Τέσσερα «ζόρικα» σενάρια για έναν πρωθυπουργό στη Βρετανία

Με ποιον θα πίνει τσάι η βασίλισσα εφέτος το καλοκαίρι; Με άλλα λόγια, ποιος θα κρατάει το κλειδί για τον αρ. 10 της οδού Ντάουνινγκ;

Με ποιον θα πίνει τσάι η βασίλισσα εφέτος το καλοκαίρι; Με άλλα λόγια, ποιος θα κρατάει το κλειδί για τον αρ. 10 της οδού Ντάουνινγκ; Μυστήριο αντάξιο μιας Αγκαθα Κρίστι. Με τα δύο μεγάλα κόμματα εντελώς ισόπαλα εδώ και μήνες στις δημοσκοπήσεις (στο 33%-35%), ούτε ο Συντηρητικός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον ούτε ο ηγέτης των Εργατικών Εντ Μίλιμπαντ κοιμούνται ήσυχοι. Αβεβαιότητα που γίνεται χειρότερη επειδή το σύστημα είναι απολύτως μονοεδρικό και οι προβολές δείχνουν ότι κανένας δεν θα έχει τις 326 έδρες για αυτοδυναμία.
Πλην συγκλονιστικού απροόπτου, ο μέσος όρος των γκάλοπ δείχνει ότι οι Τόρις θα κερδίσουν τις περισσότερες έδρες (περί τις 285). Εργατικοί; 270-275. Σκωτσέζοι Εθνικιστές (SNP) 48, Φιλελεύθεροι Δημοκράτες (LibDems) 24 και Ενωτικοί της Βόρειας Ιρλανδίας (DUP) 8. Πράσινοι και άλλα μικρά κόμματα θα έχουν συνολικά 16 βουλευτές.
Μεγάλος χαμένος στο σύστημα είναι ο θορυβώδης Νάιτζελ Φάρατζ, αρχηγός στο αντιευρωπαϊκό, ξενοφοβικό, εθνικοπατριωτικό Κόμμα Ανεξαρτησίας Ηνωμένου Βασιλείου (UKΙΡ). Ερχεται τρίτο στα γκάλοπ με 13% αλλά κερδίζει μόλις 1-5 έδρες.
Τα ενδεχόμενα με περίπλοκη αριθμητική


Τι πρόκειται να συμβεί; Η απάντηση συνοψίζεται σε τέσσερα σενάρια. Ολα είναι προβληματικά για την πολιτική σταθερότητα και εξαρτώνται από περίπλοκη αριθμητική, μάλλον βαρετή για όποιον ζει εκτός Ηνωμένου Βασιλείου.
Αλλά επειδή η Βρετανία ήταν, είναι και θα είναι μια μεγάλη χώρα του δυτικού κόσμου, είτε μείνει εντός είτε εκτός της ΕΕ, η λύση αυτού του γρίφου μάς αφορά όλους.
Εχουμε και λέμε, λοιπόν:
1. Κυβέρνηση συνασπισμού Εργατικών


Ο Μίλιμπαντ θα χρειαστεί τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες του Νικ Κλεγκ, οι οποίοι είναι ο μικρότερος εταίρος στην απερχόμενη κυβέρνηση αλλά θεωρούνται επαμφοτερίζοντες. Αν και οι 40-50 έδρες του SNP θα ήταν κρίσιμες, τα δύο κόμματα έχουν, προεκλογικώς τουλάχιστον, αποκλείσει επίσημη προγραμματική συμφωνία με τους Σκωτσέζους Εθνικιστές.
2. Κυβέρνηση συνασπισμού Συντηρητικών
Ο Κάμερον μπορεί να ανανεώσει τον συνασπισμό με τον Κλεγκ και να συνεργαστεί με το DUP για άλλες 10 έδρες. Αλλά τα κουκιά μάλλον δεν βγαίνουν: Τόρις + Ελεύθεροι Δημοκράτες είναι λιγότεροι από Εργατικούς + SNP.
3. Kυβέρνηση μειοψηφίας Συντηρητικών
Αν οι Τόρις συγκεντρώσουν 290-300 έδρες, μπορεί να αποφασίσουν να προχωρήσουν μόνοι τους κάνοντας παραχωρήσεις για τη στήριξη Φιλελευθέρων Δημοκρατών και DUP σε σημαντικές ψηφοφορίες.
4. Κυβέρνηση μειοψηφίας Εργατικών
Ο Μίλιμπαντ μπορεί να γίνει πρωθυπουργός (αυτόν προβλέπουν τα γραφεία στοιχημάτων) με εξωτερική βοήθεια, κυρίως του SNP. Οι Σκωτσέζοι ίσως να τον κρατήσουν στην εξουσία, με αντάλλαγμα κι άλλες εξουσίες στο Εδιμβούργο, αν οι Εργατικοί κερδίσουν 275 έδρες και το SNP 50.
Τέλος δικομματισμού και τέλος χρόνου


