Στους 14 μήνες της δεύτερης θητείας του, ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πολιτεύεται αδιαφορώντας για τη διάρρηξη της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Επιπλέον, καλλιεργώντας ένα είδος λατρείας προς το πρόσωπό του, θεωρεί ότι οι Αμερικανοί τού δικαιολογούν τα πάντα, ή τουλάχιστον αυτό φαντάζεται, ακόμη και όταν οι δημοσκοπήσεις τον διαψεύδουν, όπως συμβαίνει με τον πόλεμο εναντίον του Ιράν: το 57% των Αμερικανών εκφράζουν την αντίθεσή τους τόσο στον πόλεμο όσο και στον Τραμπ.

Αντίθετη προς την αμερικανική ιστορία

Η προσωπολατρία δεν συνάδει ούτε με την αμερικανική ιστορία ούτε με τα αμερικανικά ιδεώδη. Αντιθέτως προσιδιάζει σε απολυταρχικά καθεστώτα, σε δικτάτορες και δημαγωγούς. Ο Χίτλερ, ο Φύρερ της ναζιστικής Γερμανίας, ο Στάλιν, «ο Πατερούλης» της ΕΣΣΔ, ο Μάο τσε Τουνγκ, ο «Μεγάλος Τιμονιέρης» της κομμουνιστικής Κίνας, ο Μπενίτο Μουσολίνι, ο Ντούτσε της φασιστικής Ιταλίας: όλοι τους απολυταρχικοί ηγέτες που ευθύνονται για τον θάνατο εκατομμυρίων ανθρώπων και την καταστροφή των χωρών τους.

Η προσωπολατρία συνδέει τους οπαδούς ενός κινήματος – στην περίπτωση του Τραμπ, του κινήματος MAGA – περισσότερο με τον ηγέτη τους παρά με συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις. Η αφοσίωση στον ηγέτη βρίσκεται στο επίκεντρο και η ιδεολογία έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Ο ηγέτης παρουσιάζεται ως αλάνθαστος, ενδεχομένως και θεόσταλτος για τη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία.

«Μόνο εγώ μπορώ να διορθώσω την κατάσταση», διακήρυττε ο Τραμπ κατά την πρώτη του προεκλογική εκστρατεία, το 2016. «Με έσωσε ο Θεός για να κάνω την Αμερική ξανά μεγάλη», δήλωσε στη δεύτερη ορκωμοσία του, τον Ιανουάριο του 2025.

Ο Τραμπ ως ενσάρκωση της προσωπολατρίας

«Με έναν παράδοξο τρόπο, ο Τραμπ ενσαρκώνει το φαινόμενο της προσωπολατρίας, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει και τα όριά του. Ο λεγόμενος “τραμπισμός” βασίζεται στην υπερβολική προσωποποίηση της εξουσίας και στη συνεχή εξύμνηση του προέδρου από τους συμμάχους του, οι οποίοι τον παρουσιάζουν ως έναν ηγέτη εκτός κανόνων, ικανό από μόνο του να αποκαταστήσει το αμερικανικό μεγαλείο», λέει στο Βήμα, ο καναδός Κριστόφ Κλουτιέ-Ρουά, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο πανεπιστήμιο Λαβάλ, στο Μόντρεαλ του Καναδά.

«Ωστόσο», προσθέτει, «σε μια πλουραλιστική κοινωνία όπου ο Τύπος παραμένει ελεύθερος και η αντιπολίτευση ενεργή, αυτή η σκηνοθετημένη εικόνα προσκρούει σε επίπεδα δημοτικότητας ιστορικά χαμηλά για έναν πρόεδρο σε αυτό το στάδιο της θητείας του. Η ένταση ανάμεσα στην εικόνα του αλάθητου προέδρου που προβάλλει ο Λευκός Οίκος και στη δυσαρέσκεια σημαντικού μέρους της αμερικανικής κοινωνίας γίνεται ιδιαίτερα αισθητή ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου 2026. Επιπλέον, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο πειρασμός για γρήγορες νίκες — είτε σε πολιτικό είτε σε γεωπολιτικό επίπεδο — μπορεί να αποδειχθεί ισχυρός, ώστε να ενισχυθεί το αφήγημα της αποτελεσματικότητας και της ισχύος. Η πρόσφατη κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε, τουλάχιστον εν μέρει, να ερμηνευτεί υπό το πρίσμα αυτής της δυναμικής», καταλήγει ο Κλουτιέ-Ρουά.

