Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προσκάλεσε δεκάδες ηγέτες κρατών να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία του υπό τον τίτλο «Σύμβουλιο της Ειρήνης», με στόχο την επίλυση διεθνών συγκρούσεων, ωστόσο διπλωμάτες εκφράζουν ανησυχίες ότι η κίνηση αυτή μπορεί να παρακάμψει το έργο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ ανταποκρίθηκαν με επιφυλακτικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απέρριψαν την πρόταση, ενώ άλλα κράτη, όπως η Λευκορωσία, που είχαν μακροχρόνιες τεταμένες σχέσεις με την Ουάσινγκτον, την αποδέχθηκαν.
Τι είναι το Συμβούλιο της Ειρήνης;
Ο Τραμπ πρότεινε για πρώτη φορά το Συμβούλιο της Ειρήνης τον Σεπτέμβριο, όταν ανακοίνωσε το σχέδιό του για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα. Αργότερα διευκρίνισε ότι η αρμοδιότητα του συμβουλίου θα επεκταθεί και σε άλλες συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος θα είναι και ο πρόεδρος του συμβουλίου, το οποίο θα έχει ως αποστολή την προώθηση της ειρήνης και την επίλυση συγκρούσεων. Τα κράτη-μέλη θα περιορίζονται σε θητεία τριών ετών, εκτός αν πληρώσουν 1 δισ. δολάρια για να γίνουν μόνιμα μέλη και να χρηματοδοτήσουν τις δραστηριότητες του συμβουλίου.
Ο Λευκός Οίκος έχει ορίσει ως μέλη του ιδρυτικού Εκτελεστικού Συμβουλίου: τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, τον πρώην Βρετανό πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ και τον γαμπρό του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.
Ποιες χώρες έχουν αποδεχθεί την πρόσκληση;
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τον Γουίτκοφ, περίπου 25 χώρες έχουν αποδεχθεί την πρόσκληση, περιλαμβανομένων συμμάχων από τη Μέση Ανατολή, όπως Ισραήλ, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Μπαχρέιν, Ιορδανία, Κατάρ και Αίγυπτος. Στη λίστα βρίσκονται επίσης μέλη του ΝΑΤΟ όπως Τουρκία και Ουγγαρία, οι αυταρχικοί ηγέτες των οποίων έχουν καλή σχέση με τον Τραμπ, αλλά και άλλες χώρες όπως Μαρόκο, Πακιστάν, Ινδονησία, Κόσοβο, Ουζμπεκιστάν, Καζακστάν, Παραγουάη και Βιετνάμ.
Άλλες χώρες που έχουν αποδεχθεί να συμμετέχουν είναι η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, οι οποίες είχαν υπογράψει συμφωνία ειρήνης στη Ουάσινγκτον τον Αύγουστο, με διαμεσολάβηση των ΗΠΑ.
Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη είναι η συμμετοχή σε αυτό του πρόεδρου της Λευκορωσίας, Αλεξάντερ Λουκασένκο, που έχει ουσιαστικά αποκλειστεί από τη Δύση λόγω της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην χώρα του, αλλά και της στήριξης της Ρωσίας στον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Λουκασένκο αποδέχθηκε την πρόσκληση, στο πλαίσιο ευρύτερης προσέγγισης με την Ουάσινγκτον.
Η Ρωσία και η Κίνα δεν έχουν ακόμη αποφασίσει να συμμετάσχουν. Και οι δύο χώρες, παραδοσιακοί υποστηρικτές του ΟΗΕ και μέλη με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, αναμένεται να είναι επιφυλακτικές απέναντι σε πρωτοβουλίες που δυνητικά υπονομεύουν τον οργανισμό.
Ο Τραμπ, που συχνά έχει επικρίνει τον ΟΗΕ ως αναποτελεσματικό, υποβάθμισε τις ανησυχίες λέγοντας: «Πιστεύω ότι πρέπει να αφήσουμε τον ΟΗΕ να συνεχίσει, γιατί το δυναμικό του είναι τεράστιο».
Ποιες χώρες αρνήθηκαν ή δεν έχουν αποφασίσει;
Η πρωτοβουλία έχει προκαλέσει επιφυλακτικότητα σε αρκετούς στενούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Νορβηγία και η Σουηδία έχουν απορρίψει την πρόσκληση (τελευταία και η Σλοβενία), ενώ ο Ιταλός Υπουργός Οικονομίας Τζιάνκαρλο Τζιορτζέτι δήλωσε ότι η συμμετοχή φαίνεται προβληματική, καθώς μπορεί να παραβιάζει το Σύνταγμα της Ιταλίας.
Η Γαλλία επίσης είναι έτοιμη να αρνηθεί, με αποτέλεσμα ο Τραμπ να απειλήσει με δασμούς 200% σε γαλλικά κρασιά και σαμπάνιες. Ο Καναδάς συμφώνησε «κατά αρχήν» να συμμετάσχει, αλλά οι λεπτομέρειες ακόμη διαπραγματεύονται. Η Βρετανία, η Γερμανία και η Ιαπωνία δεν έχουν λάβει ξεκάθαρη θέση (η Γερμανία εμφανίζεται να απορρίπτει την ένταξη στο Συμβούλιο σύμφωνα με δημοσιεύματα), ενώ η Ουκρανία εξετάζει την πρόσκληση. Ο Ζελένσκι πάντως υποστήριξε ότι είναι δύσκολο να συμμετάσχει σε οποιοδήποτε όργανο μαζί με τη Ρωσία. Ο Πάπας Λέων έχει επίσης προσκληθεί και αξιολογεί την πρόταση.
Ποιες εξουσίες θα έχει το συμβούλιο;
Μένει ασαφές ποια νομική εξουσία ή μέσα επιβολής θα έχει το Συμβούλιο της Ειρήνης και πώς θα συνεργαστεί με τον ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς.
Το καταστατικό προβλέπει ότι ο Τραμπ θα έχει εκτεταμένες εκτελεστικές εξουσίες, συμπεριλαμβανομένου δικαιώματος βέτο και αφαίρεσης μελών, με κάποιους περιορισμούς. Το συμβούλιο θα αναλαβάνει «λειτουργίες για την οικοδόμηση της ειρήνης σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο».
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε επίσης την ίδρυση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Γάζας για να υποστηρίξει μια μεταβατική παλαιστινιακή διοίκηση στη Γάζα, αλλά παραμένει ασαφές πώς θα λειτουργούν τα δύο όργανα, που έχουν κάποια κοινά μέλη, στην πράξη.