Μέσα σε όλη τη σύγχυση ένα πράγμα είναι βέβαιο: ο δικομματισμός έχει τελειώσει και στη Βρετανία. Παραδοσιακά ο πολιτικός χάρτης βαφόταν στο κόκκινο των Εργατικών και στο μπλε των Συντηρητικών. Αλλά οι εκλογές της 7ης Μαΐου είναι καλειδοσκόπιο που μπορεί να έχει και το κίτρινο του SNP, το πορτοκαλί του LibDem και ίσως ολίγη από Πρασίνους, απρόβλεπτο ουράνιο τόξο στην πιο αμφίρροπη αναμέτρηση που θυμάται αυτή η γενιά.
Ο χρόνος πιέζει. Κάμερον και Κλεγκ μίλησαν επί πέντε ημέρες μέχρι να σχηματίσουν κυβέρνηση το 2010. Σχετικά λίγος καιρός σε σύγκριση με τις 80 ημέρες που χρειάστηκε η Μέρκελ στη Γερμανία το 2013 ή τις 140 ημέρες στο Βέλγιο το 2014. Αυτή τη φορά έχουν 20 24ωρα στη Βρετανία. Το μεγάλο παζάρι αναμένεται να αρχίσει στις 10 μ.μ. της Πέμπτης, αλλά θα πρέπει να έχει τελειώσει ως τις 27 Μαΐου, όταν η βασίλισσα Ελισάβετ θα ανοίξει επισήμως τη νέα Βουλή. Αν δεν έχει σχηματιστεί κυβέρνηση ως τότε, ο Κάμερον παραμένει πρωθυπουργός και προκηρύσσει νέες εκλογές για το φθινόπωρο. Σε περίπτωση που επιβεβαιωθούν τα προγνωστικά, πιθανότερος νέος πρωθυπουργός είναι ο 45χρονος «Κόκκινος Εντ». Το πρόγραμμά του μιλάει ξανά και ξανά για κοινωνική δικαιοσύνη και έναν «υπεύθυνο καπιταλισμό». Ο 48χρονος Κάμερον υπόσχεται μείωση φόρων και ανεργίας και ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Αυτό σημαίνει και άλλες περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και χαριστική βολή στο κράτος πρόνοιας, λένε οι Εργατικοί.

