Πιτ Χαμ

Προστατευόμενους εί χαν κατά καιρούς όλα τα μεγάλα συγκροτήματα. Οι Rolling Stones είχαν τη Μάριαν Φέιθφουλ και αργότερα τον Πίτερ Τος. Οι Who είχαν τους Thunderclap Newman. Και οι Beatles είχαν τους Badfinger. Οι τελευταίοι ήταν οι πιο χαρισματικοί και πετυχημένοι από όλη τη στρατιά των «προστατευομένων» καλλιτεχνών και συγκροτημάτων. Σιγά σιγά έγιναν και οι πιο τραγικοί…

«Και τότε θα ‘μαστε τόσο ευτυχισμένοι

που θα ‘χουμε ξεχάσει πώς να κλαίμε!»

Πιτ Χαμ, «Islands»

Ηταν ένα μίζερο κυριακάτικο βράδυ του 1973. Στην επαρχιακή πόλη όπου βρισκόμουν το πιο ενδιαφέρον γεγονός κάθε Σαββατοκύριακο ήταν η «Αθλητική Κυριακή» του Γιάννη Διακογιάννη. Ετσι, με το που άρχισε να ακούγεται από την ασπρόμαυρη τηλεόραση το γνωστό μουσικό σήμα του τέλους της εκπομπής, σηκώθηκα βαριεστημένα και έκανα να πάω προς το δωμάτιό μου. Οπως κάθε Κυριακή βράδυ, τέτοια ώρα, ήμουν και πάλι αντιμέτωπος με την «απειλή» τής, ορατής πια, Δευτέρας… Και ενώ στο μυαλό μου στριφογύριζαν… κοσμογονικά διλήμματα, του τύπου «να διαβάσω αρχαία και να αφήσω τη φυσική για το διάλειμμα ή το αντίθετο;», από την τηλεόραση ακούστηκε η χαρακτηριστική, γεμάτη ηδυπάθεια φωνή της θρυλικής τηλεπαρουσιάστριας του τότε ΕΙΡΤ Νάκυς Αγάθου: «Στη συνέχεια του προγράμματός μας θα παρακολουθήσετε την ταινία “Δύο εύθυμοι γλεντζέδες”. Πρωταγωνιστούν ο Πίτερ Σέλερς, ο Ρίνγκο Σταρ και άλλοι…».

Επί τόπου, άφησα αμφότερα τα μαθήματα για το… διάλειμμα και ξανακάθησα μπροστά στην τηλεόραση! Με το που έπεσαν οι τίτλοι της ταινίας, άρχισε ένα τραγούδι που… μπιτλόφερνε αρκετά. Λεγόταν «Come And Get It» και με έκανε να αναρωτιέμαι πότε άραγε να το έγραψαν οι Bealtes και είχε μείνει άγνωστο… Τέλος πάντων, έμεινα με την απορία (αφού η ελληνική τηλεόραση χρειάστηκε τουλάχιστον άλλα 20 χρόνια για να αρχίσει να δείχνει τους κατατοπιστικούς τίτλους στο τέλος των ταινιών) και μερικές μέρες αργότερα το είχα ξεχάσει.

Τρία χρόνια αργότερα (στην Αθήνα πια και διαβάζοντας αυτή τη φορά) ξανάκουσα εκείνο το τραγούδι στο ραδιόφωνο. Δυνάμωσα την ένταση και, όταν το κομμάτι τελείωσε, έμαθα επιτέλους από τη φωνή του Γιάννη Πετρίδη πως αυτοί ήταν οι «προστατευόμενοι» των Beatles, οι Badfinger, με το τραγούδι που ακουγόταν στην ταινία «The Magic Christian» (όπως ήταν ο… ορίτζιναλ τίτλος τού «Δύο εύθυμοι γλεντζέδες»).

