Η Ρωσία από την μνήμη στην άρνηση

Η πιο οδυνηρή εμπειρία μου στη Ρωσία ήταν μια παλαιότερη επίσκεψή μου, το 1998, στο Περμ-36, το μόνο από τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας του Στάλιν που έχει διασωθεί

Η Ρωσία από την μνήμη στην άρνηση | tovima.gr
ΤΟ ΒΗΜΑ – The Project Syndicate
Η πιο οδυνηρή εμπειρία μου στη Ρωσία ήταν μια παλαιότερη επίσκεψή μου, το 1998, στο Περμ-36, το μόνο από τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας του Στάλιν που έχει διασωθεί. Βρέθηκα στο Περμ, μια πόλη στα Ουράλια, για να λάβω μέρος σε ένα σεμινάριο της Σχολής Πολιτικών Σπουδών της Μόσχας. Σκοπός της Σχολής είναι να γνωρίσει στους νέους Ρώσους της μετα-κομμουνιστικής εποχής την δημοκρατία, την αυτοδιοίκηση, και τον καπιταλισμό.

Μια κρύα μέρα του Μαρτίου, μπήκα με μερικούς φίλους στο πρώην στρατόπεδο. Χτισμένο στις αρχές του 1940 ως ένα «κανονικό» στρατόπεδο εργασίας, το Περμ-36 μετατράπηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών κρατουμένων το 1972. Οι τελευταίοι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν το 1987, επί Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Τώρα έχει αποκατασταθεί ως ένα Μουσείο Γκουλάγκ από το Memorial, μία οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ιδρύθηκε από τον αντιφρονούντα φυσικό Αντρέι Ζαχάρωφ, για να υπενθυμίζει στους Ρώσους το ολοκληρωτικό παρελθόν τους.

Μας ξενάγησαν στην πτέρυγα υψίστης ασφαλείας. Περιτριγυρισμένη από ένα περιμετρικό συρματόπλεγμα, στέγαζε τους πολιτικούς κρατουμένους, ως επί το πλείστον από τις μη Ρωσικές Σοβιετικές δημοκρατίες, οι οποίοι εθεωρούντο ως «ιδιαίτερα επικίνδυνοι για υποτροπή».

Ηταν φανερό ότι οι κρατούμενοι είχαν υποβληθεί σε ψυχολογικά βασανιστήρια και ακραίες σωματικές κακουχίες. Η μικρή σόμπα σε κάθε κελί δεν θα μπορούσε βέβαια να διώξει τον παγετό που επικρατεί από τον Οκτώβριο μέχρι τον Απρίλιο. Οι κρατούμενοι κοιμούνταν σε ξύλινες σανίδες πάνω σε σιδερένιες κουκέτες. Τα ρούχα και τα σκεπάσματά τους ήταν φτιαγμένα από βαμβάκι, όχι από μαλλί, και μια ανοιχτή τρύπα ήταν η τουαλέτα του κελιού. Η ξεναγός μας, η Μάγια, εξήγησε ότι για μία ώρα κάθε μέρα, είχαν το δικαίωμα να «ασκούνται» σε έναν χώρο 2,7 τετραγωνικών μέτρων με μια στέγη από συρματοπλέγματα και ένα φυλάκιο στην κορυφή. Η μόνη άλλη «αναψυχή» ήταν η εβδομαδιαία προβολή ταινιών προπαγάνδας.

Οργανισμοί όπως το Memorial και η Σχολή Πολιτικών Σπουδών της Μόσχας δεν έχουν θέση στην σημερινή Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Επισήμως, θεωρούνται «ξένοι πράκτορες» και έχουν υποστεί τόσο μεγάλη νομική παρενόχληση που είναι σχεδόν αδύνατον να λειτουργήσουν. Η τύχη του μουσείου και της Σχολής είναι μέρος της ευρύτερης καταστολής της ελευθερίας της έκφρασης στην τρίτη προεδρική θητεία του Πούτιν. Οι αντιφρονούντες αποκαλούνται συνήθως πέμπτη φάλαγγα και προδότες, καθώς το καθεστώς έχει κηρύξει εκστρατεία για την εθνική ενότητα με βάση την θρησκεία, την παράδοση, και την παρανοϊκή ρητορική.

Πώς φτάσαμε ως έδω; Γιατί εξαφανίστηκαν τόσο βάναυσα οι ελπίδες που γέννησε η γκλάσνοστ του Μιχάηλ Γκορμπατσόφ;

Μια ευρέως διαδεδομένη άποψη είναι ότι η Ρωσία απλά επανήλθε στα συνήθη: η ελευθερία δεν ήταν ποτέ κάτι περισσότερο από ένα φευγαλέο φωνήεν στο ιστορικό αλφάβητό της. Αλλά αυτή είναι μια εύκολη, ρηχή, εξήγηση.
Πράγματι, ο ρωσικός φιλελευθερισμός έχει συμβάλει στην ίδια του την εξαφάνιση, λόγω ανικανότητας και κομματισμού. Αλλά η Δύση δεν βοήθησε. Στη δεκαετία του 1990, απέτυχε να βάλει τα χρήματα για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που ευλογούσε. Η επέκταση του ΝΑΤΟ σε κράτη της Βαλτικής το 2002 – η πρώτη διεύρυνση της Συμμαχίας σε πρώην σοβιετικό έδαφος – ήταν ένα καταστροφικό λάθος, το οποίο κατέστησε σχεδόν αδύνατο για την Ρωσία να γίνει και πατριωτική και φιλοδυτική. Τόσο με τις πράξεις, όσο και με τις παραλείψεις της, η Δύση υπέσκαψε τον ρωσικό πολιτικό φιλελευθερισμό, επιτρέποντας την άνοδο του «πουτινισμού».

Μέχρι στιγμής, ο Πούτιν έχει εμφανίσει μια ακριβή αίσθηση ορίων. Επιτρέπει στους Ρώσους να ονειρεύονται το μεγαλείο, χωρίς να υποφέρουν από σοβαρά προβλήματα. Υπό την ηγεσία του, η Ρωσία έχει αποτινάξει κυρώσεις, έχει σφυρηλατήσει μια νέα συμμαχία με την Κίνα, έχει ενοχλήσει – αλλά χωρίς να αμφισβητήσει ανοιχτά – την Δύση στη Συρία.

Προς το παρόν, ο «πουτινισμός» είναι το μόνο παιχνίδι στην πόλη. Ομως, αν και οι δυνάμεις που εκπροσωπούνται από το Memorial και την Σχολή Πολιτικών Επιστημών της Μόσχας έχουν μπει στο περιθώριο, δεν έχουν εξαλειφθεί.

Ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι, μέλος της βρετανικής Βουλής των Λόρδων, είναι επίτιμος διδάκτωρ Πολιτικής Οικονομίας στο πανεπιστήμιο Γουόργουϊκ.
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk