Ο ξυλοδαρμός 19χρονου πρωτοετούς στη Σχολή Υπαξιωματικών της Αεροπορίας από παλιούς συναδέλφους του έφερε στην επιφάνεια το θέμα της στρατιωτικής πειθαρχίας με τη μορφή καψωνιού. Αν και σήμερα το καψώνι δεν είναι στην ημερησία διάταξη, διατηρείται με παραλλαγές. «Το Βήμα» συγκέντρωσε «θρυλικά» καψώνια που ταλαιπώρησαν και με παραλλαγές ταλαιπωρούν και σήμερα ψυχικά και σωματικά νεοσύλλεκτους ή μαθητές στρατιωτικών σχολών και σας παρουσιάζει μια ανθολογία του καψωνιού
«Στραβάδια, προσοχή!». Μπαπ, το πόδι βαρά προσοχές και… «Λαμβάνω την τιμή να αναφέρω ότι αιτούμαι αδείας σας ίνα εισέλθω εις τον θάλαμο». Το κουμπί στο τζάκετ είναι ξεκούμπωτο. Το μάτι του ανωτέρου πέφτει πάνω στην απείθαρχη κουμπότρυπα. «Τροχάδην πάνω – κάτω μέχρι το κουμπί να βρει την κουμπότρυπα…».
Ο παλιός είναι αλλιώς και ο «πατέρας» έχει «γιο». Ο νέος περιμένει τη στιγμή όπου θα κραυγάσει «κουφάλες, απολύομαι». Μαζί θα τραγουδήσει «απολύεται ο παλιός/δεν μπορεί να κάνει αλλιώς/απολύομαι, ψαρούκλες/τα μαλλιά μου κάνω μπούκλες». Ως τότε, όμως, τα γρανάζια της στρατιωτικής μηχανής χρειάζονται γρασάρισμα για το… ευ λειτουργείν. Και το καψώνι εθεωρείτο και συχνά ακόμη θεωρείται το… γράσο για να δουλεύουν τα εξαρτήματα της μηχανής. Οι στρατιώτες πρέπει να μάθουν να κινούνται υπό τους επιβεβλημένους όρους. Κάποτε, βέβαια, το καψώνι ήταν το Α και το Ω στη στρατιωτική διαπαιδαγώγηση των μαθητών των στρατιωτικών σχολών αλλά και των νεοσυλλέκτων. Παντιέρα της μεθόδου, η καταρράκωση της προσωπικότητας. Και εκεί όπου νομίζαμε ότι το ατομικό και ομαδικό καψώνι αφορούσε περασμένες εποχές, είδαμε στο σώμα του 19χρονου πρωτοετούς υπαξιωματικού Γιάννη Καρανικολάου τα ίχνη από βασανιστήρια που υπέστη στη Σχολή Υπαξιωματικών της Αεροπορίας: ξυλοκοπήθηκε από συναδέλφους του, από παλιούς.
Οσοι πέρασαν από τον στρατό έχουν να θυμούνται τις σκληρές στιγμές καψωνιών, περιγράφουν εικόνες που λες ότι ταιριάζουν σε ταινίες τύπου «Φουλ μέταλ τζάκετ» α λα ελληνικά και μετά μιλούν για τη σημερινή στρατιωτική θητεία χαρακτηρίζοντάς την «βούτυρο». Μόνο που μια στρατιωτική εκπαίδευση δεν είναι ποτέ βούτυρο γι’ αυτούς που τη ζουν… Οταν απολυθούν, η ανάμνησή τους γίνεται αφορμή για πλάκες και χαβαλέ.
Το καψώνι έγινε ο χακί εφιάλτης πολλών δεκαετιών. Σήμερα οι οπλίτες, οι έφεδροι και μόνιμοι υπαξιωματικοί και αξιωματικοί έχουν την κάλυψη του νόμου που το απαγορεύει. Η φωνή όμως που θα υψωθεί για να υποβάλει τα παράπονά της για κακή συμπεριφορά ανωτέρου σκοντάφτει συνήθως στην απειλή αντιποίνων τελικά, επαφίεται στο σθένος και στον χαρακτήρα του καθενός να αντιπαρέλθει με τον τρόπο που θα επινοήσει τις… αντιξοότητες. Εξ αφορμής, λοιπόν, σας παρουσιάζουμε μια συνοπτική ανθολογία του καψωνιού, όπως την καταγράψαμε από εμπειρίες ανθρώπων που υπηρέτησαν ή υπηρετούν την πατρίδα.
