Χτυποκάρδια με σκονάκι

Στην περίοδο εξετάσεων οι μαθητές και οι φοιτητές έχουν απέναντί τους το φοβερό τρίπτυχο: αποστήθιση, βαθμοθηρία, άγχος. Κάπου εκεί παρεισφρέει και ο «από μηχανής θεός»… Αλλωστε είναι εμφανές ότι όπου βασιλεύουν οι εξετάσεις ευημερεί η αντιγραφή.

Θυμάμαι ακόμη με πολύ συμπάθεια την πιο εύκαμπτη πλάτη της τάξης μου, στην Α’ Λυκείου. Εγερνε με ένα ελαφρύ λίκνισμα προς τα αριστερά και εγώ μαγευόμουν με την καθαρογραμμένη και πάντα γεμάτη κόλλα πάνω στο θρανίο. Αριθμοί σάρωναν από πάνω ως κάτω το χαρτί και τα «+», «-» φάνταζαν γοητευτικά ιερογλυφικά. Η μεγάλη πλάκα που έγινε καζούρα εκ των υστέρων ήταν σε ένα διαγώνισμα όπου δεν μπορούσα να διακρίνω αν τα πρόσημα που χρησιμοποιούσε η Εφη ήταν «πλην» (-) ή «επί» (.). Και η άσκηση ήταν γεμάτη από δαύτα, ανάθεμά την! Οπότε τα έγραφα «πεταχτά», ώστε να μοιάζουν και με το ένα και με το άλλο. «Αν είναι σωστή η λύση, πού να φανταστεί ο καθηγητής ότι δεν είχα καταλάβει περί τίνος επρόκειτο…». Περιέργως πώς, η Εφη πήρε καλύτερο βαθμό.

Στο τέλος της χρονιάς ο καθηγητής, ανάμεσα σε ούζο και μεζέ, στο καφενεδάκι της πλατείας μάς έλυσε το αίνιγμα. Το πήρε χαμπάρι γιατί και εκείνος όταν επρόκειτο για τα αρχαία και ασκήσεις γραμματικής έριχνε «πεταχτό» τον τόνο με τρόπο που η περισπωμένη μπορούσε να είναι και οξεία και τούμπαλιν. Το έκανε κάθε φορά που αντέγραφε από τον μπροστινό του. Αρχαία τέχνη η αντιγραφή αλλά εξελισσόμενη. Από το κοίταγμα στο γραπτό του άλλου ως τη χρήση σημειώματος ή βιβλίου ή το ευκαιριακό «τατουάζ» στο σώμα ή τις εκσυγχρονιστικές πατέντες για να εξουδετερώσουν την ταλαιπωρία του διαβάσματος.

Ως γνωστόν από τη στιγμή που δημιουργήθηκε το κλειδί βγήκε και το αντικλείδι. Από τη στιγμή που δημιουργήθηκαν οι εξετάσεις τούς τις «βγήκε» το σκονάκι. Στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον των ΗΠΑ, στο Τμήμα Ανατολικών Σπουδών, υπάρχει ως έκθεμα ένα «υποκάμισο αντιγραφής», χειροτέχνημα από την αρχαία Κίνα! Αν και τα μέτρα για την αποφυγή τέτοιων νοσηρών(!) φαινομένων ήταν σκληρά στην αρχαία Κίνα, οι αντιγραφείς τα κατάφερναν. Λέγεται ότι οι εξετάσεις για την κατάληψη δημόσιας θέσης ήταν τόσο αυστηρές που οι εξεταζόμενοι έμπαιναν ο καθένας σε διαφορετικό θάλαμο και βέβαια προηγουμένως ελέγχονταν εξονυχιστικά. Η τιμωρία δε για τους παραβάτες, εξεταζομένους ή μη αποτελεσματικούς επιτηρητές, ήταν η θανατική ποινή. Το «υποκάμισο» όμως «υποκάμισο»…

Οι «επαγγελματίες» του είδους χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης από τη μαθητική παρέα. Σε κάθε τάξη υπάρχει ο «Κύρος Γρανάζης» που φτιάχνει σκονάκια για βραβείο ευρεσιτεχνίας. Ολοι τον ζηλεύουν για την εφευρετικότητά του και τον… αντιγράφουν για να αντιγράφουν. «Οι πιο ζηλιάρηδες είναι τα σπασικλάκια, που βγάζουν σπυριά όταν βλέπουν ότι αυτοί ξεγκαβώνονται στο διάβασμα μέρα – νύχτα και εμείς με την “ομάδα κρούσης” βάζουμε στο CD “Prodigy” και προγραμματίζουμε το κομπιουτεράκι μας. Αποθηκεύουμε στη μνήμη του τα κείμενα που είναι SOS και κάνουμε τη δουλειά μας. Την κρίσιμη στιγμή των εξετάσεων εμφανίζεται το κείμενο και όταν έρθει ο “μπαμπούλας”, εξαφανίζεται». Ο Πάρης έχει κάνει φιλοσοφία το σκονάκι. «Δεν θέλουν βαθμούς και μπλαμπλά να αποστηθίζουμε για να πιάσουμε τους πόντους στον τροχό της επιτυχίας; Ε, εμείς βάζουμε τρίποντο στους βαθμούς με την αντιγραφή και είμαστε εντός του πνεύματος που κυριαρχεί: το αποτέλεσμα έχει σημασία».

