πό τις 9 ως τις 14 Σεπτεμβρίου θα διεξαχθεί στο Ηράκλειο της Κρήτης το Ογδοο Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο. Ενα συνέδριο που οργανώνεται κάθε πέντε χρόνια σε διαφορετική πόλη του νησιού και αποτελεί πια το επίσημο βήμα από όπου επιστήμονες παρουσιάζουν πρωτότυπες ανακοινώσεις σχετιζόμενες με την ιστορία και τον πολιτισμό της Κρήτης από την προϊστορική ως τη σύγχρονη εποχή. Δεν πρόκειται για συνηθισμένο επαρχιακό συνέδριο, από αυτά που γίνονται κατά δεκάδες κάθε καλοκαίρι. Η αυξημένη εγκυρότητά του προέρχεται από τη σχεδόν καθολική συμμετοχή ειδικών από όλο τον κόσμο (από τους 358 συνέδρους οι 130 είναι ξένοι), πράγμα που το καθιστά σημαντικό πνευματικό γεγονός, άξιο να προβληθεί πανελλήνια. Στην Ελλάδα, όπως είναι γνωστό, δυσκολευόμαστε συχνά να ξεχωρίσουμε το σημαντικό από το ασήμαντο.
Αν παραμερίσουμε την κάπως σχολαστική επωνυμία που τα συνοδεύει (δεν υπάρχει, ακριβώς ειπείν, Κρητολογία, όπως δεν υπάρχει Σικελολογία, Λεσβολογία, Ροδολογία κλπ.), τα Κρητολογικά Συνέδρια ξεκίνησαν πριν από 35 χρόνια με πρωτοβουλία δύο διακεκριμένων Κρητικών που δεν ζουν πια, του Ανδρέα Καλοκαιρινού, ιδρυτή των «Κρητικών Χρονικών», τέως δημάρχου και ευεργέτη της πόλης του Ηρακλείου, και του Νικολάου Β. Τωμαδάκη, καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εκτοτε τα Κρητολογικά Συνέδρια εδραιώθηκαν ως θεσμός και αποτέλεσαν το υπόδειγμα άλλων ελληνικών τοπικών συνεδρίων που άρχισαν να οργανώνονται, αν και όχι στην ίδια κλίμακα.
Οι ανακοινώσεις από 77 το 1961 έγιναν 311 το 1991, και θα ήταν ασφαλώς πολύ περισσότερες φέτος, αν η Οργανωτική Επιτροπή δεν έθετε κάποιους φραγμούς, όπως ο θεματικός περιορισμός (μόνο ή κυρίως «Ο ιδιωτικός βίος στην Κρήτη»), και για πρώτη φορά σε τέτοιου είδους συνέδρια στην Ελλάδα η καταβολή δικαιώματος συμμετοχής από τους συνέδρους. Ετσι, ο αριθμός των ανακοινώσεων έχει περιοριστεί, προς το παρόν, σε 302. Οι ανακοινώσεις, χωρισμένες σε τρία τμήματα, σε τέσσερις αίθουσες ενός συνεδριακού κέντρου μεγάλου ξενοδοχείου της πόλης, έχουν κατανεμηθεί σε πέντε πυρετώδεις ημέρες, από δέκα ώρες την ημέρα, και διαποικίλλονται από θεατρικές παραστάσεις, μουσικές συναυλίες, εκδρομές και τις απαραίτητες κρητικές πανδαισίες. Από την πλήρη κρητική φιλοξενία του 1961, που συμπεριελάμβανε τα πάντα, ως την οικονομική δυσπραγία του 1996, που δεν συμπεριλαμβάνει τίποτε, υπάρχει βέβαια μεγάλη διαφορά.
Χωρίς όμως τις χορηγίες του υπουργείου Πολιτισμού, της Τοπικής Ενωσης Δήμων και Κοινοτήτων, των Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων Α. & Μ. Καλοκαιρινού και των Μινωικών Γραμμών και χωρίς τις συνδρομές συμμετοχής των συνέδρων, είναι αμφίβολο αν υπήρχε καν συνέδριο ή αν τυπώνονταν ποτέ τα πρακτικά του.
Αξίζει εδώ να υπογραμμιστεί ότι τα πρακτικά των Κρητολογικών Συνεδρίων, έστω και με κάποια καθυστέρηση, τυπώνονται ανελλιπώς και συναποτελούν σήμερα μια επιβλητική πολύτομη σειρά, συνολικώς άνω των 10.000 σελίδων, εργαλείο απαραίτητο για τους ερευνητές της ιστορίας και του πολιτισμού του νησιού, και όχι μόνο. Οι τρεις τόμοι του 1961 (1.083 σελίδες) έγιναν έξι (3.500 σελίδες) το 1991. Ο συνολικός αριθμός των ανακοινώσεων ως τώρα, συμπεριλαμβανομένων και των φετινών, ανέρχεται σε 1.551 (αριθμός καθόλου ευκαταφρόνητος).
Αυτή η τάση του προϊόντος γιγαντισμού δημιουργεί πολλά προβλήματα, οργανωτικά, οικονομικά και επιστημονικά. Ως τώρα την οργάνωση την επωμίζονταν μικρές ομάδες κρητικών λογίων, που κάθε φορά αποδύονταν σε σκληρούς αγώνες για να εξασφαλίσουν τα απαιτούμενα ποσά (ψιχία σε σύγκριση με όσα κερδίζονται και ξοδεύονται στην Κρήτη). Η παρατεταμένη αυτή επαιτεία απέδιδε ως τώρα καρπούς, η σοβούσα όμως δημοσιονομική στενότητα ανέτρεψε τη φορά αυτή τις αισιόδοξες προβλέψεις. Τα επιστημονικά προβλήματα προκύπτουν από τη χαώδη ανομοιογένεια των θεμάτων και την άνιση ποιότητα των ανακοινώσεων, αν και καταβάλλονται προσπάθειες να τηρηθεί κάποιο επίπεδο ποιότητας. Ολα αυτά τα προβλήματα λύνονται, όταν υπάρχουν χρήματα. Ας ελπίσουμε ότι το 2001 θα υπάρχουν περισσότερα για το Ενατο Συνέδριο, που θα γίνει στην πολύχρυση ανατολικότερη Κρήτη.
Ο κ. Νίκος Παναγιωτάκης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας.