«Αράχνη»
Ο νέος καλείται να κάνει την αράχνη. Τον ιστό πλέκουν η σκληραγωγία και η αντοχή. Πέφτει κάτω από το κρεβάτι. Πιάνει με τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών του το συρμάτινο πλέγμα του κρεβατιού (σομιέ). Ετσι κρέμεται το σώμα του στον αέρα επί ώρα. Συγχρόνως ο παλιός με ένα σκουπόξυλο περνά και χτυπά ανάμεσα στο πάτωμα και στο κορμί του νέου φωνάζοντας: «Μην ακουμπά η πλάτη κάτω. Κρατήσου. Γίνε άντρας και σωστός στρατιώτης».
«Καγκουρό»
Ο φαντάρος βάζει το όπλο πίσω από τα γόνατα, στις κλειδώσεις των ποδιών. Λυγίζει τα πόδια και κάθεται πάνω στο όπλο. Η εντολή λέει: «Αναπηδήσεις». Πηδηματάκια επί τόπου ή εν κινήσει. Παραλλαγή του «καγκουρό» είναι τα «λαγουδάκια». Στην περίπτωση αυτή τα πηδηματάκια γίνονται με το όπλο στην πλάτη.
«Οι γρασαδόροι»
Συναντώνται στα τεθωρακισμένα, στους μαυροσκούφηδες. «Πέσε κάτω από το άρμα και μέτρα τους γρασαδόρους». Το άρμα είναι παρκαρισμένο στον όρχο. Οι ερπύστριές του είναι μέσα στη λάσπη. Ο αναζητών τις τάπες των γρασαδόρων κυλιέται σαν το σκουλήκι πέρα δώθε κάτω από το άρμα για να βρει και να μετρήσει τις τάπες.
«Ερωτική εξομολόγηση στην μπότα»
Ο υπαξιωματικός ή ο αξιωματικός διατάσσει: «Γονάτισε μπροστά στην μπότα σου. Πες ότι είναι η γκόμενά σου. Κάνε της ερωτική εξομολόγηση». Υπαγορεύει ερωτολάγνες φράσεις και καλεί το θύμα του καψωνιού να επαναλάβει. Τον φθάνει ως τον οργασμό… Και η καταρράκωση της προσωπικότητας φθάνει στα ακραία όριά της… Πολλές παραλλαγές με εξομολόγηση στο μαξιλάρι τυλιγμένο στην κουβέρτα, στη λάμπα, στο όπλο.
«Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου»
Μεταφορά της μεθόδου από τις στρατιωτικές σχολές (Ευέλπιδες κ.ά.). Χειμώνας και με άγριο κρύο. Βράδυ, μετά το σιωπητήριο. Εισβολή στους θαλάμους στην ΥΕΑ Β’ (Υποψήφιοι Εφεδροι Αξιωματικοί) και κραυγές για να σηκωθούν οι πάντες. «Ολοι στο προαύλιο». Με σκελέα και εξάρτυση βγαίνουν έξω. Τα φώτα είναι σβηστά στο προαύλιο. Και ξαφνικά μάνικες εκτοξεύουν νερό εναντίον των εφέδρων μέχρι τελικής πτώσεως από το ξεπάγιασμα. Οσοι τολμήσουν να παραπονεθούν που έγιναν λούτσα και έχουν παγώσει παίρνουν την απάντηση: «Τρέξε για να στεγνώσεις».
«Μια ξούρα στον Παπαφλέσσα»
Τα αγάλματα και τα κάδρα έχουν την τιμητική τους στον κατάλογο των καψωνιών. Το «στραβάδι» διατάσσεται να πάρει ξυράφι και σαπούνι και να ξυρίσει το άγαλμα ή το κάδρο με τον Παπαφλέσσα, τον Καραϊσκάκη, τον Κολοκοτρώνη ή την Μπουμπουλίνα. Βεβαίως, άλλοτε καλούν τον νέο να κάνει «γουλί» τον γλόμπο της λάμπας.
«Τζουκ μποξ»
Καψώνι μετά… μουσικής. Κλείνουν τον νεοσύλλεκτο στη μεταλλική ντουλάπα για τα ρούχα. Από τις χαραμάδες ρίχνουν εικοσάρικα και φωνάζουν: «Τραγούδα!». Από λαϊκά σουξέ ως «το πρωί με την αυγή κάνουμε γυμναστική για να φτιάξουμε κορμί να ζηλεύουν τα τεκνά» ή «έχω μια αδελφή, κουκλίτσα αληθινή, τη λένε Βόρειο Ηπειρο, την αγαπώ πολύ».