Με το τότε σύστημα παραγγελιών, που ίσχυε για τα δύο – τρία δισκάδικα που έκαναν εισαγωγές δίσκων, μου πήρε περίπου ένα μήνα ώσπου να κρατήσω τον πρώτο μου δίσκο των Badfinger. Λεγόταν «Νο Dice», ήταν του 1970, είχε κυκλοφορήσει στην εταιρεία των Beatles, απεικόνιζε τέσσερις μουσικούς εκ των οποίων ο ένας ήταν «φτυστός» ο Μακάρτνεϊ, περιείχε μια «αλλιώτικη» εκτέλεση του εδώ και χρόνια παγκόσμιου σουξέ «Without You» και, φυσικά, δεν περιείχε το τραγούδι που έψαχνα. Τώρα, μαζί με το τραγούδι εκείνο ήθελα να ψάξω και την ιστορία των Badfinger…

… Οι οποίοι ξεκίνησαν κάπου στο μέσον της δεκαετίας του ’60 από το Σουόνσι, στη Νότια Ουαλία. Από εκεί ήταν οι δύο του κουαρτέτου (ο ντράμερ Μάικ Γκίμπινς και ο πολυτάλαντος Πιτ Χαμ), ενώ οι άλλοι δύο (ο κιθαρίστας Τζόι Μόλαντ και ο μπασίστας Τομ Ιβανς) ήταν από το Λίβερπουλ. Αυτό το τελευταίο δεν ήταν το μόνο στοιχείο που τους έκανε κάτι σαν… μικρούς Beatles. Η ομοιότητα του Μόλαντ με τον Μακάρτνεϊ ήταν άλλο ένα. Μα πάνω από όλα ήταν τα ίδια τα τραγούδια των Χαμ και Ιβανς: μικρά ποπ κομψοτεχνήματα, θαμμένα στην τοπική σκηνή της Ουαλίας, κάτω από το βάρος της ατμοσφαιρικής ομοιότητας με τα τραγούδια των «Σκαθαριών», που ­ ας μην ξεχνάμε ­ ήταν ήδη ένα (ασύλληπτο για τα πολιτισμικά δεδομένα της εποχής εκείνης) εν εξελίξει μέγεθος.

Οταν το μέγεθος των Beatles άρχισε να εντοπίζει τα εξωπραγματικά του όρια και, για την ακρίβεια, το 1968, οι Badfinger το ‘χαν πάρει απόφαση πως όλοι τους παρομοιάζουν με τους τέσσερις διάσημους ρόκερ από το Λίβερπουλ, προχώρησαν στην απελπισμένη και σοφή κίνηση να στείλουν μια ταινία με τα τραγούδια τους στους ίδιους τους Beatles! Πείτε πως έγινε για να κλείσει η αλυσίδα συμπτώσεων που συνέδεε τα δύο συγκροτήματα ή επειδή ο Μακάρτνεϊ συγκινήθηκε βλέποντας, στο πρόσωπο του Μόλαντ, τον εαυτό του πιτσιρικά ή γιατί απλώς οι Beatles ενθουσιάστηκαν από αυτό καθαυτό το περιεχόμενο της ταινίας… Η ουσία είναι πως αμέσως υπέγραψαν συμβόλαιο με τους τέσσερις νεαρούς και η ιστορία έδειξε πως οι Badfinger έγιναν το συγκρότημα με τις υψηλότερες (πίσω φυσικά από τους Beatles) πωλήσεις στην εταιρεία των Beatles, στην Apple Records.

