Πώς ήλθε το τέλος των κυπριακών τραπεζών

Τις επενδύσεις και τις τοποθετήσεις τους σε ιδιωτικό και δημόσιο χρέος στην Ελλάδα πλήρωσαν οι δύο μεγαλύτεροι κυπριακοί τραπεζικοί όμιλοι, με τη μεν Τράπεζα Κύπρου να κρατικοποιείται και τη Λαϊκή να οδηγείται σε κλείσιμο. Ορόσημο για τον χρηματοπιστωτικό κλάδο της Κύπρου αποτέλεσε ο αποκλεισμός της χώρας μας το 2010 από τις διεθνείς αγορές, που οδήγησε την οικονομία σε βαθιά ύφεση και τα εγχώρια κρατικά ομόλογα σε «κούρεμα». Οι δύο τράπεζες πλήρωσαν ακριβά την έκθεσή τους στην Ελλάδα, η οποία εκτιμάται ότι τους κόστισε περισσότερα από 5 δισ. ευρώ, δηλαδή πάνω από τα μισά επί των κεφαλαιακών τους αναγκών.

Η επέκταση στον ελλαδικό χώρο αποτέλεσε κεντρικό άξονα της στρατηγικής των διοικήσεων τόσο της Τράπεζας Κύπρου όσο και της Λαϊκής Τράπεζας τα τελευταία 20 χρόνια. Η ρευστότητα που διασφάλιζαν οι δύο τράπεζες από τις καταθέσεις ξένων εταιρειών με έδρα το νησί έπρεπε κάπου να αξιοποιηθεί. Η ελληνική οικονομία, ειδικά μετά την ένταξή της στην ευρωζώνη και την αναμενόμενη ανάπτυξη του τραπεζικού της κλάδου, έμοιαζε η ιδανική επιλογή. Η είσοδος και των δύο πιστωτικών ιδρυμάτων στην εγχώρια αγορά γίνεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο η μεγέθυνση του δικτύου και η σημαντική αύξηση των εργασιών τους συντελούνται μετά την υιοθέτηση από τη χώρα μας του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Με αργά αλλά σταθερά βήματα η Κύπρου και η Λαϊκή καταφέρνουν να αποκτήσουν ένα εύλογο μερίδιο αγοράς. Οι εν Ελλάδι δραστηριότητες φτάνουν στο ζενίθ τους να αποτελούν σχεδόν το 40% των δραστηριοτήτων των δύο ομίλων. Στα τέλη της περασμένης δεκαετίας τα υπόλοιπα των χορηγήσεών τους διαμορφώνονται σε επίπεδα άνω των 24 δισ. ευρώ και οι καταθέσεις γύρω στα 20 δισ. ευρώ, ενώ το δίκτυο των καταστημάτων τους εξυπηρετεί σχεδόν ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Επικεφαλής της Τράπεζας Κύπρου στην Ελλάδα τα χρόνια της μεγάλης ανάπτυξης είναι ο πρώην διευθύνων σύμβουλος του Συγκροτήματος Ανδρέας Ηλιάδης. Ο όμιλος διεισδύει σταδιακά στην εγχώρια αγορά, με έμφαση στη λιανική τραπεζική και στις υπηρεσίες προς μικρές επιχειρήσεις. Τα δάνεια από τα 4,47 δισ. ευρώ το 2004 διαμορφώνονται σε πάνω από 10 δισ. ευρώ το 2012, με επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης από το 2008 και ύστερα. Η διοίκηση της Τράπεζας Κύπρου θεωρούσε ότι το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης και το «μούδιασμα» των ελληνικών τραπεζών αποτελούσαν μια καλή ευκαιρία για πελατεία.

«Οι Κύπριοι διέθεταν ρευστότητα και, όπως όλοι οι τραπεζίτες, δεν μπορούσαν να φανταστούν αυτό που θα ακολουθούσε στην ελληνική αγορά» σημειώνει έμπειρος αναλυτής που παρακολούθησε όλα τα προηγούμενα χρόνια την ανάπτυξη των κυπριακών ομίλων στη χώρα μας. «Ετσι αποφασίζουν να καλύψουν το κενό που δημιουργείται από την επιβράδυνση των εργασιών των ελληνικών τραπεζών μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers» προσθέτει ο ίδιος. Πράγματι τη διετία 2008-2009, ενώ ο μέσος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης στην αγορά πέφτει κάτω από το 15%, η Τράπεζα Κύπρου συνεχίζει να «τρέχει» με πάνω από 20%.

Ωστόσο η ύφεση στην Ελλάδα βαθαίνει και επηρεάζει αναπόφευκτα και τον μεγαλύτερο κυπριακό όμιλο. Η διοίκησή του αυξάνει κατακόρυφα τις προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις προκειμένου να κρατήσει τον ισολογισμό καθαρό. Από το 2008 οι διαγραφές δανείων είναι συνεχώς αυξανόμενες. Από τα 579 εκατ. ευρώ το 2008 φτάνουν τα 690 εκατ. ευρώ το 2009, το 1,16 δισ. ευρώ το 2010, τα 1,49 δισ. ευρώ το 2011 και τα 2,24 δισ. ευρώ την περυσινή χρήση. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων που αποφασίζεται το 2011, οδηγεί την ίδια χρονιά τον όμιλο σε ζημιές άνω του 1,3 δισ. ευρώ για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια.

Και τότε ξεκινούν οι κινήσεις κεφαλαιακής θωράκισής της. Το καλοκαίρι του 2012 οι μέτοχοι της τράπεζας αγωνιούν, ωστόσο ο κ. Ηλιάδης είναι καθησυχαστικός ενημερώνοντας το σώμα ότι δεν υπάρχει κεφαλαιακό έλλειμμα. Ωστόσο 15 ημέρες αργότερα διαψεύδεται και ανακοινώνει ότι οι ανάγκες σε φρέσκα κεφάλαια που αναγκαστικά θα πρέπει να καλυφθούν από το κράτος θα φτάσουν τα 500 εκατ. ευρώ. Επειτα από αυτή την εξέλιξη ο έμπειρος τραπεζίτης υποβάλλει παραίτηση. Η τράπεζα παραμένει επί μήνες με την εκκρεμότητα της αύξησης του μετοχικού της κεφαλαίου ανοιχτή. Τελικώς τη λύση δίνει το Eurogroup με το «κούρεμα» των καταθέσεων άνω των 100.000 ευρώ.