Καψώνι για ντισκ τζόκεϊ
Σε πρωτοετή της Σχολής Ικάρων: «Ποιος είναι DJ εδώ μέσα;». Οι «γάτοι» που νομίζουν ότι θα βάλουν δίσκους σε κάποιο πάρτι ή εκδήλωση σηκώνουν το χέρι. Το επόμενο λεπτό οδεύουν προς το μαγειρείο για να πλύνουν δίσκους.
«Πετάδην»
Στην εκπαίδευση, σε μερικούς λόχους, οι διαταγές για τον τρόπο που πρέπει να κινούνται οι νέοι είναι… σαφείς. Σε κάποιους απαγορεύεται το βάδην και επιτρέπεται μόνο το τροχάδην. Σε άλλους απαγορεύεται το τροχάδην και επιτρέπεται το βάδην. Εκεί όπου τα πράγματα γίνονται πιο ζόρικα είναι όταν απαγορεύεται και το βάδην και το τροχάδην. «Επιτρέπεται μόνο το πετάδην». Δηλαδή, οι χαμηλές πτήσεις με μπλονζόν!
«Οπου λαλούν πολλοί κοκόροι, τρελαίνεσαι»
Ο νεοσύλλεκτος βρίσκεται ανάμεσα σε πολλούς παλιούς που του δίνουν διαταγές. Δεν ξέρει σε ποιον να πρωτοαπαντήσει. Ο ένας του λέει: «Απάντησε σε μένα, αλλιώς θα φας κράτηση»· ο άλλος: «Σε μένα μίλα, νέε, θα σε τρέξω για ανυπακοή προς ανώτερό σου». Ο ψαρωμένος χάνει τα αβγά και τα πασχάλια του.
«Αλληλεγγύη φαντάρων»
Τρίπολη, στρατόπεδο εκπαιδεύσεως αεροπορίας. Σειρά 92 Ε’. Εκπαιδευτής σμηνίας μπαίνει στον θάλαμο και συλλαμβάνει δέκα εκπαιδευόμενους σμηνίτες να επιδίδονται στο «μπλακ τζακ». Δεν αντιλαμβάνεται ο ίδιος ποιοι συμμετέχουν καθώς ο θάλαμος είναι ογδόντα ατόμων. Βγάζει στο προαύλιο όλο τον θάλαμο. Είναι Πέμπτη, παραμονή εξόδου για Σαββατοκύριακο. Απειλεί τους σμηνίτες να του υποδείξουν τους ενόχους, αλλιώς όλος ο λόχος θα παρέμενε ένδον. Επί μία ώρα τους είχε στον ήλιο ορθίους και με διαστήματα κάμψεων – πους απς. Φωνή από πουθενά. Ωσπου ο Τάκης Χ., ο οποίος συμμετείχε στο παιχνίδι, κάνει ένα βήμα μπροστά και αρχίζει να υποδεικνύει έναν – έναν τους συμμετέχοντες, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του.
«Ξύσε το σαπούνι»
Εργασία – καψώνι, κάτι σαν το γόπινγκ. Διαταγή προς νέους: «Γρήγορα στο εστιατόριο. Πλύσιμο του πατώματος. Ξύσε το σαπούνι (πλάκες) να το κάνεις σκόνη Τάιντ». Ατέλειωτο ξύσιμο και μετά σφουγγάρισμα.
«Στη στεριά δε ζει το ψάρι»
Ο πρωτοετής στη Σχολή Ικάρων περνά δίπλα από παλιό. Ο παλιός τού σιγοψιθυρίζει: «Θάλασσα, καρχαρίας, ψάρι». Πρέπει ο νέος να βαρέσει προσοχή και να πει «Διατάξτε». Ο,τι έχει σχέση με θάλασσα αφορά τον πρωτοετή που είναι έτσι κι αλλιώς «ψάρι». Ακόμη και όταν μιλούν μεταξύ τους οι παλιοί συνήθως τεταρτοετείς πετούν ανάμεσα στις κουβέντες και λέξεις όπως βάρκα και ψάρι. Ο νέος πρέπει να μπει αμέσως στο νόημα. Αλλιώς τον περιμένουν κάμψεις, λαγουδάκια κλπ.