Οπως επισημαίνει ο εκπαιδευτικός Χρήστος Κάτσικας, η βαθμοθηρία και το «εξεταστικό άγχος» μαθητών και γονιών, σύμπτωμα των ανελικτικών βλέψεων ενός κοινωνικού σώματος που αδιαφορεί για την παιδεία και ζητεί «αποκατάσταση – εξασφάλιση», «είναι η μπαταρία που φορτίζει την “αντιγραφή”, που αδιαφορεί για το “μέσον” μπροστά στην επίτευξη του σκοπού. Η με κάθε τρόπο διεκδίκηση ­ από την πιο τρυφερή ηλικία ­ του “βαθμού”, των “μορίων”, των “πόντων”, των “μονάδων” δεν είναι παρά η προβολή στο εκπαιδευτικό επίπεδο της ­ με κάθε τρόπο ­ διεκδίκησης του χρήματος σε μια κοινωνία όπου τα πάντα ­ κύρος, θέση, γόητρο ­ εξαρτώνται από αυτό».

Οι έρευνες, που κατά καιρούς έχουν γίνει, δείχνουν ότι όσο πιο κρίσιμες για τη σχολική “καριέρα” του μαθητή θεωρούνται οι εξετάσεις τόσο πιο πολύ αυξάνεται η συχνότητα του φαινομένου της αντιγραφής. Επίσης, σημειώνουν ότι το πιο ενισχυτικό για την αντιγραφή είναι το κυνήγι της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης βαθμολογίας. Το 62% των ερωτηθέντων σε έρευνα που έγινε το 1997 σε 202 μαθητές γυμνασίων και λυκείων (Καλλιθέας, Δραπετσώνας, Αργυρούπολης, Νέας Σμύρνης) δήλωσαν ότι έχουν αντιγράψει ή προσπαθήσει να αντιγράψουν κατά τις εξετάσεις.

Ιδού πώς σκέφτεται τον μηχανισμό της αντιγραφής ως αντίπαλον δέος των εξετάσεων μια μαθήτρια από τη Δραπετσώνα, όπως κατέγραψε την άποψή της ο κ. Κάτσικας στο βιβλίο του «Δώδεκα μύθοι της εκπαίδευσης» (εκδόσεις Τραμάκια): «Το σκονάκι είναι παιδί της παπαγαλίας, αφού το σύστημα ωθεί στην παπαγαλία και η παπαγαλία στην αντιγραφή… Στο σχολείο, αυτό που βαθμολογείται είναι αποκλειστικά η απομνημονευτική δυνατότητα του μαθητή. Το σκονάκι θεωρείται προέκταση της μνήμης κι έρχεται να καλύψει τα κενά της».

Καμιά φορά βέβαια οι συνέπειες από το ρίσκο της αντιγραφής είναι βαριές. Μια μαθήτρια που έδινε Πανελλαδικές Εξετάσεις, το 1993, αποκλείστηκε από το μάθημα των Λατινικών γιατί συνελήφθη να χρησιμοποιεί σκονάκι. Η μαθήτρια προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας με τον ισχυρισμό ότι δεν έπρεπε να αποκλειστεί από τις εξετάσεις και να μηδενιστεί το γραπτό της, επειδή τα θέματα που υπήρχαν στο σκονάκι δεν σχετίζονταν με τα προς εξέτασιν θέματα. Με άλλα λόγια ήταν “ακίνδυνα” και δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν σε υψηλότερη βαθμολογία.

Τον Νοέμβριο του 1995 το αρμόδιο τμήμα του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου απέρριψε τους ισχυρισμούς της και έκρινε ότι η ποινή που της επεβλήθη είναι εντός των συνταγματικών ορίων. Η απόφαση ανέφερε επίσης: «Οι σχετικές ποινές συμπορεύονται με τις αρχές της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας με βάση την αξία και ικανότητα κάθε πολίτη και τις αρχές της ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων. Τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία για την αξιοκρατική επιλογή των ικανοτέρων υποψηφίων για τα ΑΕΙ».

