, οι Φρουροί της Επανάστασης είναι αυτοί που κυρίως διεξάγουν τον κυβερνοπόλεμο και που έχουν την επικοινωνία με εξωτερικές δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Πιθανολογείται ότι η Κίνα παρέχει στους Φρουρούς της Επανάστασης πληροφορίες από δορυφόρους σχετικά με στόχους, ακόμη και με χρήση πλοίων στον Περσικό Κόλπο, ενώ η Ρωσία συνδράμει με τεχνολογία drones αλλά και με πληροφορίες. Ως γνωστόν, στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, το Ιράν είχε προμηθεύσει στη Ρωσία τα drones Shahed, τα οποία έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο.
Οι Ρώσοι τα τελειοποίησαν ως Geran και μετά «επέστρεψαν» τη βοήθεια στους Ιρανούς. Τα ρωσικού σχεδιασμού drones έχουν ενσωματωμένα ψηφιακά επιχειρησιακά εργαλεία που καθιστούν δύσκολη την αναχαίτισή τους, ενώ δεν είναι ιδιαιτέρως ακριβά, ορισμένα μπορεί να κοστίζουν και 50.000 δολάρια.
Η στρατηγική του Ιράν
Με βάση την έρευνα που κάνετε για τους αντιπρόσωπους (proxies) του Ιράν, πώς κρίνετε τη συμμετοχή τους στον τρέχοντα πόλεμο;
Οι Φρουροί διαθέτουν ειδικές μονάδες για κάθε χώρα. Λ.χ. ο Κασέμ Σολεϊμανί είχε δραστηριοποιηθεί πολύ έντονα και με επιτυχημένο τρόπο στο Ιράκ. Η απώλειά του ύστερα από αμερικανικό χτύπημα τον Ιανουάριο του 2020 ήταν απολύτως δυσαναπλήρωτη. Υπάρχουν αντίστοιχες μονάδες για τον Λίβανο, την Υεμένη κ.ο.κ. Οι μονάδες αυτές εξοπλίζουν και χρηματοδοτούν οργανώσεις σε κάθε χώρα μέσω ιδιαιτέρως περίπλοκων δικτύων, τα οποία προσπαθώ να αναλύσω.
Μια πολύ σημαντική, όμως, δραστηριότητα είναι και η εκπαίδευση στον κυβερνοπόλεμο, η οργάνωση κυβερνοεπιθέσεων εναντίον του Ισραήλ. Από τους πλέον επιδεκτικούς μαθήσεως αντιπροσώπους του Ιράν είναι οι Χούθι στην Υεμένη. Είναι οι πιο άφοβοι και επικίνδυνοι, με μακροχρόνια εμπειρία πολέμου. Μάλιστα έχουν τροποποιήσει πυραύλους Cruise, για να πραγματοποιούν πλήγματα σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Πολλοί προβληματίζονται από το γεγονός ότι οι Χούθι έχουν συγκριτικώς σιγήσει κατά τον τρέχοντα πόλεμο και θεωρούν ότι μπορεί να έχουν προκρίνει τη σταθεροποίηση του καθεστώτος τους έναντι της βοήθειας στο Ιράν.
Η δική μου ανάγνωση είναι ότι απλώς περιμένουν για μια επόμενη πιο κρίσιμη φάση του πολέμου, όταν λ.χ. θα έχουμε πιθανόν εμπλοκή αμερικανών πεζοναυτών στο Ιράν, προσπάθειες απόβασης ή δημιουργίας προγεφυρωμάτων κ.ο.κ. Τότε ενδέχεται να δούμε κλιμάκωση από το Ιράν που θα περιλαμβάνει και την αξιοποίηση των Χούθι στα στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι Χούθι εξακολουθούν να διαθέτουν βαλλιστικούς πυραύλους, θαλάσσιους πυραύλους και drones και θα μπορούσαν να τους χρησιμοποιήσουν εναντίον του αμερικανικού ναυτικού σε περίπτωση κλιμάκωσης του πολέμου με χερσαίες επεμβάσεις.
Εξαφανίζοντας το κεφάλι του χταποδιού
Η φιλοσοφία αποκέντρωσης που διαθέτουν οι Φρουροί της Επανάστασης πώς θα επηρεάσει τον πόλεμο;
Οι σημαντικότερες βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης είναι υπόγειες και είναι δύσκολο να ανιχνευθούν. Ορισμένες μπορεί να είναι παντελώς άγνωστες, παρόλο που η διάβρωση των Φρουρών της Επανάστασης από τις ισραηλινές υπηρεσίες αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα τους.
Οι βάσεις πάντως είναι της τάξεως των εκατοντάδων, οπότε μπορεί κάποιες να διαφεύγουν της γνώσης του Ισραήλ. Βοηθάει πολύ η ορεινή γεωφυσική του Ιράν και ο κρημνώδης χαρακτήρας της ακτογραμμής του.
