Η ΤΡΑΠΕΖΑ της Ελλάδος με την παράδοση που είχαν δημιουργήσει οι ισχυρές προσωπικότητες που πέρασαν από τη διοίκησή της μεταπολεμικά, με κορυφαία εκείνη του καθηγητή Ξενοφώντος Ζολώτα, είχε επιτύχει έναν υψηλό βαθμό ανεξαρτησίας έναντι των εκάστοτε κυβερνήσεων. Φυσικά τον διοικητή και τους δύο υποδιοικητές τούς διόριζε κάθε φορά το κυβερνών κόμμα, αλλά στην πράξη και ανάλογα κάθε φορά και με το ανάστημα του συγκεκριμένου διοικητή, η Τράπεζα και όχι η κυβέρνηση ήταν αυτή που τελικά διαμόρφωνε και τη νομισματική και τη συναλλαγματική πολιτική.
ΑΚΡΙΒΩΣ για τον λόγο αυτόν η Τράπεζα της Ελλάδος είχε πάντα, και στο εσωτερικό και προπαντός στο εξωτερικό, ένα υψηλό κύρος και είχε δίκαιο ο κ. Ευθ. Χριστοδούλου όταν την αποκαλούσε «άγκυρα της οικονομίας». Κράτησε πράγματι σε πολύ δύσκολες φουρτούνες το σκάφος της ελληνικής οικονομίας. Αρκεί να θυμηθούμε το καλοκαίρι του 1985 όταν τα συναλλαγματικά διαθέσιμα είχαν μηδενισθεί και ο τότε διοικητής κ. Δ. Χαλικιάς έσωσε τη χώρα από χρεοκοπία ή τον Μάιο του 1994 όταν ο κ. Ι. Μπούτος σε συνεργασία με τον σημερινό διοικητή κ. Λουκά Παπαδήμο και τον έτερο υποδιοικητή κ. Ευ. Κουράκο άντεξαν στη μεγαλύτερη επίθεση κατά της δραχμής.
ΠΑΡΑ τη θετική όμως αυτή παράδοση, το νομοσχέδιο για την ανεξαρτητοποίηση της Τράπεζας της Ελλάδος που κατατέθηκε στη Βουλή την Πέμπτη σε συνδυασμό με τη δέσμευση της κυβέρνησης ότι διοικητής για τα προσεχή έξι χρόνια θα παραμείνει ο κ. Λ. Παπαδήμος αποτελούν ένα αποφασιστικό βήμα για την εδραίωση της εμπιστοσύνης των αγορών προς την ελληνική οικονομία και το νόμισμά της, τη δραχμή. Βεβαίως η θεσμοθέτηση της ανεξαρτησίας της ΤΕ συνέπεσε με τη διεθνή νομισματική αναταραχή αυτής της εβδομάδας και με τις αυξημένες πιέσεις επί της δραχμής που οδήγησαν σε μεγάλες εκροές κεφαλαίων και ίσως εξ αυτού του λόγου δεν προβλήθηκε η σημασία αυτής της αλλαγής στη διάσταση που της άξιζε.
ΟΤΑΝ όμως στο άρθρο 1 του νομοσχεδίου ορίζεται ότι «πρωταρχικός σκοπός της Τράπεζας της Ελλάδος είναι η διασφάλιση της σταθερότητας του γενικού επιπέδου των τιμών· με την επιφύλαξη του πρωταρχικού σκοπού η Τράπεζα στηρίζει τη γενική οικονομική πολιτική της κυβέρνησης», αυτό σημαίνει ότι πέραν των προσώπων που με την πολιτική τους οικοδόμησαν το κύρος της ΤΕ, διαθέτουμε πλέον και στέρεους θεσμούς που καμία κυβέρνηση, όσο ισχυρή και αν είναι, δεν μπορεί να τους καθυποτάξει. Θεματοφύλακας της νομισματικής σταθερότητας πλέον η ΤΕ έχει δικαίωμα να αρνηθεί στην εκάστοτε κυβέρνηση πιστωτικές ή άλλης μορφής διευκολύνσεις που με πρόσχημα αναπτυξιακούς ή κοινωνικούς στόχους μπορούν να οδηγήσουν σε αναζωπύρωση του πληθωρισμού. Ρητώς στο άρθρο 3 ορίζεται: «Κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους η Τράπεζα της Ελλάδος και τα μέλη των οργάνων της δεν επιζητούν ούτε δέχονται οδηγίες από την κυβέρνηση ή άλλον φορέα πολιτικής εξουσίας. Η κυβέρνηση και οι λοιποί φορείς πολιτικής εξουσίας δεν επιδιώκουν να επηρεάζουν τα όργανα της Τράπεζας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους».