Στα τέλη του ’69, ο Μακάρτνεϊ τους «δώρισε» το τραγούδι του «Come And Get It» που έγινε η πρώτη τους μεγάλη επιτυχία, χάρη στο ότι ακουγόταν στο φιλμ που λέγαμε στην αρχή. Ενα χρόνο αργότερα ξαναπιάνουν κορυφή, όταν το τραγούδι του Χαμ «Νο Mather What» γίνεται μεγάλη επιτυχία, ενώ το συγκρότημα περιοδεύει συνεχώς στις ΗΠΑ. Εκεί εμφανίζονται στο μεγάλο κοντσέρτο για το Μπανγκλαντές, που οργάνωσε ο Τζορτζ Χάρισον στη Νέα Υόρκη και ηχογραφούν τον τρίτο δίσκο τους, από όπου προκύπτει ένα ακόμη Νο 1, το τραγούδι «Day After Day». Ενδιαμέσως συμμετέχουν σχεδόν σε κάθε σόλο ηχογράφηση των τέως Beatles: από το «Imagine» του Λένον ως το «It Don’t Come Easy» του Ρίνγκο. Κάποια στιγμή ο Λένον τους ζήτησε ένα παλιότερο τραγούδι τους για ένα φίλο του, τον νεοϋορκέζο μουσικό Χάρι Νίλσον. Ηταν το «Without You» από τον δεύτερο δίσκο τους. Οι Badfinger δεν είχαν λόγους να αρνηθούν.

Πρώτον, ο Τζον Λένον ήταν κάτι σαν ευεργέτης τους· δεύτερον, θα έπαιρναν και κάποια εξτρά λεφτουδάκια· τρίτον, κανένας δεν είχε δώσει ιδιαίτερη σημασία όταν το εν λόγω τραγούδι πρωτοκυκλοφόρησε προ διετίας, οπότε τι είχαν να χάσουν; Είπαν, λοιπόν, το «ναι» και λίγους μήνες αργότερα ο Νίλσον είχε θρονιαστεί με το «Without You» στο Νο 1 Αγγλίας και ΗΠΑ, σημειώνοντας πωλήσεις εκατοντάδων δίσκων!

Λογικά, τέτοια εποχή πριν από 25 χρόνια, την άνοιξη του ’72, ο Πιτ Χαμ και οι υπόλοιποι Badfinger θα πρέπει να έπλεαν σε πελάγη ευτυχίας. Το δικό τους «Day After Day» και το δικό τους «Without You» με τον Νίλσον, γίνονταν ταυτόχρονα χρυσοί δίσκοι…

Για τον Χαμ όμως τα πελάγη έγιναν γρήγορα πολύ ταραγμένα…

Ο άνθρωπος που λίγους μήνες νωρίτερα είχε γράψει σε ένα τραγούδι τη φράση «για μένα δεν υπάρχει τίποτε πιο τέλειο από τη ζωή που μου έδωσε ο Θεός», άρχισε σιγά σιγά να οπισθοχωρεί, συνειδητοποιώντας τι σημαίνει η πραγματικότητα των σόου μπίζνες. Χάρηκε για τα (πολλά) χρήματα που άρχισε να εισπράττει χάρη στην επιτυχία του Νίλσον με το «Without You», αλλά δεν αποδέχθηκε ποτέ το γεγονός πως κάποιος «άσχετος» έκανε μεγάλη καριέρα με το δικό τους τραγούδι. Παράλληλα, η μακροχρόνια σχέση του με τη φίλη του, Μπέβερλι Ελις, έπνεε τα λοίσθια, πράγμα που καταγράφεται σε μερικά ευαίσθητα τραγούδια του εκείνης της εποχής. Εκείνο όμως που τον «αποτέλειωσε» ήταν η απόρριψη που εισέπραξε από τους υπόλοιπους Badfinger όταν τους κοινοποίησε τη νέα σχέση του με την Ανν Φέργκιουσον, πρώην σύζυγο του τεχνικού του συγκροτήματος.

Τώρα, αυτά έχουν ξαναγίνει, είναι όμως άλλο πράγμα να «κλέβεται» ο Ερικ Κλάπτον με την πρώην κυρία Χάρισον, π.χ., και άλλο πράγμα να συμβαίνει κάτι τέτοιο μέσα στον ασφυκτικό μικρόκοσμο ενός ανερχόμενου συγκροτήματος. Και αυτή την πίεση ο Χαμ τη διοχέτευσε σε μερικά αριστουργήματα που, όπως και πολλά τραγούδια του της τότε περιόδου, τα κράτησε κρυμμένα κάπου στο σπίτι του.