Οι χαμένοι του δημοψηφίσματος εθνικιστές μπορούν να παίξουν τώρα ρυθμιστικό ρόλο
Οι Σκωτσέζοι ετοιμάζονται για τη ρεβάνς
Ως γνωστόν, η εκδίκηση τρώγεται κρύα. Οι Σκωτσέζοι Εθνικιστές έχασαν πέρυσι στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία, αλλά μπορεί να πάρουν τώρα τη ρεβάνς παίζοντας ρυθμιστικό ρόλο για τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης στο Λονδίνο. Ολα δείχνουν ότι οι Εργατικοί θα αποδεκατιστούν βόρεια των συνόρων της Αγγλίας. Και ότι αυτές τις πολύτιμες έδρες θα τις σαρώσει το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας (SNP). Σύμφωνα με τις προβολές, οι Σκωτσέζοι θα είναι η τρίτη κοινοβουλευτική ομάδα εκλέγοντας ως και διπλάσιους βουλευτές από τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες (περί τους 50 έναντι 25).
Με ποιον θα συνεργαστούν; Οπωσδήποτε όχι με τους Συντηρητικούς. Το κόμμα δίνει έμφαση σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας και δικαιοσύνης, παραμένοντας σταθερά στα αριστερά του πολιτικού φάσματος. Η 44χρονη Νίκολα Στέρτζον έγινε αρχηγός του SNP μετά την ήττα στο δημοψήφισμα. Αλλά δεν σταμάτησε ποτέ να πιστεύει ότι μια ανεξάρτητη Σκωτία θα είναι πιο πλούσια, πιο δημοκρατική και πιο δίκαιη. Λέει ότι προτεραιότητα είναι «να διώξουμε τον Κάμερον». Εξ ου και ο φιλοκυβερνητικός Τύπος γράφει ότι είναι «η πιο επικίνδυνη γυναίκα στη Βρετανία».
Προς το παρόν οι Εργατικοί αποκλείουν επίσημο συνασπισμό μαζί της. «Ο Μίλιμπαντ μπορεί να λέει ό,τι θέλει αυτή τη στιγμή, έχει δικαίωμα να το κάνει, αλλά δεν μπορεί να αρνηθεί την πραγματικότητα» απαντά εκείνη. «Η επόμενη κυβέρνηση θα κριθεί στη Σκωτία, μόνο υπό την έννοια ότι το SNP θα στηρίξει μια εναλλακτική Εργατικών και όχι Συντηρητικών» λέει στο «Βήμα» ο Τιμ Μπέιλ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Queen Mary στο Λονδίνο και συγγραφέας του «Οι Εργατικοί υπό τον Μίλιμπαντ», που μόλις κυκλοφόρησε.
«Η Αγγλία είναι που μετράει»

«Από εκεί και πέρα ό,τι συμβαίνει στη Σκωτία δεν έχει πρακτική σημασία. Το ποιος θα πάρει πόσες έδρες στην Αγγλία είναι που μετράει. Αν οι Συντηρητικοί δεν κερδίσουν περίπου 290, θα είναι πολύ δύσκολο να μείνουν στην εξουσία, ακριβώς επειδή δεν υπάρχουν αρκετά κόμματα με επαρκείς έδρες για να τους βοηθήσουν να ξεπεράσουν το όριο της αυτοδυναμίας» τονίζει ο συνομιλητής μας.
Και οι Αγγλοι έχουν λόγους να διαμαρτύρονται για αδικία. Σκωτσέζοι βουλευτές μπορούν να ψηφίζουν στη Βουλή των Κοινοτήτων σημαντικά νομοσχέδια (για τους φόρους, την Υγεία, την πρόνοια κ.τ.λ.) που αλλάζουν τη ζωή των Αγγλων. Αλλά οι Αγγλοι δεν έχουν λόγο ούτε ψήφο στη Βουλή του Εδιμβούργου. Μονά-ζυγά δικά τους;
Εν τω μεταξύ η κυβέρνηση της Σκωτίας συνεχίζει να αγωνίζεται για μια «devo max» – μεταβίβαση εξουσιών στον ύψιστο βαθμό, ένα πακέτο που ενδέχεται να περιλαμβάνει πλήρη έλεγχο επί του φόρου εισοδήματος, επί του φόρου των επιχειρήσεων και εκτεταμένο έλεγχο στο σύστημα υγείας και πρόνοιας.

Φυσικά δεν είναι μόνο οι Αγγλοι που εξεγείρονται για αυτή την ανισορροπία. Ουαλοί και Βορειοϊρλανδοί απαιτούν μεγαλύτερες δικαιοδοσίες για τα άλλα δύο συστατικά μέρη του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η Ουαλία καταγγέλλει ότι η Σκωτία θα εισπράξει περισσότερο κατά κεφαλήν δημόσιο χρήμα από τον μέσο όρο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ρύθμιση που θα κάνει τους Ουαλούς φτωχότερους κατά 300 εκατ. στερλίνες (384 εκατ. ευρώ) τον χρόνο.