Αλλοίωση του χαρακτήρα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος

Η προσωπολατρία προς τον Τραμπ έχει αλλοιώσει, σύμφωνα με τον Τζόναθαν Ράουτς, πολιτικό αναλυτή στο think tank Brookings και συνεργάτη του περιοδικού The Atlantic, τη φυσιογνωμία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. «Το Ρεπουμπλικανικό Kόμμα έχει παραμορφωθεί και διαταραχθεί από την προσήλωσή του σε μια και μόνο αυταρχική μορφή», λέει ο Ράουτς, στο Βήμα. «Στις ΗΠΑ, τα υγιή κόμματα θα έπρεπε να είναι πολυσυλλεκτικά, να δημιουργούν συμμαχίες συμφερόντων και ιδεολογιών, ενώ το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα σήμερα έχει μετατραπεί σε όχημα προσωπικής προβολής του Τραμπ και του κινήματος MAGA. Υπό αυτή την έννοια, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τη δημοκρατία μας, όταν ένα από τα δύο μεγάλα κόμματα έχει υποταχθεί σε έναν φασιστικό ηγέτη. Είναι γεγονός ότι η ενίσχυση της προεδρικής εξουσίας, εις βάρος του Κογκρέσου, συντελείται εδώ και δεκαετίες. Ο Τραμπ όμως έχει επιταχύνει αυτή την τάση, διεκδικώντας πρωτοφανείς εξουσίες σχετικά με τους δασμούς, τη διεξαγωγή πολέμου, τις επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια».

Ο Ράουτς δεν είναι ο μόνος που πιστεύει ότι η λατρεία προς το πρόσωπο του Τραμπ συνιστά μείζονα απειλή για την αμερικανική δημοκρατία. Πολλοί αναλυτές συμφωνούν ότι το Κογκρέσο μετατρέπεται σε όργανο για τη διευκόλυνση του Τραμπ, ακόμη και όταν η εκτελεστική εξουσία εφαρμόζει καταστροφικές πολιτικές, υπονομεύει το κράτος δικαίου ή ενδέχεται να επιχειρήσει να χειραγωγήσει εκλογές – οι ενδιάμεσες εκλογές απέχουν μόλις οκτώ μήνες και ο Τραμπ γνωρίζει ότι μπορεί να απολέσει τον έλεγχο του Κογκρέσου.

«Είναι εύλογο να ανησυχεί κανείς για το ενδεχόμενο ο Τραμπ και οι σύμμαχοί του να εξετάσουν τη χρήση μη δημοκρατικών μέσων προκειμένου να διασφαλίσουν ένα ευνοϊκό, γι’ αυτούς, αποτέλεσμα», υπογραμμίζει ο Κλουτιέ Ρουά.

Ο Τραμπ ως πανταχού παρούσα περσόνα

Πέραν του ζητήματος των επικείμενων ενδιάμεσων εκλογών, τον Τραμπ απασχολεί ιδιαιτέρως η υστεροφημία του. Όλοι οι πρόεδροι των ΗΠΑ φρόντισαν τη δημόσια εικόνα και την υστεροφημία τους. Κανείς ωστόσο δεν πολιτεύτηκε όπως ο Τραμπ, ο οποίος επιβάλλει την πανταχού παρούσα «περσόνα» του.

Η εικόνα του έχει αναρτηθεί παντού στον Λευκό Οίκο, σε πανό που καλύπτουν προσόψεις ομοσπονδιακών κτιρίων και θα βρεθεί, ίσως και στο κέρμα του ενός δολαρίου. Το όνομά του έχει προστεθεί στο Κέντρο Παραστατικών Τεχνών, Τζον Κένεντι, στην Ουάσιγκτον, στο Ινστιτούτο των ΗΠΑ για την Ειρήνη, και έχει δοθεί και σε ομοσπονδιακό πρόγραμμα έκπτωσης φαρμάκων. Ο αμερικανός πρόεδρος φιλοδοξεί επίσης να μετονομαστεί προς τιμήν του, το διεθνές αεροδρόμιο Ντάλες της Ουάσιγκτον και ο σιδηροδρομικός σταθμός Penn Station στη Νέα Υόρκη.

Ο «Κολοσσός Ντον»

Ο Λευκός Οίκος ασκεί πιέσεις στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων του Μουσείου Σμιθσόνιαν, στην Ουάσιγκτον, για να εκθέσει πορτρέτα του Τραμπ φιλοτεχνημένα από υποστηρικτές του. Παράλληλα, μια ομάδα επενδυτών σε κρυπτονομίσματα, διέθεσε ποσό ύψους 300.000 δολαρίων, για την κατασκευή ενός επιχρυσωμένου, χάλκινου αγάλματος ύψους 15 μέτρων, που ονομάστηκε «Don Colossus», («ο Κολοσσός Ντον») και το οποίο πρόκειται να τοποθετηθεί στο συγκρότημα γηπέδων γκολφ του Τραμπ, στο Ντοράλ της Φλόριντα. Το ότι το άγαλμα παρουσιάζει εντυπωσιακή ομοιότητα με το χρυσό άγαλμα που είχε ανεγείρει ο Σαπαρμουράτ Νιγιάζοφ, (1940-2006) ο μεγαλομανής πρώην δικτάτορας του Τουρκμενιστάν, ο οποίος είχε φτάσει στο σημείο να μετονομάσει ακόμη και τους μήνες του έτους προς τιμήν του ίδιου και της οικογένειάς του, δεν φαίνεται να προβληματίζει τον Ντόναλντ Τραμπ.