Στο ίδιο σπίτι όπου κατέληξε λυπημένος, παραιτημένος και αποπροσανατολισμένος στις αρχές του 1975, όταν όλα είχαν καταρρεύσει…

Αρχικά, περί το 1974, εξέλιπε η προστασία των Beatles, που τώρα είχαν να αντιμετωπίσουν το χάος τής από τετραετίας δικής τους διάλυσης. Το μεγαλύτερο όμως σοκ ήταν η πτώχευση του ατζέντη με τον οποίο συνεργάζονταν οι Badfinger για τις συναυλίες τους στις ΗΠΑ. Οταν «βάρεσε κανόνι», τους όφειλε εκατομμύρια δολάρια από τις πολύ πετυχημένες αμερικανικές περιοδείες τους! Αυτά, σε συνδυασμό με το ότι η νέα τους εταιρεία, η Warner, αδιαφορούσε για την τύχη τους, οδήγησαν τον Μόλαντ αρχικά και τον Χαμ κατόπιν στο να εγκαταλείψουν το συγκρότημα που εύλογα διελύθη πάραυτα.

Ηταν τέσσερα παιδιά που ξεκίνησαν με ταλέντο και καλές προθέσεις, αφοσιωμένα στην τέχνη τους και ανυποψίαστα για το τι τους περίμενε στη λεωφόρο της επιτυχίας. Εμπιστεύθηκαν κάποιους ανθρώπους και τους ακολούθησαν τυφλά, τόσο μακριά ώστε όταν το κατάλαβαν ήταν πια δύσκολο να επιστρέψουν. Και πιο μακριά είχε βρεθεί ο Πιτ Χαμ, ο πιο naive και ο πιο ταλαντούχος από όλους.

Πρόλαβε να γράψει δύο – τρία τραγούδια ακόμη… Το τελευταίο λεγόταν «Νο More» και έμοιαζε με σημείωμα αυτόχειρα: «Δεν υπάρχει λόγος να προσπαθώ / Το παιχνίδι το ορίζουν κάποιοι παλαβοί / Το παιχνίδι δεν έχει πλάκα όταν είναι μόνο για το χρήμα / Τότε είναι ντροπή / Και δεν θέλω άλλη…».

Το πρωί της 24ης Απριλίου του 1975 ο 27χρονος Πιτ Χαμ έριξε μια τελευταία ματιά στις αρχειοθετημένες ηχογραφήσεις των ανέκδοτων τραγουδιών του και απαγχονίστηκε στο γκαράζ του σπιτιού του, στο Ουέιμπριτζ.

Ετσι, δεν έμαθε ποτέ πως σήμερα, 22 χρόνια αργότερα, εκείνα τα ανέκδοτα τραγούδια κυκλοφορούν για πρώτη φορά σε ένα CD που εξυμνούν οι κριτικοί και που λέγεται «7 Park Avenue», ενώ ταυτόχρονα κυκλοφορεί και το εξαιρετικό βιβλίο του Νταν Ματοβίνα με τίτλο «Without You: Η τραγική ιστορία των Badfinger».

Ξεφυλλίζοντάς το θα μάθετε και τη δραματική λεπτομέρεια που ο Πιτ Χαμ ίσως δεν έμαθε ποτέ του και που τελικά χαρακτήρισε αμετάκλητα τους Badfinger και τον θρύλο τους: τον Νοέμβριο του 1983 ο έτερος συνθέτης του συγκροτήματος, ο Τομ Ιβανς, αποχαιρέτησε τον μάταιο τούτο κόσμο, ομοίως απαγχονισθείς…

Μην το ψάχνετε! Υπάρχουν συγκροτήματα φορτωμένα θανατικό και κατάρα αλλά ποτέ και πουθενά δεν ξανακούστηκε συγκρότημα με δύο πανομοιότυπες αυτοκτονίες στο… ενεργητικό του. Ηταν ίσως ο μόνος τρόπος που απέμεινε στους δύο συνθέτες του «Without You» για να ξανακάνουν τον κόσμο να τραγουδήσει το τραγούδι τους, σε σχέση με αυτούς τους ίδιους.