Πολύ σημαντικά ως προς κρυφές βάσεις και αποθήκες είναι αφενός τα όρη Ζάγκρος, που συχνά έχουν σκληρά πετρώματα γρανίτη, και αφετέρου η εκτεταμένη απόκρημνη νότια ακτογραμμή.
Υπάρχουν βάσεις και στο απομακρυσμένο ανατολικό Ιράν. Σε περίπτωση κλιμάκωσης, οι Ιρανοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν πυραύλους Cruise τύπου Ghadir, αλλά και κινεζικούς πυραύλους, εναντίον αμερικανικών πλοίων που θα πλησίαζαν στις ακτές.
Βεβαίως, υπάρχουν αποκαλύψεις των ιρανικών βάσεων λόγω της εκτόξευσης πυραύλων, ενώ οι συστηματικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί του Ισραήλ έχουν οπωσδήποτε προκαλέσει προβλήματα. Οι βομβαρδισμοί του Ισραήλ περιλαμβάνουν τους στρατώνες, αλλά και τα αστυνομικά τμήματα, τους δρόμους.
Η ανταπόκριση του Ιράν είναι η μέγιστη δυνατή διάχυση και διασπορά των Φρουρών και του στρατού. Δεν περιμένουν παθητικά στους στρατώνες. Προσπαθούν να είναι παντού, μέσα στην κοινωνία, στις πόλεις.
Άλλωστε η αεράμυνα του Ιράν δεν έχει λειτουργήσει αποτελεσματικά, οπότε η διασπορά αποτελεί αδήριτη αναγκαιότητα. Πρόσφατα, βεβαίως, η αεράμυνα παρουσίασε κάποιες επιτυχίες, λ.χ. έναντι ενός F-35 Lightning II, πιθανόν με βοήθεια εξωτερικών δυνάμεων.
Το Ισραήλ, αντιστοίχως, διαθέτει τη θεωρία του «χταποδιού», που είχε διατυπωθεί αρχικά από τον πολιτικό Ναφτάλι Μπένετ. Σύμφωνα με αυτήν, οι αντιπρόσωποι του Ιράν στο εξωτερικό, λ.χ. σε Ιράκ, Συρία, Λίβανο, Υεμένη, είναι τα πλοκάμια και το ίδιο το Ιράν είναι το κεφάλι του χταποδιού.
Οπότε, ενώ σε ένα πρώτο στάδιο χρειάζεται η αντιμετώπιση των πλοκαμιών, ο τελικός αγώνας είναι με το ίδιο το κεφάλι. Τώρα που έχουμε φτάσει σε αυτό το στάδιο, το ζητούμενο για το Ιράν είναι να κρυφτεί αυτό το κεφάλι του χταποδιού ή, ακόμη καλύτερα, να μην υπάρχει καν ένα μοναδικό κεφάλι που να μπορεί να αποκεφαλιστεί.
Όμως και το Ιράν προσπαθεί να πλήξει τις αμερικανικές βάσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή με πυραύλους και drones. Χτυπούν μάλιστα ακόμη και τα ξενοδοχεία ή άλλους χώρους, όπου καταφεύγουν Αμερικανοί, οι οποίοι δεν θέλουν να αποτελούν στόχο, παραμένοντας στις βάσεις.
Πιθανολογείται ότι τα τοπικά δίκτυα του Ιράν στις διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής μπορεί να δίνουν πληροφορίες για τους νέους τόπους διαμονής των Αμερικανών που αναγκάζονται και αυτοί σε διασπορά.
Παρόμοια δίκτυα επίσης μπορεί να προειδοποιούν για εθνοτικές ομάδες που προετοιμάζονται ενδεχομένως για εμπλοκή στον πόλεμο. Το Ιράν παρακολουθεί τις επικίνδυνες εθνοτικές ομάδες, λ.χ. Κούρδους στα δυτικά ή τους Μπαλούχους στα ανατολικά, και προτιμά την προληπτική δράση στο εξωτερικό παρά την αναμονή να μεταφερθεί η σύγκρουση στη δική του επικράτεια.
Στην εξέλιξη του πολέμου θα βλέπατε και ρόλο αποσχιστικών εθνοτικών κινημάτων ή μεγαλύτερη εμπλοκή γειτονικών χωρών;
Η ανάγνωσή μου είναι ότι το Ιράν θα αποφύγει μαζικά πλήγματα σε χώρες που ανήκουν στο ΝΑΤΟ, ώστε να μη διακινδυνεύσει μια επίσημη εμπλοκή του ΝΑΤΟ. Οι επιθέσεις στις αραβικές χώρες έχουν περισσότερο τη σκοπιμότητα να αμφισβητηθεί η αμερικανική προστασία σε αυτές. Από την άλλη, υπάρχει η σημαντική συμμαχία Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν και πιστεύω ότι το Ιράν θέλει να αποφύγει την εμπλοκή των δύο αυτών χωρών στον πόλεμο, οπότε θα αποφύγει μαζικά πλήγματα προς αυτές, εφόσον μάλιστα η Τουρκία ανήκει στο ΝΑΤΟ.