Ατζέντα και ερωτήματα


Ναι ή όχι στην Ευρώπη;

Υπέρ της παραμονής στην ΕΕ είναι οι Εργατικοί και οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες. Υπό την πίεση του UKIP και των πιο συντηρητικών ψηφοφόρων ο Κάμερον έχει δεσμευθεί ότι θα κάνει δημοψήφισμα για να αποφασίσει ο λαός αν θέλει να βγει από την ΕΕ το 2017. Σήμερα σχεδόν οι μισοί Βρετανοί θα ψήφιζαν υπέρ της εξόδου. Πάση θυσία εντός θα έμενε το 37%.
Εκατομμύρια χαμένες ψήφοι

Θρίαμβος της μονοεδρικότητας είναι το εκλογικό σύστημα. Η Βρετανία αποτελείται από 650 περιφέρειες που εκλέγουν βουλευτή όποιον προηγηθεί, έστω και με μία ψήφο διαφορά. Ολες οι άλλες πάνε εντελώς χαμένες. Ετσι ένα κόμμα μπορεί να κερδίσει τη λαϊκή ψήφο αλλά να καταλήξει με πολύ λιγότερες έδρες στη Βουλή. Και αυτές είναι που μετράνε για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Πρώτο θύμα το κράτος πρόνοιας

Οικονομία, κράτος πρόνοιας, στέγαση και μετανάστευση ανησυχούν περισσότερο τους Βρετανούς. Ο Κάμερον επιμένει ότι τα στοιχεία δείχνουν ισχυρή ανάκαμψη: ανάπτυξη στο 2,8% του ΑΕΠ, χρέος 80,9%, έλλειμμα 5,5%, πληθωρισμός 0,3% και ανεργία 6%. Οι Εργατικοί τον κατηγορούν για υποβάθμιση του ΕΣΥ, μείωση μισθών και συντάξεων και αύξηση του κόστους ζωής.

Επισφάλεια για νέους και γυναίκες

Μεγάλο ζήτημα είναι και οι διαβόητες «συμβάσεις μηδενικών ωρών» (zero-hours contracts). Ο εργαζόμενος πληρώνεται μόνο για τις ημέρες και τις ώρες που τον θέλει ο εργοδότης, χωρίς ασφάλιση. Ενας στους τρεις είναι νέος και το 55% γυναίκες. Ο Μίλιμπαντ υπόσχεται μετατροπή τους σε αορίστου χρόνου έπειτα από 12 μήνες για να καλυφθεί το 90% των 1,8 εκατ. που δουλεύουν έτσι.

Κρίστοφερ Γουάτλι, καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας
Η μεγάλη ευκαιρία του «Κόκκινου Εντ»

