ΛΟΝΔΙΝΟ Οι Βρετανοί, έστω και με καθυστέρηση, προσπαθούν να διασώσουν την υστεροφημία του Οσκαρ Ουάιλντ (1854-1900), του ποιητή, πεζογράφου και θεατρικού συγγραφέα που πέθανε μέσα στην ατίμωση επειδή τα βικτωριανά ήθη δεν αποδέχονταν τουλάχιστον δημοσίως τις σεξουαλικές παρεκκλίσεις. Σήμερα όμως η πολιτική ευπρέπεια επέβαλε την κοινωνική αποκατάσταση του Ουάιλντ. Το 1995 το όνομά του γράφτηκε επιτέλους στη Γωνιά των Ποιητών στο Αβαείο του Ουεστμίνστερ, του αφιερώθηκαν διάφορες «ανοιχτόμυαλες» βιογραφίες και το κοινό γεμίζει τις θεατρικές αίθουσες όταν παίζονται έργα του σε όλη τη βρετανική επικράτεια. Με το πνεύμα της κοινωνικής επανένταξης του Οσκαρ Ουάιλντ είναι συντονισμένη και η ταινία του Μπράιαν Γκίλμπερτ Ουάιλντ που πρόκειται να κυκλοφορήσει το ερχόμενο φθινόπωρο. Ενσαρκωτής του συγγραφέα είναι ο ηθοποιός Στίβεν Φράι (φωτογραφία) και τη μητέρα του Ουάιλντ ερμηνεύει η Βανέσα Ρεντγκρέιβ. Η ταινία προσπαθεί να εξισορροπήσει την ομοφυλοφιλία του Ουάιλντ που τον οδήγησε στη φυλακή του Ρέντινγκ και την αγάπη του για τη σύζυγό του Κονστάνς και τους δύο γιους του. Εξάλλου ο χρόνος της αφήγησης περιορίζεται στην πλέον κρίσιμη αλλά και στην πλέον δημιουργική 15ετία του Ουάιλντ, την εποχή όπου έγραψε μερικές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του, όπως Η σημασία του να είναι κανείς σοβαρός και Ο ιδανικός σύζυγος. Ετσι, έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, ο Ουάιλντ εισέρχεται στην ιστορία «σαν κάτι περισσότερο από ένας άνθρωπος που είχε ένα τραγικό ελάττωμα στη ζωή του», όπως είχε πει ο ίδιος για τον εαυτό του.
ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ Με αυτόν τον τίτλο το Newsweek αφιερώνει άρθρο στον Βίλεμ ντε Κούνινγκ που πέθανε στις 19 Μαρτίου στα 92 του χρόνια. «Με τον θάνατο του Ντε Κούνινγκ, ο σχεδόν πλήρως εκγουορχολισμένος κόσμος της τέχνης στην Αμερική χάνει μια ζωτική σχέση με την τέχνη των παλαιών μετρ. Δείτε τα έργα του Ντε Κούνινγκ και θα ανακαλύψετε ίχνη του Πιέρο ντέλα Φραντσέσκα την παλέτα του οποίου μιμήθηκε συνειδητά και του Φρανς Χαλς, του οποίου η ευαίσθητη πινελιά ταίριαξε στον Ντε Κούνινγκ». Ο Ντε Κούνινγκ γεννήθηκε στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας το 1904 και όταν ήταν μόλις πέντε ετών η μητέρα του μια γεροδεμένη και στιβαρή γκαρσόνα αποφάσισε να χωρίσει τον πατέρα του. Το γεγονός αυτό έδωσε αργότερα αφορμή για διάφορες ψυχαναλυτικές ερμηνείες των περίφημων Γυναικών που ζωγράφισε ο Ντε Κούνινγκ και που τον έκαναν διάσημο. Αφού σπούδασε τέχνη στη γενέτειρά του, ο 22χρονος Βίλεμ πήρε την απόφαση να αναζητήσει την τύχη του στην Αμερική. Εφθασε στη Νέα Υόρκη το 1926 και για πολλά χρόνια πάλεψε εκεί κυριολεκτικά με την πείνα. Αργότερα βρήκε δουλειά ως διακοσμητής. Την πρώτη του έκθεση κατόρθωσε να την κάνει μόλις το 1944, όταν ήταν ήδη σαράντα ετών. Μετά ο Ντε Κούνινγκ δίδαξε για ένα χρόνο στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ αλλά γρήγορα αποφάσισε ότι η διδασκαλία δεν ήταν ο προορισμός του. Προτιμούσε να περνάει τον καιρό του ζωγραφίζοντας, κάνοντας παρέα με άλλους ομοτέχνους του και κυνηγώντας γυναίκες. Παντρεύτηκε το 1943 μια νεαρή ζωγράφο, την Ιλέιν Φράιντ, η οποία ωστόσο δεν άντεξε για πολύ τα θρυλικά μεθύσια του συζύγου της. Τη μοναχοκόρη του Λίζα ο Ντε Κούνινγκ την απέκτησε με την ερωμένη του Τζόαν Γουόρντ όταν πια είχε πατήσει τα 52. Αλλά ο καλός του άγγελος παρέμεινε πάντα η Ιλέιν, από την οποία δεν πήρε ποτέ διαζύγιο. Ετσι η Ιλέιν το 1978 ξαναγύρισε στην οικογενειακή εστία και προσπάθησε να γλιτώσει τον σύζυγό της από τον αλκοολισμό αλλά δεν μπόρεσε να τον βοηθήσει στη νόσο του Alzheimer που άρχισε να τον βασανίζει λίγα χρόνια αργότερα. Παρ’ όλη την αρρώστια του, ο Ντε Κούνινγκ συνέχισε να ζωγραφίζει, αν και πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι τα Τελευταία έργα, που παρουσιάζονται ως τις 29 Απριλίου στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, δεν εκπροσωπούν αποκλειστικά τον ίδιο αλλά είναι «έργα εργαστηρίου», δηλαδή ότι φιλοτεχνήθηκαν από μαθητές και βοηθούς του. Υπάρχουν όμως και αρκετοί που υπερασπίζονται με πάθος τον Ντε Κούνινγκ και σε τούτη την τελευταία του έκθεση λέγοντας ότι μεταξύ των εκθεμάτων υπάρχουν μερικά αριστουργηματικά έργα τα οποία μόνο από το χέρι του Ντε Κούνινγκ μπορεί να έχουν βγει. Ο ντε Κούνινγκ υπήρξε ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του αμερικανικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού αλλά ποτέ του δεν έφτασε στις αφαιρετικές ακρότητες του Πόλοκ. Οι πίνακές του είναι «ανεικονεικονικοί», όπως η περίφημη Γυναίκα 1 (1950-52) ιδιοκτησία του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης που τον έκανε διάσημο ή τα εκπληκτικά τοπία του της δεκαετίας του ’50. Η σχέση του Ντε Κούνινγκ με τη μεγάλη ευρωπαϊκή ζωγραφική ήταν ιδιότυπη. Κάποτε στην ερώτηση αν τον έχουν επηρεάσει οι μεγάλοι παλαιοί ζωγράφοι είχε απαντήσει: «Εγώ τους επηρεάζω με τα μάτια μου» και εννοούσε ότι έβλεπε το παρελθόν μέσα από τους φακούς του παρόντος. Και καθώς το παρελθόν ρέει και αλλάζει, η τέχνη μοιάζει με ένα εκπληκτικό ποτάμι που κυλάει, σαν το έργο που άφησε ο Ντε Κούνινγκ. Ο μοιραίος νόστος
ΠΑΡΙΣΙ Το πρώτο θεατρικό έργο της Βερονίκ Ολμί είναι εμπνευσμένο από το βιβλίο της Το πέρασμα (Le Passage) και διατηρεί τον ίδιο τίτλο. Το Πέρασμα, που παίζεται ως τις 5 Απριλίου στο Theatre du Rond-Point των Ηλυσίων Πεδίων, εξιστορεί τη ζωή της ρωσίδας ποιήτριας Μαρίνας Τσβετάγεβα την εποχή όπου ζούσε αυτοεξόριστη στο Παρίσι μαζί με τον γιο της. Η Τσβετάγεβα είχε φύγει από την πατρίδα της το 1922 και ζούσε σχεδόν έγκλειστη στο μικρό παρισινό διαμέρισμά της, φοβούμενη τους πάντες και τα πάντα. Τη ρωσίδα ποιήτρια ενσαρκώνει η Μαρίνα Βλαντί, η οποία, ντυμένη στα κόκκινα, συμβολίζει το πάθος για δημιουργία της Τσβετάγεβα. Σιγά σιγά η εξορία θα γίνει αφόρητη γιατί καθημερινά οι συγκρούσεις με τον γιο της αυξάνονται. Ο νεαρός (Ματιέ Ροζέ) θέλει να επιστρέψει στη Ρωσία: «Θέλω να γνωρίσω την πατρίδα μου, να δουλέψω με τους Ρώσους για τους Ρώσους», εκλιπαρεί τη μητέρα του και την προτρέπει να ανοίξει επιτέλους τα μάτια της και να ξαναβρεί τους συμπατριώτες της. Στο έργο αντιπαρατίθενται δύο γενεές, δύο κόσμοι που συγκρούονται και βγάζουν αστραπές. Το μητρικό φίλτρο της Τσβετάγεβα προσπαθεί να προστατέψει το παιδί της αλλά ο γιος της δεν αρκείται στη μητρική στοργή. Φοράει τη στολή του Κόκκινου Στρατού και θέλει να επιστρέψει στους δικούς του. Η Τσβετάγεβα παράλληλα με τις συγκρούσεις της με το παιδί της κάνει και μια άλλη πικρή διαπίστωση: «Κανείς πλέον δεν έχει ανάγκη τα ποιήματα», μολονότι «ο μόνος λόγος για να ζει κανείς είναι για να γράφει». Τελικά η Μαρίνα Τσβετάγεβα έκανε το χατίρι του γιου της και επέστρεψε στη Σοβιετική Ενωση το 1939. Δύο χρόνια αργότερα αυτοκτόνησε. Καλλιτεχνικό ιωβηλαίο
ΕΔΙΜΒΟΥΡΓΟ Και με μνήμες από το ένδοξο παρελθόν του θα γιορτάσει εφέτος το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου την 50ή επέτειο της ίδρυσής του. Μεταξύ των 100 παραγωγών που πρόκειται να παρουσιαστούν από τις 10 ως τις 30 Αυγούστου θα αναβιώσουν και μερικές θρυλικές παραστάσεις, όπως ο Μάκβεθ του Βέρντι, που ήταν η πρώτη όπερα που παρουσιάστηκε στο εναρκτήριο Φεστιβάλ το 1947. Εφέτος η Βασιλική Οπερα θα ερμηνεύσει αυτό το έργο στην αρχική μορφή του, του 1847, που παίζεται πολύ σπάνια. Επίσης ο Θεατρικός Θίασος του Βασιλικού Λυκείου πρόκειται να ανεβάσει το Κοκτέιλ πάρτι του Τ. Σ. Ελιοτ, το οποίο είχε κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα του το 1949 στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου παρουσία του συγγραφέα και με πρωταγωνιστές τον Αλεκ Γκίνες και την Αϊριν Γουόρθ. Εκτός από τις «νοσταλγικές» παραγωγές, το πρόγραμμα του εφετεινού Φεστιβάλ περιλαμβάνει πολλές πρωτότυπες εκδηλώσεις, όπως ένα αφιέρωμα στον γαελικό πολιτισμό και ένα άλλο στον πολιτισμό των Αβοριγίνων. Εξάλλου μια από τις κορυφώσεις του Φεστιβάλ αναμένεται ότι θα είναι η παραγωγή του Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ του Βυσσινόκηπου του Τσέχοφ σε σκηνοθεσία του Πέτερ Στάιν. Από τα πρώτα του βήματα το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου βρήκε διεθνώς ένθερμους υποστηρικτές. Το πρώτο Φεστιβάλ λόγου χάρη είχαν τιμήσει με την παρουσία τους καλλιτέχνες όπως ο Μπρούνο Βάλτερ και η Κάθλιν Φεριέ (φωτογραφία). Με την πάροδο των ετών το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου καθιερώθηκε ως το μεγαλύτερο ετήσιο καλλιτεχνικό γεγονός του κόσμου, όχι μόνο επειδή έχει κατά καιρούς φιλοξενήσει μερικούς θρύλους Τζόαν Σάδερλαντ, Μαργκό Φοντέιν, Μαρλέν Ντίτριχ, Λουτσιάνο Παβαρότι αλλά και επειδή παίζει πολύ συχνά τον ρόλο του εφαλτηρίου για νέους καλλιτέχνες που βλέπουν την τύχη να τους χαμογελά μετά την πρώτη τους εμφάνιση στα πλαίσια αυτού του Φεστιβάλ.