Η «σάλπιγγα του Ραφαήλ»
Μπορείτε, τέλος, να μας πείτε για την ενδιαφέρουσα ιστορία της οικογένειάς σας και πώς επηρέασε την έρευνά σας;
Η οικογένειά μου έχει τόσο εβραϊκές καταβολές από τη μητέρα όσο και μουσουλμανικές από τον πατέρα. Η μητέρα μου είναι Εβραία από οικογένεια που ένα μεγάλο μέρος της χάθηκε στο Ολοκαύτωμα στην Ουκρανία. Η γιαγιά μου από τη μητέρα ήταν επιζήσασα του Ολοκαυτώματος και διέφυγε στο Ιράν, όπου παντρεύτηκε Εβραίο του Ιράν. Αυτή τη στιγμή, έχω συγγενείς τόσο στο Ιράν όσο και στο Ισραήλ, αλλά και στην Ουκρανία, καθώς επίσης στην Αυστραλία και τη Γερμανία.
Η οικογένειά μου από τον πατέρα είναι μια διάσημη οικογένεια δημοσιογράφων του Ιράν, από την εποχή της Συνταγματικής Επανάστασης (1905-1911), η οποία μετέτρεψε την Περσία από απόλυτη μοναρχία σε συνταγματική. Ο αδελφός του παππού μου διηύθυνε τότε μια σημαντική εφημερίδα που την έλεγαν «Σάλπιγγα του Ραφαήλ» και είχε σημαντική απήχηση, προβάλλοντας τις ιδέες της Συνταγματικής Επανάστασης του 1905.
Ύστερα από έντονη επαναστατική δράση τη διετία 1906-1907 η εφημερίδα αντιμετώπισε προβλήματα, όταν ο συνιδρυτής της εκτελέστηκε από τον τότε μονάρχη της δυναστείας των Κατζάρων Μοχάμαντ Αλί Σαχ Κατζάρ. Ο πρόγονός μου έπρεπε να φύγει και επέστρεψε αργότερα.
Ο εν λόγω πρόγονος, θείος του πατέρα μου, ήταν γραμματέας του προηγούμενου μονάρχη, του Μοζαφάρ αντ-Ντιν Σαχ Κατζάρ, ο οποίος είχε αποδεχθεί το Σύνταγμα. Ο προγονός μου ήταν ένας πολύ μορφωμένος και πλούσιος άνδρας σε μια εποχή συνταγματικής επανάστασης και οικονομικής κρίσης, αλλά και ανταγωνισμού μεταξύ Βρετανών και Ρώσων. Την εξεγερσιακή εκείνη περίοδο υπήρχε μια προσμονή της συντέλειας του κόσμου και ο πρόγονός μου μαζί με τους άλλους δύο συνιδρυτές διάλεξαν το εσχατολογικό θέμα της «Σάλπιγγας του Ραφαήλ» ως τίτλο, για να δείξουν τη σημασία του να ζει κανείς σε έσχατους καιρούς.
Στόχευαν σε ένα είδος αφύπνισης του λαού με την εσχατολογική επίκληση, πάντα όμως με σκοπό την ανάγνωση, την ενημέρωση και τη μόρφωση. Όμως, ο επόμενος μονάρχης Μοχάμαντ, γιος του Μοζαφάρ, ήταν αντίθετος στο Σύνταγμα που είχε δεχθεί ο πατέρας του, με αποτέλεσμα το 1907 να εκτελεσθεί ο ένας εκ των τριών συνιδρυτών και οι άλλοι να αναγκαστούν να ζήσουν ζωή φυγάδα. Ο πρόγονός μου, πάντως, όταν επέστρεψε, έγινε υπουργός παιδείας και δήμαρχος του Εσφαχάν.
Τέλος, μπορώ να προσθέσω ότι από την πλευρά της συζύγου μου, είναι εξάδελφος ο Μοχσέν Ρεζάι, ένας εκ των ιδρυτών των Φρουρών της Επανάστασης. Όλες αυτές οι διαφορετικές συγγένειες μαζί έχουν επηρεάσει το ερευνητικό μου έργο. Αφενός επειδή μπορούσα να έχω πιο εύκολα επαφές με σημαντικά δυσπρόσιτα πρόσωπα, με τα οποία θα ήταν αλλιώς αδύνατο να συνομιλήσω. Αφετέρου, επειδή η μεγάλη διασπορά της οικογένειάς μου – τώρα μέλη της βρίσκονται σε Ιράν, Ισραήλ, Ουκρανία, Αυστραλία, Γερμανία – βοηθά στην κατανόηση πολλών διαφορετικών πτυχών της ιστορίας.