Κυβέρνηση συνασπισμού ή μειοψηφίας Εργατικών – Σκωτσέζων Εθνικιστών βλέπει ως πιθανότερη εξέλιξη ο Κρίστοφερ Γουάτλι, καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Νταντί, στη Σκωτία, με τον οποίο συνομίλησε το «Βήμα».
Ποιος πιστεύετε ότι θα κυβερνήσει τη Βρετανία μετά τις 7 Μαΐου;
«Εξαιρετικά δύσκολο να σας πω αυτή τη στιγμή. Τα δύο μεγάλα κόμματα είναι κοντά στις δημοσκοπήσεις. Αλλά κανένα δεν φαίνεται σε θέση να κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία. Ετσι, το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι ένας συνασπισμός, κάποιου είδους. Μόνο αν οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες τα πάνε καλύτερα από τα αναμενόμενα και σχηματίσουν έναν (κεντροδεξιό) συνασπισμό με τους Συντηρητικούς, του είδους που έχει σήμερα το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι πολύ απίθανο να υπάρξει ένας επίσημος Συνασπισμός της Αριστεράς με το SNP. Ο Εντ Μίλιμπαντ το έχει αποκλείσει. Ετσι, μάλλον θα μπορούσαμε να δούμε μια κυβέρνηση μειοψηφίας των Εργατικών, με ευκαιριακή ad hoc στήριξη από το SNP, αναλόγως με το κάθε νομοσχέδιο που θα κατεβαίνει στη βουλή (και στήριξη από άλλα μικρά κόμματα στην ίδια βάση). Αν οι Τόρις είναι πρώτο κόμμα, θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να σχηματίσουν κυβέρνηση, αλλά φαίνεται λιγότερο πιθανό ότι θα υπάρξει επαρκής στήριξη για να πετύχουν έναν βιώσιμο συνασπισμό, καθώς τα μικρότερα κόμματα, εκτός του UKIP, είναι σε μεγάλο βαθμό αντι-Συντηρητικά και κατά της λιτότητας».
Θα λέγατε ότι η επόμενη κυβέρνηση μπορεί να αποφασιστεί στη Σκωτία;
«Θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει έτσι. Αν η Σκωτία εκλέξει πολύ λιγότερους Εργατικούς βουλευτές από ό,τι σήμερα, όπως φαίνεται πιθανό, ο Μίλιμπαντ δεν θα έχει την πλειοψηφία στη Βουλή των Κοινοτήτων. Οι βουλευτές του SNP, οι οποίοι είναι πιθανό να αντικαταστήσουν τους περισσότερους βουλευτές του Εργατικού Κόμματος στη Σκωτία, θα σχηματίσουν μια σημαντική κοινοβουλευτική ομάδα στο Λονδίνο. Δεν θα υποστηρίξουν τους Συντηρητικούς λόγω ιδεολογίας, αλλά μπορεί να ψηφίζουν με τους Εργατικούς σε πολλά θέματα. Μπορούν επίσης να συνεργαστούν επισήμως, αλλά μακροπρόθεσμα υποψιάζομαι ότι θα προβάλλουν απαιτήσεις για διευρυμένες εξουσίες στη βουλή της Σκωτίας, που οι Εργατικοί δεν θα είναι έτοιμοι να χορηγήσουν. Γεγονός που θα οδηγήσει είτε σε κρίση στο Λονδίνο, ή / και σε απαιτήσεις για ένα νέο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας. Ο,τι και αν συμβεί, ναι, η Σκωτία θα είναι μια σημαντική φωνή στο Λονδίνο, και ένα σοβαρό ζήτημα για τη βρετανική πολιτική στο προβλεπτό μέλλον. Θα είναι κάτι παρόμοιο με την κατάσταση στην Ιρλανδία και τους ιρλανδούς βουλευτές στο Γουέστμινστερ στα τέλη του 19ου αιώνα – η οποία οδήγησε, τελικά, στη δημιουργία του Ιρλανδικού Ελεύθερου Κράτους (1922)».

Είναι κακό για τη δημοκρατία το μονοεδρικό εκλογικό σύστημα, δεδομένου ότι ορισμένες ψήφοι αξίζουν 22 φορές περισσότερο από άλλες;
«Μεγάλο ερώτημα. Αυτό το σύστημα σίγουρα λειτουργεί εις βάρος των συμφερόντων των μικρότερων κομμάτων και σημαίνει ότι η σύνθεση του Κοινοβουλίου δεν αντανακλά πραγματικά τις απόψεις του εκλογικού σώματος. Στο παρελθόν, το επιχείρημα (ή ένα επιχείρημα) για τη διατήρηση του μονοεδρικού συστήματος είναι ότι δημιουργεί σταθερές κυβερνήσεις. Αυτή η υπόθεση πρόκειται να ελεγχθεί στις 7 Μαΐου – και ίσως αποδειχθεί ελλιπής, καθώς ακόμη και με το ισχύον σύστημα τα μεγάλα κόμματα μοιάζουν ανίκανα να συγκεντρώσουν πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο. Αλλά σήμερα η αλλαγή του εκλογικού συστήματος δεν είναι μείζον θέμα στη βρετανική πολιτική, αν και μικρότερα κόμματα (π.χ. Φιλελεύθεροι Δημοκράτες και Πράσινοι) θα μπορούσαν να ζητήσουν αλλαγή ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή τους στη νέα κυβέρνηση. Σε αυτή την περίπτωση το ζήτημα θα γίνει εξαιρετικά σημαντικό».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk