Ενα μεγάλο βήμα προόδου στην αντιμετώπιση των τροφικών αλλεργιών αναφέρθηκε στην ιατρική βιβλιογραφία πριν από μερικές ημέρες: ομάδα γιατρών του νοσοκομείου Αddenbrookes στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας πέτυχε να θεραπεύσει νεαρούς ασθενείς με αλλεργία στα φιστίκια. Το επίτευγμα της ερευνητικής ομάδας, το οποίο δημοσιεύεται στην ιατρική επιθεώρηση «Αllergy», υπόσχεται δραματική βελτίωση της καθημερινότητας του ολοένα αυξανόμενου αριθμού παιδιών με αλλεργία στα φιστίκια και όχι μόνο. Για τις λεπτομέρειες της πειραματικής ακόμη θεραπείας και για τις πιθανές προεκτάσεις της μιλήσαμε με την παιδίατρο κυρία Αικατερίνη Αναγνώστου-Σκουλίδη , η οποία πραγματοποιεί τη διδακτορική διατριβή της στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και είναι μέλος της ερευνητικής ομάδας του νοσοκομείου Αddenbrookes.
– Τι περιγράφουμε με τον όρο «τροφική αλλεργία»;
«Τροφική αλλεργία είναι η υπερευαισθησία του οργανισμού σε πρωτεΐνες τροφικής προελεύσεως (αλλεργιογόνα στη γλώσσα των γιατρών) που δεν προκαλούν συμπτώματα σε φυσιολογικά άτομα. Σε αλλεργικά όμως άτομα το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει ορισμένες τροφικές πρωτεΐνες ως απειλητικές για τον οργανισμό και αντιδρά».
– Πόσο έντονη μπορεί να είναι η αντίδραση;
«Οι αλλεργικές αντιδράσεις ποικίλλουν από ασθενή σε ασθενή. Ετσι μπορεί να είναι από σχετικά ήπιες, όπως κνησμός, εξάνθημα και οίδημα, ως εξαιρετικά έντονες και απειλητικές για τη ζωή, όπως λαρυγγικό οίδημα, απόφραξη του αναπνευστικού συστήματος και σε βαριές περιπτώσεις υπόταση και θάνατος».
– Πόσο συχνές είναι οι τροφικές αλλεργίες στα παιδιά;
«Η συχνότητα της τροφικής αλλεργίας στην παιδική ηλικία στην Ελλάδα αντιστοιχεί σε ποσοστό 6%. Δηλαδή, η νόσος αφορά το 6% των παιδιών από 0 ως 16 ετών. Στη Βρετανία ένα στα 15 παιδιά εμφανίζει τροφική αλλεργία και ένα στα 50 παρουσιάζει αλλεργία στα φιστίκια (peanuts). Το ανησυχητικό είναι ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση του ποσοστού αλλεργίας στα φιστίκια για άγνωστες αιτίες. Αν και έχουν ενοχοποιηθεί κάποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, το όλο φαινόμενο αποτελεί ακόμη αντικείμενο μελέτης».
– Πόσο δύσκολη είναι η ζωή ενός παιδιού με τροφική αλλεργία στα φιστίκια;
«Η αλλεργία στα φιστίκια αποτελεί σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα τόσο για το παιδί όσο και για την οικογένεια. Πέραν του εμφανούς κινδύνου αλλεργικής αντίδρασης μέχρι και θανάτου, δημιουργείται ένα συνεχές άγχος στην οικογένεια για την πιθανότητα κατανάλωσης τροφής που ίσως εμπεριέχει ίχνη φιστικιού. Στη Βρετανία ιδιαίτερο πρόβλημα αποτελούν τα έτοιμα φαγητά σε σουπερμάρκετ αλλά και σε πολλά εστιατόρια. Επιπλέον υπάρχει σημαντικός περιορισμός στο εύρος των τροφών που μπορεί να καταναλώσει το αλλεργικό παιδί και δημιουργούνται δυσκολίες στις κοινωνικές συναναστροφές. Για παράδειγμα, παιδιά αλλεργικά στα φιστίκια συχνά μεταφέρουν φαγητό από το σπίτι σε παιδικά πάρτι ενώ συναντούν δυσκολία στην αγορά τροφών και σνακ όπως σοκολάτες».
– Τι εννοούμε με τον όρο «ίχνη»;
«Οι ποσότητες αλλεργιογόνου που μπορεί να προκαλέσουν αλλεργική αντίδραση είναι πραγματικά μικρές. Αρκεί ποσότητα μικρότερη του ενός χιλιοστογραμμαρίου, δηλαδή πραγματικό ίχνος!».
– Εκτός από τα φιστίκια,υπάρχουν άλλες τροφές που προκαλούν αλλεργίες στην παιδική ηλικία;
«Οι πιο συχνές τροφικές αλλεργίες της παιδικής ηλικίας είναι η αλλεργία στο γάλα αγελάδας, στο αβγό και στους ξηρούς καρπούς με κυριότερο τα φιστίκια. Ωστόσο η αλλεργία στο γάλα και στο αβγό υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου. Αντίθετα, η αλλεργία στα φιστίκια δεν υποχωρεί αλλά διατηρείται σε όλη τη ζωή. Ως σήμερα δεν υπήρχε θεραπεία και γινόταν σύσταση στους ασθενείς για πλήρη αποφυγή κατανάλωσης της τροφής λόγω κινδύνου αλλεργικής αντίδρασης».
– Πώς μπορεί να περιγραφεί η θεραπεία που αναπτύξατε στο Κέιμπριτζ;
«Η θεραπεία που εφαρμόσαμε εμείς ονομάζεται ανοσοθεραπεία ή μέθοδος απευαισθητοποίησης και στόχος της είναι η τροποποίηση της ανοσολογικής αντίδρασης του οργανισμού με ανάπτυξη ανοχής στο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο (τροφική πρωτεΐνη σε περίπτωση τροφικής αλλεργίας). Το σκεπτικό, δηλαδή, είναι να κάνουμε τον οργανισμό να “γνωρίσει” το αλλεργιογόνο και να πάψει να αντιδρά σαν να επρόκειτο για κάτι απειλητικό. Πρόκειται για ένα σκεπτικό το οποίο είναι αναμενόμενο αν σκεφθεί κανείς την αιτιολογία των αλλεργιών. Ωστόσο
προηγούμενες απόπειρες για απευαισθητοποίηση στα φιστίκια με υποδόρια χορήγηση του αλλεργιογόνου (δεκαετία του ΄90) είχαν αποτύχει λόγω επικίνδυνων για τη ζωή αντιδράσεων».
– Σε τι διαφέρει η δική σας προσέγγιση;
«Στη δική μας περίπτωση το αλλεργιογόνο χορηγείται από το στόμα. Ειδικότερα η κλινική μας μελέτη εφαρμόζεται σε τρία στάδια. Στο πρώτο στάδιο γίνεται επιβεβαίωση της αλλεργικής διάγνωσης και καθορισμός του ουδού αλλεργικής αντίδρασης κάθε ασθενούς με δοκιμασία πρόκλησης. Πρακτικά χορηγείται το αλλεργιογόνο υπό ελεγχόμενες συνθήκες ξεκινώντας από πολύ μικρές ποσότητες και ο ασθενής παρακολουθείται ώσπου να εμφανίσει αντίδραση. Στο δεύτερο στάδιο γίνεται καθημερινή χορήγηση μικρής ποσότητας πρωτεΐνης φιστικιού σε μορφή σκόνης ξεκινώντας από 0,5 ως 1 mg (αντιστοιχεί σε 1/200 φιστικιού). Η δόση αυξάνεται ανά δύο εβδομάδες και μέσα σε χρονικό διάστημα τριών-έξι μηνών φτάνει τα 800 mg, που αντιστοιχούν σε πέντε φιστίκια. Στο τρίτο στάδιο γίνεται επανάληψη της δοκιμασίας πρόκλησης και έλεγχος του αποτελέσματος της απευαισθητοποίησης».
– Πόσους ασθενείς αφορούσε η έρευνά σας και ποια ακριβώς είναι τα αποτελέσματα;
«Στην έρευνά μας συμμετείχαν 20 παιδιά, από τα οποία 12 είναι σε θέση να καταναλώνουν πέντε φιστίκια ημερησίως. Τα υπόλοιπα οκτώ δεν έχουν συμπληρώσει ακόμη τη θεραπεία. Οπως γνωρίζετε, τα προκαταρκτικά αποτελέσματά μας δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στην επιστημονική επιθεώρηση “Αllergy”. Σύμφωνα με το άρθρο της ομάδας μας, επικεφαλής της οποίας είναι οι δρ Ρamela Εwan και δρ Αndrew Clark, καταδείξαμε ότι η απευαισθητοποίηση στα φιστίκια είναι πρώτον δυνατή και κυρίως ασφαλής. Ωστόσο σκοπεύουμε να προχωρήσουμε στην εκτέλεση μεγαλύτερης κλινικής έρευνας (με 45 ασθενείς), η οποία αποτελεί το κύριο αντικείμενο μελέτης της διδακτορικής διατριβής μου».
– Πόσο μόνιμη είναι η θεραπεία;
«Δεν το γνωρίζουμε ακόμη, αλλα το μελετούμε. Προς το παρόν οι ασθενείς μας λαμβάνουν πέντε φιστίκια ημερησίως. Δεν γνωρίζουμε αν η απευαισθητοποίηση είναι μόνιμη ή τι θα συμβεί αν ο ασθενής σταματήσει την ημερήσια κατανάλωση του αλλεργιογόνου (στην προκειμένη περίπτωση τα πέντε φιστίκια). Πάντως οι ασθενείς μας θα παρακολουθούνται στενά για τα επόμενα τρία-πέντε χρόνια καθώς είναι πιθανόν ο οργανισμός να προσαρμόζεται και να δημιουργείται μια πιο “μόνιμη θεραπεία”».
– Θα είχε εφαρμογή και σε άλλες τροφές η θεραπεία σας;
«Θεωρητικά ναι, αλλά θα πρέπει να αποδειχθεί. Σκοπεύουμε να επεκτείνουμε τη μελέτη σε άλλα είδη ξηρών καρπών αλλά και σε άλλες τροφές. Ελπίζουμε στο μέλλον η θεραπεία να μπορέσει να λάβει μορφή χαπιού που θα χορηγείται ημερησίως στους ασθενείς».
– Θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε ενηλίκους;
«Στην έρευνά μας συμμετείχαν και παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας (15-17 ετών) που ολοκλήρωσαν επιτυχώς την απευαισθητοποίηση. Χρειάζονται ωστόσο μελέτες με ενήλικους ασθενείς προτού μπορέσουμε να απαντήσουμε με βεβαιότητα σε αυτό το ερώτημα».
– Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να προσθέσετε κλείνοντας τη συζήτησή μας;
«Είναι απαραίτητο να τονιστεί ότι η μέθοδος απευαισθητοποίησης δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να δοκιμαστεί στο σπίτι! Για προφανείς λόγους, πρέπει να γίνεται μόνο σε ελεγχόμενο ιατρικό περιβάλλον και κάτω από στενή ιατρική παρακολούθηση από εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό».
