Για σύγχρονη δημόσια διοίκηση
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η δημόσια διοίκηση εν όψει της ρευστής αυτής κατάστασης, οι προσεγγίσεις των δημιουργούμενων προβλημάτων και η εκτίμηση των εμπειριών από τις δοθείσες ως τώρα λύσεις αποτέλεσαν το αντικείμενο των συζητήσεων «στρογγυλής τραπέζης» που διοργάνωσε στο Quebec το Διεθνές Ινστιτούτο Διοικητικών Επιστημών.
Επειδή δεν υπάρχει το περιθώριο εδώ να αναπτυχθούν λεπτομερώς πορίσματα ανακοινώσεων, θα αναφερθώ ενδεικτικά και εν συντομία στα εξετασθέντα θέματα και στα αντίστοιχα συμπεράσματα. Ενα από τα πλέον ενδιαφέροντα θέματα ήταν οι «Εμπειρίες από τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις εν όψει του σύγχρονου ρόλου της δημόσιας διοίκησης».
Από την ανάπτυξη συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων κατεδείχθη ότι αφετηρία της επιχείρησης για μια μεταρρύθμιση η οποία αντιμετωπίζει τις σύγχρονες ανάγκες είναι μια εμπεριστατωμένη μελέτη και ανάλυση της υφιστάμενης οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών που πρόκειται να αναμορφωθούν. Ακολούθως, απαιτείται ένα σαφές και υψηλού επιστημονικού επιπέδου μεταρρυθμιστικό σχέδιο, θεμελιωμένο σε ένα σύνολο αρχών, γενικά αποδεκτών, και σε λεπτομερή εκτίμηση των αλλαγών που η συγκεκριμένη κοινωνία μπορεί να δεχθεί· ένα μη επιδεχόμενο παρερμηνείες νομικό πλαίσιο αναπροσδιορισμού των κανόνων, χρονοδιάγραμμα απαιτητικό μεν αλλά στα όρια του εφικτού, και τέλος ένα σώμα ανωτέρων υπαλλήλων με ειδικές γνώσεις και πείρα, οι οποίοι θα αναλάβουν την εφαρμογή του σχεδίου με πίστη στην αποτελεσματικότητά του.
Προϋπόθεση όμως όλων είναι, όπως τονίσθηκε, μια ακλόνητη πολιτική βούληση χωρίς παρεκκλίσεις και οπισθοχωρήσεις, οφειλόμενες σε πιέσεις «καθ’ οδόν» από «δημιουργηθέντα συμφέροντα».
Ενα άλλο επίσης ενδιαφέρον θέμα ήταν «Η επίδραση στην αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης των νέων τεχνολογιών στην πληροφόρηση».
Με τις σχετικές ανακοινώσεις υπεστηρίχθη ότι για το πέρασμα στις νέες τεχνολογίες της πληροφόρησης η δημόσια διοίκηση πρέπει να εγκαταλείψει την «πληροφορική της παραγωγής» (informatique de production), η οποία είναι προσανατολισμένη αποκλειστικά στη διευκόλυνση της εσωτερικής λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών, και να στραφεί στην «πληροφορική της επικοινωνίας» που στηρίζεται περισσότερο σε μια φιλοσοφία η οποία δίνει προτεραιότητα στις ανάγκες των πολιτών, των εξυπηρετουμένων από συγκεκριμένη δημόσια υπηρεσία, και συνεπώς στη χρησιμοποίηση δικτύων πληροφόρησης ανοικτών στους πολίτες.
Ενα άλλο θέμα που προκάλεσε πολλές συζητήσεις ήταν το εξής: «Πώς εκτιμάμε τις εμπειρίες μας από τη μεταβίβαση εξουσιών και ευθυνών στους τοπικούς άρχοντες». Ο χώρος δεν επιτρέπει λεπτομερή ανάπτυξη εμπειριών που εξετέθησαν στις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις, από τις οποίες γενικώς συνάγεται μια παγκόσμια τάση για αυτοδιοίκηση και αποκέντρωση, που εμφανίζει όμως ακόμη πολλές δυσκολίες και προβλήματα.
Θα αναφέρω εν συντομία μόνο ορισμένα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που παρατηρήθηκαν, σχεδόν παντού, κατά την εφαρμογή της μεταβίβασης εξουσιών σε τοπικά κέντρα.
Το σπουδαιότερο πλεονέκτημα: η ανεξαρτησία των τοπικών οργάνων που επιτρέπει όχι μόνο την άμεση διαπίστωση των κοινωνικοοικονομικών αναγκών της περιοχής, αλλά και την κάλυψη αυτών με ταχύτητα, ευελιξία και σύμφωνα με τα τοπικά δεδομένα. Το αντίστοιχο όμως μειονέκτημα είναι ότι δεν υπάρχει εξισορροπητικός μηχανισμός, ώστε να αποφεύγονται οι μεταξύ των διαφόρων περιφερειών ανισότητες, συχνά έντονες.
Αλλο πλεονέκτημα: η τοπική δημοκρατία. Τα εκλεγμένα τοπικά όργανα ενεργούν κατά τεκμήριο βάσει συμφερόντων της τοπικής πλειοψηφίας και έχουν τον άμεσο έλεγχο των υπαλλήλων που εφαρμόζουν τις αποφάσεις τις οποίες λαμβάνουν, οι δε πολίτες έχουν μεγαλύτερη άνεση να ελέγχουν, σε τοπικό επίπεδο, τη διαφάνεια και τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, λόγω του δεσμού εκλογέων και εκλεγμένων οργάνων. Οι δεσμοί όμως αυτοί αποτελούν και το βασικό μειονέκτημα της τοπικής αυτοδιοίκησης, γιατί τα εκλεγμένα όργανα δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις απαραίτητες για την περιοχή αλλά αντίθετες με συμφέροντα ισχυρών τοπικών παραγόντων· όπως δε ανεφέρθη, σε πολλές χώρες κυρίως υπό ανάπτυξη η επιρροή των παραγόντων αυτών στα παρασκήνια εξουδετερώνει τις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου και νοθεύει τη δημοκρατία.
Τέλος, το γενικό συμπέρασμα από το σύνολο των συζητήσεων ήταν ότι η δημόσια διοίκηση αποτελεί τον βασικό παράγοντα στη στρατηγική της ανάπτυξης μιας χώρας. Οι οικονομικοί πόροι είναι δευτερεύον στοιχείο και η οποιαδήποτε κυβερνητική πολιτική αποτελεί σύνολο απλών εξαγγελιών χωρίς ένα θεσμικό πλαίσιο ικανό να την πραγματοποιήσει.
Η κυρία Πηνελόπη Αθανασοπούλου είναι επίτιμη Σύμβουλος Επικρατείας.