ΒΕΒΑΙΩΣ, όπως ήδη αναφέραμε, ο σημερινός διοικητής κ. Λ. Παπαδήμος με τις ικανότητες και τη σωφροσύνη του είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη του πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη και του υπουργού Εθνικής Οικονομίας κ. Ι. Παπαντωνίου και ουσιαστικά ήταν αυτός που απεφάσιζε τα επιτόκια παρέμβασης της ΤΕ στις αγορές χρήματος, μέσω των οποίων επηρέαζε όλο το σύστημα επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων. Το γεγονός όμως ότι τώρα θεσμοθετείται αυτή η άτυπη εξουσία του είναι θετικό γιατί του δίνει τη δύναμη να αντισταθεί σε πιέσεις για ταχύτερη αποκλιμάκωση επιτοκίων προκειμένου να διευκολυνθεί η δημοσιονομική διαχείριση ή άλλοι στόχοι της κυβέρνησης. Γνώμονας και μοναδικό κριτήριο κάθε απόφασης του Διοικητή θα είναι εφεξής η καταπολέμηση του πληθωρισμού, η νομισματική σταθερότητα και αυτό είναι πολύ καλό για την οικονομία και τους πολίτες, τα εισοδήματα των οποίων αποκτούν μια προστατευτική ομπρέλα!
Δεν διευρύνεται όμως έτσι το δημοκρατικό έλλειμμα στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, αφού ένα βασικό της εργαλείο, η νομισματική πολιτική, περιέρχεται στην εξουσία του διοικητή της ΤΕ (ή μάλλον του Συμβουλίου Νομισματικής Πολιτικής) και το χάνει η κυβέρνηση που εκλέγεται από τον λαό; Η ένσταση έχει οπωσδήποτε βάση, αν σκεφθούμε μάλιστα ότι αυτή η εξουσία που αποκτά σήμερα η Τράπεζα της Ελλάδος μεταφέρεται από το 2000, όπου θα συμμετέχουμε στην ΟΝΕ, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή σε ένα υπερεθνικό όργανο. Η ΤΕ ή μάλλον ο διοικητής της θα μετέχει στο ΔΣ της ΕΚΤ, αλλά με κοινό νόμισμα πια το εύρο άλλοι θα αποφασίζουν για τα επιτόκια και τις πιστώσεις στην Ελλάδα. Οπως επίσης με το Σύμφωνο Σταθερότητας που επέβαλε ο Χέλμουτ Κολ διά χειρός Τέο Βάιγκελ η δημοσιονομική πολιτική θα ρυθμίζεται επίσης από υπερεθνικά όργανα, δηλαδή την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ έλλειμμα αντιμετωπίζεται κατά ένα μέρος με την υποχρέωση του Διοικητή να εμφανίζεται στη Βουλή και να ενημερώνει και να επιχειρηματολογεί υπέρ της πολιτικής του. Το εθνικό έλλειμμα, που είναι πρόβλημα και των άλλων χωρών – μελών της ΕΕ, θα καλυφθεί με την ενδυνάμωση του Συμβουλίου Υπουργών Εθνικής Οικονομίας, την οποία επιζητούν ιδιαίτερα οι σοσιαλιστικές κυβερνήσεις.
