Οι γυμναστικές επιδείξεις

ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ (53ο) του ευφήμως γνωστού και διεθνώς περιοδικού Αθληση και Κοινωνία, που εκδίδει το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής (ΤΕΦΑΑ) του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου (Κομοτηνή), είναι μια κατάθεση γνώσης αλλά και προβληματισμού για θέματα διακριτής εξειδίκευσης της αθλητικής επιστήμης. Με αφετηρία ένα κεφάλαιο που ανήκει πια στην Ιστορία, όπως είναι οι καταργηθείσες το 1975 «σχολικές γυμναστικές επιδείξεις», η ύλη της έκδοσης στη συνέχεια αναπτύσσεται σε ευρεία θεματική κλίμακα με αναφορά στην Πετοσφαίριση, στην Αντισφαίριση και στην Ενόργανη Γυμναστική. Οσον αφορά το πρώτο θέμα, παρακολουθούμε από το 1883 ως το 1975 την εξέλιξη των γυμναστικών επιδείξεων ως άξονα της μαθητικής ζωής, αλλά και την κατάργησή τους (1975) με το αιτιολογικό ότι δημιουργούσαν σωρεία προβλημάτων στη σχολική ζωή. Η τεκμηρίωση και ο σχολιασμός της επίδρασης και των επιπτώσεων του θεσμού στην όλη σχολική ζωή από τον αν. καθηγητή Ιστορίας της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου κ. Ευάγγελο Αλμπανίδη πέραν της ιστορικής πορείας είχε βαθύτατη διεισδυτικότητα στον μαθητικό κόσμο και κατ’ επέκταση στην ελληνική κοινωνία επί περίπου έναν αιώνα.

***

ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ξεκίνημα του θεσμού τοποθετείται το 1883 στο Κεντρικό Γυμναστήριο των Αθηνών (γνωστό και σήμερα ως «Ιωάννης Φωκιανός») με πρωτοβουλία ύστερα από 8 χρόνια (1891) του πρώτου προέδρου του Πανελληνίου ΓΣ, μαθητών από δύο γυμνάσια και σπουδαστών του Διδασκαλείου όπου εργαζόταν ως γυμναστής ο Φωκιανός, αυτή η μεγάλη προσωπικότητα της Φυσικής Αγωγής στη χώρα μας. Εντυπωσιακή ήταν η εικόνα της «πρεμιέρας». Αμέσως μετά η σκυτάλη πέρασε στα χέρια του Ιωάννη Χρυσάφη, άλλης κορυφαίας μορφής της γυμναστικής παιδείας. Περνώντας από σπουδαίους σταθμούς της ελληνικής αθλητικής και σχολικής ζωής (Ολυμπιακοί Αγώνες, αλλαγές καθεστώτος, διαφοροποίηση απόψεων, μαθητικοί αγώνες κ.λπ.), ήρθε η ώρα της πολεμικής και της αμφισβήτησης. Ιθύνων νους του αγώνα για την ουσιαστική κατάργησή τους (το τέλος ήρθε το 1975), ο καινοτόμος της Φυσικής Αγωγής Ιων. Ιωαννίδης.

***

Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ και η συστηματική τεκμηρίωση του θεσμού άριστα αναπτύσσεται χρονικά αλλά και με λειτουργική συνάρτηση με τη σχολική ζωή και συνεπώς με τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, από τον καθηγητή κ. Ε. Αλμπανίδη. Συνεπώς παιδαγωγικό και κοινωνικό ενδιαφέρον έχει η αντιπαράθεση των θιασωτών και των αρνητών του θεσμού. Οι πρώτοι εστίαζαν τις απόψεις τους –πέραν του παράγοντα της σωματικής άσκησης –«στο πλαίσιο ομοιογένειας, ομοιομορφίας, ρυθμικών κινήσεων, ποικίλων παραγγελμάτων με συνέπεια την πειθαρχία και την ευταξία των μαθητών και μαθητριών». Στην πορεία της ερευνητικής εργασίας επισημαίνεται η ενθουσιώδης υιοθεσία, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιόδους (π.χ. 4η Αυγούστου, 21η Απριλίου κ.λπ.).

***

Ο ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ του σημαντικότατου αυτού κεφαλαίου της σχολικής ζωής μέσα στο γενικότερο κοινωνικό πλαίσιο καταλήγει στην εκτίμηση ότι:

«Οι γυμναστικές επιδείξεις δημιουργούσαν σωρεία προβλημάτων στην εν γένει σχολική ζωή. Ο εντυπωσιασμός, η ακριβής και συντονισμένη εξέλιξη των ασκήσεων από τους μαθητές και τις μαθήτριες απαιτούσαν πολύμηνη προετοιμασία, δημιουργούσαν εντάσεις, παρακώλυαν το συνολικό πρόγραμμα του σχολείου και αποπροσανατόλιζαν το μάθημα της Φυσικής Αγωγής. Η κατάργησή τους ελευθέρωσε», υπογραμμίζει ο καθηγητής κ. Αλμπανίδης, «τους γυμναστές από τον ετήσιο αυτό βραχνά, που τυράννησε τον κλάδο δεκαετίες ολόκληρες και στεκόταν εμπόδιο στην απρόσκοπτη διεξαγωγή της καθημερινής παιδαγωγικής εργασίας των καθηγητών Φυσικής Αγωγής. Ουσιαστικά οι γυμναστικές επιδείξεις έπαψαν να υπάρχουν το 1975 μετασχηματιζόμενες σε αθλητική εορτή».

pnlinardos@yahoo.gr