Και στα φοιτητικά έδρανα όμως είναι συνηθισμένο φαινόμενο η αντιγραφή. Ως γνωστόν τα φωτοτυπάδικα πέριξ των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων «παίρνουν φωτιά» την περίοδο των εξετάσεων. Το χέρι στο πλήκτρο της σμίκρυνσης παθαίνει αγκύλωση από την επαναληπτικότητα της διαδικασίας για άλλον και άλλον φοιτητή. Οι χρήστες των μηχανημάτων έχουν γίνει ειδικοί ακόμη και στην οφθαλμολογία! Οι διοπτροφόροι που τους επισκέπτονται μόνο πιστοποιητικό όρασης δεν δίνουν… Αμα τη αφίξει τους ερωτώνται: «Πόσους βαθμούς μυωπίας έχεις;». Από την απάντηση εξαρτάται ο βαθμός σμίκρυνσης. Οσο πιο καλή όραση τόσο πιο μικρό φυλλάδιο – σκονάκι θα τους βγάλουν.

«Η προεργασία για ένα σκονάκι είναι ιεροτελεστία» λέει ο Γιάννης, φοιτητής της Νομικής. «Εχει γούστο και ρίχνουμε πολύ γέλιο. Την ώρα που το βγάζεις, επιβιώνουν οι ψύχραιμοι. Το χτυποκάρδι πρέπει να έχει ρέγουλο. Η ώρα που βγαίνει το μαγικό σκονάκι είναι ηδονή. Η αδρεναλίνη σε εξιτάρει». Είναι μάστορας και μερακλής, λένε οι φίλοι του. «Εχει υπομονή που σκοτώνει». Μου περιγράφουν την τρελή πατέντα του, σε συνεργασία με ένα φίλο φωτογράφο. Γράφει σε χαρτί τα κείμενα που επιλέγει για τις εξετάσεις. Μετά τα φωτογραφίζει, εμφανίζει το φιλμ και το αρνητικό το τυπώνει σε λιθογραφική πλάκα, δηλαδή σε μια διαφανή μεμβράνη – φιλμ. Δεν φαίνεται όταν κάποιος κοιτά από μακριά αλλά ο Γιάννης βλέπει θαυμάσια τι έχει γράψει!

Ο «πινεζάκιας» είναι ένας άλλος τύπος αντιγραφέα. Συναντάται στα γυμνάσια και λύκεια. Αυτός γράφει σε χαρτονάκια τα κείμενα και τα βάζει κάτω από θρανίο στερεωμένα με μια πινέζα. Προσοχή, η πινέζα πρέπει είναι στην άκρη άκρη του θρανίου και πάνω πάνω στο χαρτί, ώστε με μια περιστροφική κίνηση να βγαίνει το χαρτί προς τα έξω και να το βλέπει με ευκολία ο «πινεζάκιας». Η κλασική πατέντα με τα σπιρτόξυλα είναι επίσης διαδεδομένη. Με δύο σπίρτα στις άκρες του χαρτιού, τυλιγμένο σαν περγαμηνή, το κείμενο εμφανίζεται με μια απλή περιστροφή. Αυτοί που αρέσουν τα δύσκολα και θεωρούν την προετοιμασία του σώματος και του πνεύματος το Α και το Ω μιας διαδικασίας έχουν φετίχ το καθρεπτάκι. Κολλούν κάτω από το θρανίο σκονάκια και με ένα καθρεπτάκι διαβάζουν το κείμενο. Αλλά πώς το διαβάζουν; Αντεστραμμένο. Να γιατί χρειάζεται εκπαίδευση, πριν, στην αναποδιά.

Οι λάτρες του ήχου έχουν επιλογή. Γουόκμαν με μαγνητοφωνημένο σε κασέτα το κείμενο και τα καλώδια στην υπηρεσία της ακοής και των εξετάσεων. Οι «παλαιοκομματικοί» μπορούν απλώς να επιμείνουν στις παραδοσιακές μεθόδους φόδρα, φούστα ή μπατζάκι με το σκονάκι στο ρεβέρ.

Τέλος δεν έχει το σκονάκι όπως και οι αιτιάσεις ότι αποτελεί μεγάλο πρόβλημα στην αξιοκρατική επιλογή των μαθητών. Οι απόψεις ποικίλλουν. Από την άλλη πλευρά, όπως επισημαίνει ο Χρήστος Κάτσικας, πίσω από την καταγγελία του φαινομένου της αντιγραφής ως ενέργειας που δημιουργεί ρήγματα στην αξιοκρατική επιλογή των μαθητευομένων «κρύβεται επιμελώς η όλη λειτουργία των επιλεκτικών – εξεταστικών μηχανισμών που έχουν τη δυνατότητα να διαγράφουν νόμιμα και “αξιοκρατικά” όλες εκείνες τις μη ευνοημένες καταστάσεις μαθητών (μαθητές λαϊκών στρωμάτων – απομακρυσμένων περιοχών) που “δεν παίρνουν τα γράμματα”. Αλήθεια, ποιο σκονάκι μπορεί να αλλάξει τη ζωή σε αυτά τα παιδιά;».